Lalhruaitluanga Ralte

Guest writer

Lalhruaitluanga Ralte

Mission Vengthlang

Sulhnu 153 : London Missionary Society hnuaia Welsh Missionary-te

Kar hmasa khan London Missionary Society lo inṭan dan kan sawi kha a ni a, tun ṭumah chuan LMS hnuaia Welsh missionary lo awm tawhte kan sawi ang a, ‘The Story of Our Foreign Mission (Presbyterian Church of Wales)’ tih bu, John Hughes Morris-a ziah hmangin sawi kan tum dawn a ni.

London Missionary Society (LMS) hi kan sawi tawh ang khan London-a din a ni a, kohhran pawl hrang hrang telna pawl a ni a. He chanchinṭha hriltu pawlah hian missionary hmingthang tak tak an chhuak a, chung zinga kan hriat lar ber chu David Livingstone-a kha a ni awm e. Ani kha missionary a ni mai lo va, ram hmuchhuaktu ropui tak, khawvelin Africa khawmualpui a la hriat ngai loh hmuchhuaktu leh a ram chin felfai taka ziak chhuaktu a ni. LMS pawlah hian Mizoram Presbyterian kohhran nu leh pa Welsh Calvinistic Methodiat kohhran hi a tir te aṭanga tel leh an khaipa te pawh Welsh mi an lo ni a. Kum 1795-a din a nih aṭang khan Welsh Presbyterian kohhran chu thawhlawm thawh hmasa leh hruaitu ṭangkai an lo ni tawh a.

Kum 1800-ah khan Wales rama Llanwyddelan khaw sikul zirtirtu pakhat John Davies-a chuan Pathian aw hriain chanchinṭha hril turin a inpe a. Amah tak hi chu Montgomeryshire khaw chhuak a ni a, a nupui nen hemi kum hian LMS hnuaiah inpein Tahiti thliarkarah chanchinṭha hril turin an chhuak a. Tahiti thliarkara mite hian kum 1796-a LMS missionary hmasa ber an rama lo kal te kha an lo dawngsawng ṭha lo hle a, rinhlelhna nen an lo en bawk nen, missionary eng emaw zat kha chuan an chhuahsan leh thuai a ni. John Davies-a erawh chuan kum 1800 aṭangin kum 54 chhung zet Tahiti thliarkarah hian chanchinṭha hrilin theihtawpin Pathian rawng a bawl a, vawi te khat mah an ramah a haw leh tawh lo va, luphum nan a hmang a ni. A lo upat hnu chuan a mit a del a, kum 84 miin a rawngbawlna hmunah chuan a thi ta a ni. Thuthlung Hlui bu tam zawk hi Tahiti ṭawngin a letling a, John Bunyan-a lehkhabu The Pilgrim’s Progress tih bu, Mizo ṭawnga Pastor Chuateran ‘Kristian Vanram Kawng Zawh’ tia a lehlin kha John Davies-a chuan Tahiti ṭawngin a letling bawk a. ‘A Short Catechism for Children’ tih John Brown-a siam chu Tahiti naupang tan a letling bawk a, hei hi Mizorama kan thuinchhang, naupang sande sikula kan zir thin, Tu nge siam che? tih zawhna chu Pathianin, tia a chhanna kan sawi rual dal dal ṭhin ang kha a ni. Thuinchhang bu dang The Westminster Catechism an tih chu a letling bawk a, hei hi chu Mizoramah hian kan hmang ve chiah lo a ni awm e. John Davies-a chuan Tahiti mite tan lehkhabu dang eng emaw zat a letling bawk a, an ṭawngin dictionary a siam a, an grammar bu pawh bul a ṭanpui a ni. Hetiang taka pioneer missionary hna a thawh ang hi a hnu zela missionary te pawhin an rawn entawn ta zel niin an sawi.

LMS hnuai missionary chhuak hmasa leh chu Evan Evans-a a ni a, a eizawnna chu lehkhabu chhutu, printer a ni a. Kum 1816-ah LMS-in South Africa-ah an tir a, London aṭanga a zinpui chu missionary hmingthang tak lo ni ta Robert Moffat-a kha a ni. Robert Moffat-a hi kan sawi tak David Livingstone-a puzawn, a nupui Mary Moffat-i pa a ni. Evan Evans-a chu South Africa-ah chuan LMS mission field-ah kum 11 a thawh hnuin a hrisel ta lo va, Wales ramah lo let lehin kum 1818-ah a thi ta a ni. South Africa-a a hna ber chu an mission thu leh hla phuahkhawm leh chhut te, Missionary te report vawn ṭhat leh chhuahsak te a ni awm e.

Kum 1822 khan South Africa-a LMS mission field-ah mistiri leh thirdeng hna thawk tur an mamawh thu chanchinbuah an chhuah a. Isaac Hughes-a chuan,“Kum 24 mi ka ni a, Manchester khaw chhuak ka ni. Sakhaw mi tak chhungkua aṭanga sei lian ka ni a, ka tet laiin ka nuin min thihsan a, a hnu lamah ka pa chuan a rinna a kalsan a. LMS mission field-in a mawh mistiri leh thirdeng hna hi thawh ve ka duh a, thawk tlaka thiam ka nih leh nih loh chu min hual veltu ka chi leh kuang ten an sawi thei ang,” tiin a va chhang a ni. LMs chuan lawm takin an lo la a, kum 1823-ah South Africa-ah a chhuak a. Atirah mistiri hna ṭul apiang thawkin bul tan mah se, a hnuah chuan missionary puitlingah an dah ta a ni. Kum 47 chhung chawl lovin Chanchinṭha hrilna hmunah a thawk a, vawi te khat mah an ramah a haw lo. Kum 1870 June ni 23-ah kum 71 miin a thi a ni. Africa chanchinbu pakhat Sabinet (https://journals.co.za/doi/10....) chuan a chanchin heti hian a ziak: Isaac Hughes-a chu pa te lam, sa pan deuh a ni a, a hmelah mawina leh ropuina nei lo mah se, a hnathawh leh a inpekna lamah chuan pa lian a ni. A sulhnu hnutchhiahte chu hun leh kumten an hru reh tawh ngai lo vang. Pieter van Aardt-an Isaac Hughes-a chanchin a ziak a, ‘Missionary hah sawi ngai lo Isaaac Hughes’ tiin a ko a ni.

Welsh Missionary dang Josiah Hughes-a hi Liverpool khaw chhuak a ni ve thung a, Rose Place hmuna biak in upa taka inkhawm ṭhin a ni. Kum 1830-ah LMS missionary-ah a ṭang a, a hnathawhna hmun tura an pek chu Malaysia rama Malacca khuaah a ni. Kum 6 a thawh hnuah LMS nen eng emaw avanga inhmuhthiamlohna neiin a missionary nihna chu a tawp a. A hnuah Calcutta Bishop Daniel Wilson-an a Pastor atana a nemngheh hnuah a kaihhruaina hnuaiah Malacca-ah Chaplain-in a kir leh a, kum 1840-ah chutah chuan a thi ta a ni.

LMS-ah hian Welsh missionary dang pawh an la awm a, kan sawi tak te kha LMS din tirh ami te an ni a, hming ṭha taka chhuak an ni. Welsh Calvinistic Methodist kohhran mite zingah missionary atana inpe, tihtakzeta hun puma chanchinṭha hril duh an awm zel a. LMS chu kohhran pawl hrang hrang thawhhona ni mah se, kum 1840 lamah chuan board enkawltute chu Independents an nih hlawm avangin Welsh Calvinistic Methodist-te chu rin dan bik nei, tiin missionary atana lak loh zingah an tel ta zel a. Independents an tihte eng kohhran zirtirna dan mah awn bik nei lo, Catholic te, Protestant leh Orthodox te nena inkungkaihna nei lo an ni. Chutianga Welsh mi, missionary ṭang duh te chu hnawl an nih tak hlawm avangin Welsh kohhran chuan mahnia mission neih an tum phah ta a ni.

Pathian zarah kan dam ang a, kar leh lamah chhunzawm kan tum ang.