Lalhruaitluanga Ralte

Guest writer

Lalhruaitluanga Ralte

Mission Vengthlang

Sulhnu 154 : Mahnia missionary society nei tura Welsh Calvinistic Methodist Kohhran hma lak ṭan dan

Kar hmasa khan London Missionary Society hnuaia Welsh missionary lo awm tawhte kan sawi a. ‘The Story of Our Foreign Mission (Presbyterian Church of Wales)’ tih bu, John Hughes Morris-a ziah hmang zelin Welsh Calvinistic Methodist Foreign Mission WCMFM) lo inṭan dan sawi kan tum ang.

Kum 1813 hi Welsh Calvinistic Methodist kohhranin Chanchinṭha hril tura a inngaihtuah harh kum kan ti thei ang. LMS hnuaiah Welsh missionary-te pawhin kum 10 chuang an lo thawk ve tawh a, Welsh kohhran harhna kal zelah khan kohhran mite chu chanchinṭha hril turin an inpe thar zel bawk a. Chutiang chuan Wales rama Calvinistic Methodist kohhranah chuan chanchinṭha hril nana thawhlawm khawn te, missionary atana inpe zel tura infuihna leh chanchinṭha hril puitu atana ṭawngṭai inkhawm buatsaih te an ngaituah chho ta a. John Hughes Morris-a sawi dan chuan kum 1813-ah hian chanchinṭha hril kawnga Welsh Calvinistic Methodist kohhranin kawng thumin tha a thawh thar, a ti a. Chungte chu han sawi ila.

A hmasa berah chuan an kohhranin chanchinṭha hril nana hma an lak tak tak theih nan chanchinṭha hril ngaihtuahtu pawl neih ṭhain an hria a, Home Missionary Society an din ta a ni. Hei hi chu ram danga thawnchhuak chanchinṭha hriltu pawl ni lovin anmahni infuih thar nan leh an ram chhunga chanchinṭha hrilna hna thawk tura din a ni.

A dawtah chuan thlatina missionary-te tana ṭawngṭai inkhawm buatsaih an rawt a. An rorel inkhawm thurel chu, “He rorelin thutlukna a siamah chuan hlawhtling zawka chanchinṭha hril a nih theih nan thlatinin Thawhtanni zan hmasa berah Cavinistic Methodist kohhran biak in zawng zawngah ṭawngṭai inkhawm neih vek tur a ni. Pathian hnena ṭawngṭai inkhawm pangngai ang ni lovin, Chanchinṭha hril kawnga Pathian hnena dil duh bik thlenna tura inkhawm a ni tur a ni”, tiin. Welsh Presbyterian kohhran hian Thawhtanni zan hmasa bera missionary-te tan inkhawm hi kum 1813 aṭanga an hman ṭan kha Mizoramah pawh an rawn ti chhunzawm ve a. Kum 1891-a Rev. William Williams-a lo lut kha chu mission la din hma a nih avangin leh ram thlithlai tura lo kal an nih vangin missionary-te ṭawngṭai inkhawm hi chuan tih awm kan hre lo va. Kum 1897-a lo lut, Welsh mission rawn dintu ber Zosaphluia kha chuan kum 1898-a Mizoram kohhran ding hmasa ber Missiona Veng kohhran a rawn din kha a ni a. Kun 1898 aṭang khan Thawhtanni hmasa ber zana missionary-te tana ṭawngṭai inkhawm hi a buatsaih nghal a. Atirah chuan Khasi missionary Rai Bhajura te nupa nen chauh he ṭawngṭai inkhawmah hian an inkhawm ṭhin a ni. Zosapthara lo thlen hnu chuan an pung ta deuh a, Zosapte leh Khasiho kha an ni a. Khasi Missionary te bakah Khasi contractor Sohan Roy te, Kristian hlabua letlingtu Siniboni leh Raja Singh te pawhin an telpui a ni awm e. Chutiang chuan Ṭhawhṭanni zana missionary-te tana ṭawngṭai inkhawm chu an nei ta zel a. Kum 1968-a Mizoram aṭanga missionary haw hnuhnung ber Pi Teii a haw hma zawng khan Welsh missionary-te chuan chhunzawm zelin kum 150 emaw zet chu missionary-te tana Thawhṭanni zan hmasa bera ṭawngṭai inkhawm hi an lo kalpui a ni awm asin.

Pathumna chu thawhlawm lam a ni thung a. Kum 1813-ah chuan Welsh Calvinistic Methodist kohhran biak in zawng zawngah kum tin missionary chawm nana thawhlawm lakkhawm an nei ṭan ta a. Hemi kum hian kohhranho thawhlawm tling khawm chu Pound 1024 chuang a ni a, chu tangka lakkhawm chu LMS-ah an chhunglut a. Wales rama kohhran te tak te, kohhran membar pawh sing chuang deuh chauh tan chuan an thawhlawm hi a tam hle mai. Kum 1800-a £1000 chu kumin 2024-ah chuan £104973.06 tluk a ni tawh a, chu chu Rupee-a kan chantir chuan Vaibelchhe khat leh Maktaduai chuang a ni. Welsh Presbyterian kohhran hi an len lai ber kum zabi 20 tir lamah (kum 1930 emaw vel a ni ang e) khan membar 250,000 an awm niin an official website chuan a sawi a, kumin 2024-ah chuan membar 13,000 emaw chauh an awm tawh a ni.

Kum 1813-ah chuan LMS hnuaiah anmahni Welsh missionary tir chhuak mah se, mahni puala missionary society neih duhna hi a tir te aṭangin an nei nghal a tih theih. Missionary meeting an neih hmasak ber chu kum 1813 August ni 5-ah, Liverpool khuaa Bedford Street-ah a ni a, hei hi auxilliary society din tura Welsh kohhranho inhmuhkhawm hmasak ber a ni. Kum 1814 August thlaaah Swansea-ah an nei leh a, LLanfyllin leh Montgomeryshire-ah kum 1816-ah chanchinṭha hril pawl din tumin inhmuhkhawm an nei leh a. LMS-ah missionary an tirh chhuah ve reng tho avangin mahni puala missionary society din tumna chu a han dai leh deuh a.

Kum 1840 khan Welsh Calvinistic Methodist kohhranin kum 45 chhunga chanchinṭha hril nana LMS-a thawhlawm an thawh tlingkhawm chu Pound 36,000 chuang a ni a. Hei bakah hian Church Missionary Society-ah ṭhahnem tawk tak an thawh bawk a, an thawh zat erawh chhinchhiahna kan hmuh loh avangin kan tarlang thei lo a ni. The Church Missionary Society (CMS) hi British Anglican kohhran din a ni thung a, kum 1799-a din a ni. Kum 200 chhungin chanchinṭha hrila rawng an lo bawl chhungin missionary sang chuang fe an lo tir chhuak tawh bawk a ni.

Pathian zarah kan dam ang a, kar leh lamah chhunzawm kan tum ang.