Guest writer
Lalhruaitluanga Ralte
Mission Vengthlang
Sulhnu 152 : Welsh Mission bul ṭanna London Missionary Society
Kar hmasa khan Welsh mission inṭan dan kan sawi nual a, Mizoram chu kum 1892-ah inkhawmpuiin Welsh mission hmun atana an pawm thu leh Rev. William Williams-a chu tirh atana an hual reng laia a thih tak thut thu te kan sawi kha a ni a. Welsh Calvinistic Methodist kohhranin anmahni pual chanchinṭha hril pawl an neih hmaa thu leh an puala an neih chhoh dante sawi kan tum dawn a ni. ‘The Story of Our Foreign Mission (Presbyterian Church of Wales)’ tih bu hi John Hughes Morris-a ziak a ni a, Synod Publication Board-in kum 1990 khan second edition an chhuah ve a. Chu mi ring chuan kan sawi dawn a ni.
Khawvela chanchinṭha hriltu pawl ding hmasa ber chu Baptist Missionary Society (BMS) a ni a, William Carrey-an kum 1792, October ni 2-a a din kha a ni a. Kum 1793, March ni 20-ah India rama chanchinṭha hril turin an lo chhuak a nih kha. BMS chu kum thuma upa a nih kumah kum 1795, September ni 21-ah The Missionary Society a lo piang ve leh a, a hnu kum 1818-ah chuan London Missionary Society (LMS) tiin a hming a thlak zui ta a. Sapṭawngin ‘interdenominational evangelical missionary society’ tih a ni a, chuvangin LMS chu a tir aṭangin kohhran pawl bik awm lovin kohhran hrang hrang chanchinṭha hril duh thawhhona a ni a. Congregationalist leh Presbyterian te, Methodists leh Baptists te, Anglican leh Protestant kohhran hrang hrang pawh LMS-ah hian an tel a ni. Welsh Congregationalist kohhran hruaitu Edward Williams-a huaihawta din a ni.
Welsh Calvinistic Methodist Pastor Rev. Edward Williams-a, Rotherham college-a Principal ni ta kha LMS din tirha an khaipa zinga mi a ni a. England leh Wales ram bika kohhranhote hnena chanchinṭha hril ṭulzia sawi tur leh a ṭul anga thawkho tur te leh chanchinṭha hril nana sum thawh tura kohhranhote zinga thawktu a ni a. Edward Williams-a bakah hian LMS din tirh hian Welsh Calvinistic Methodist pastorte zingah Thomas Charles-a leh Davis Jones-a te chu a din tirha tel ve an ni. He chanchinṭha hriltu pawl LMS tana Welsh mi, sum thawh hmasa ber pawh Davis Jones-a hi a ni nghe nghe. Kum 1813-ah chuan Welsh Calvinistic Methodist kohhranin chanchinṭha hril nana an thawhlawm tling khawm Pound 1024 chuang chu LMS-ah an chhung lut a, heng hun lai atan chuan a tam tham hle.
Wikipedia sawi dan chuan LMS missionary tirhchhuah hmasak berte chu mi 30 an ni a, kum 1796 kum tawp lamah khan London khawpuia lawngchawlhna Woolwich aṭangin lawng lian vak lo mi 40 vel chuan theihna Duff an tihah chuangin Thames lui zawh thlain tuifinriatah an zin chhuak a. Thla sarih zet Pacific chhim lam tuifinriata an thang hnuah France awp ram French Polynesia an tih thliarkar 100 chuang awmnaa a lian ber leh an kal tumna tak Tahiti thliarkar an thleng ta a ni. Tahiti-ah chuan missionary 17 an lut a, an bul ṭan dan tura an ruahman sa chu Tahiti mite kawm nel a, ṭhiana siam a, mission hmun sak leh an ṭawng zir te a ni a. An beisei ang chuan an hlawhtling vak lo a ni awm e. Missionary chhuak ve dang 13 te chanchin chu sawi lan a ni lo va, an tum ram an zu thlen a, ram mite an hmuh khan an huphurh avangin an chuanna lawngah khan an let leh ta a ni mai thei e. Tahiti-a thawk missionary 17 zinga 8 chu an thliarkar tlawha British lawng lo zin hmasa berah an haw leh ta a ni. Pacific thliarkar lam missionary kalte hi Congregationalist an ni ber.
Kum 1796 kum tawpa Tahiti pana Duff lawng chhuak kha kum 1797 kum tir lamah an tum ram an thleng kha a ni a, a lo let leh veleh Duff lawng chu missionary 30 tirin Tahiti panin an zinchhuah tir leh a, an thlen hmain French indo lawngin Duff chu an man a, a phurh missionary-te chu Uruguay khawpui Montevideo-ah an tantir a, an lawng pawh chu an hralh ta daih a ni.
Chutiang chu LMS missionary tirhchhuah hmasak berte chungchang chu a ni a, Pound singkhat zet an senna chu a hlawk chiam lo a ni. An missionary tirhchhuah 60 zet te chu an hming pakhat mah sawi lan a awm lo va, hmingthang deuh leh hrait zui tak pawh an awm lo a ni awm e. Kum 1807 lamah erawh chuan Robert Morrison-a tir chhuakin China rama Canton khuaah mission hmun ṭha tak a han din a, a hlawhtling viau a ni awm e. Canton hi tunah chuan Mizo sumdawngte pawh tlangnel taka an han bazarna khua Guangzhou tiin a hming an thlak tawh a ni. Kum 1945 a lo thlen chuan LMS chuan missionary 1800 a lo tir chhuak tawh a, chanchinṭha thehdarhtu pawl hmingthang tak niin America chhim leh hmar lamah te, South Africa lamah te an thawk a. Russia leh Greece te, Malta thliarkarah te an thawk bawk a. Mak ang reng tak chu LMS hian London khawpuia Judate chu ring lo mi an nih avangin an vei khawp mai a, an zinga chanchinṭha hril hna pawh an thawk a ni. Kum 1800 leh 1900 inkara LMS-in chanchinṭha hrila an insawrbingna ber chu China ram te, Asia khawmualpui chhim chhak lama ram dangah te, India ram leh Pacific tuifinriata thliarkarah te, Madagascar leh Afica ram lailiah te, South Africa leh Africa chhim lam ramah te, Australia leh Guyana-ah te, Caribbean thliarkarah te a ni.
Pathian zarah kan dam ang a, kar leh lamah chuan LMS hnuai Welsh missionary te chanchin ziah kan tum ang.