Lalhruaitluanga Ralte

Guest writer

Lalhruaitluanga Ralte

Mission Vengthlang

Sulhnu 156 : Welsh Calvinistic Methodist Foreign Mission a ding ta

Kar hmasa khan Wales rama mite sakhaw dinhmun kan sawi kha a ni a, tun ṭumah chuan Welsh Calvinistic Methodist Foreign Mission (WCMFM) indin ṭan dan tak kan sawi ang.

Welsh Calvinistic Methodist kohhran hi an kohhran din tir ata chanchinṭha hril ngai pawimawh nghal an ni a, kan sawi tawh ang khan anmahni puala chanchinṭha hriltu pawl an neih hma pawhin chanchinṭha hril nan biak in tinah thawhlawm an lo khawn tawh ṭhin a ni. London Missionary Society (LMS)-ah leh Church Missionary Society (CMS)-ah pawh ṭhahnemngai takin thawhlawm an thawh bakah missionary eng emaw zat an lo tir chhuak tawh a. Wales hi ram te tak te a nih bakah an rama kohhran zingah Calvinistic Methodist kohhran hi te tak te an ni chungin chanchinṭha hrila an lo feh chhuah dan hi a ngaihnawm a. Chanchinṭha hriltu pawl an din dan pawh a ngaihnawm hle a ni. An lo indin chhuah dan kan sawi tur pawh hi John Hughes Morris-a ziah, The Story of Our Foreign Mission tih bu kha kan thu lakna chu a ni zel ang.

Kan sawi tawh ang khan kum 1800 lam aṭangin Welsh missionary eng emaw zat chu LMS-ah an lo chhuak ve tawh a, CMS-ah pawh thawhlawmte thawhin an lo tel tawh bawk a. Kum 40 emaw a vei hnu chuan anmahni puala chanchinṭha hriltu pawl neih duhna an lo neih reng tawh chu tihpuitlin an lo duh ta a. Drysorfa chanchinbuah leh lehkhabu chhuah ṭhenkhatah te pawh Welsh Calvinistic kohhran puala chanchinṭha hril ṭul ti ten an lo ziak fo tawh a ni. An kohhran aṭanga missionary-te chhuahna ber LMS chu kohhran pawl hrang hrang thawhhona ni mah se, a enkawltute zingah Independent kohhrana mite chu hotu an lo ni chho ta zel a. Independent kohhrante leh Calvinistic Methodist-te chu kum 30 emaw chhung khan Pathian thu an pawm dan a inan loh avangin Wales ram chhunga hmun hrang hrangah an lo inep fe tawh a. Thu ṭha pawh an sawiho hlei thei lo tawh ṭhin a ni awm e. LMS Director-te chuan Welsh Calvinistic Methodist kohhran aṭanga missionary inpete an lo pawm duh tak hlawm loh chhan pawh chu Independent kohhran mite an nih vangah an puh ta zel a. Chutianga kohhran pawl inepna kara Welsh missionary-te chu LMS-in a lo hnawl hlawm avang te, LMS hotu ṭhenkhatte pawhin chanchinṭha hril ngai pawimawh tak Welsh Calvinistic Methodist kohhran chuan an thawhlawm leh an ṭhahnemngaihna phu tawkin dawnsawn an hlawh lo nia an lo sawi ve bawk avang te chuan an lungawi loh pui ve bawk a.. Zau zawka chanchinṭha hril hna thawk turin anmahni puala pawl neih chu ṭha zawka an rin thu an lo hrilh ve bawk a. Abik takin Liverpool-ah leh Montgomeryshire mite zingah a hranga pawl neih duhna chu an au chhuahpui zual a. A chhan pawh Montgomeryshire aṭanga missionary-a inpe chu LMS-in an lo hnawl a, an hnawl chhan nia an sawi chu kohhran pawl hrang nih vang deuh ngawt niin an hria a. Chulovah LMS-in India ram missionary tur an duh a, Liverpool chhuak Josiah Hughes-a chu a inpe a. Mahse, India rama mission hna thawk tlak niin an hre lo va, chuvangin Malacca-ah an tir ta zawk a, Hughes-a ṭhiante chuan an lungawi loh pui em em mai bawk a. A hnu zelah pawh LMS hotute leh Hughes-a chu an inhmu thiam lo chho ta zel a ni awm e.

Chutiang chuan LMS leh Welsh Calvinistic Methodist kohhran te chuan harsatna an neih chhoh tak zel avangin kum 1837-1839 inkar lai khan Wales ram hmar lama Methodist kohhrante chuan mahnia pawl neih an duhna chu an sawi vung ta hle a. Heng hun lai tho hian Montgomeryshire-a thuhriltu Thomas Jones-a chuan Bala khuaa Pathian thu a zir mek chu a zo dawn hnai tawh a, a zir zawh veleh ram danga missionary-a chhuah a duh thu chu kohhranten an lo hria a. A zir zawh chuan India rama missionary ni turin LMS-ah a va inlan ta a. A hriselna endiktu chuan India rama thawh chu a hriselnain a tlin lovin a hria a, tichuan South Africa lama kal turin an rawn ta a ni. Mahse, Thomas Jones-a chuan India rama kal chu a tum ber a nih avangin damdawi lam thiam mi dang a inentir leh a, chu chuan India ram kal turin a hrisel tawkin a lo hre thung a. Chumi ṭanchhan chuan India ram kal turin LMS-ah chuan a dil leh ta a. Mahse, LMS chuan an pawlin damdawi lam thiam an neih mek ni lo, hmun danga mi thu chu an pawm thei ta chuang lo va.

Josiah Thomas-a te, Thomas Jones-a te leh midang LMS-a missionary inpete tawnhriat aṭang chuan LMS-in Welsh Calvinistic Methodist kohhran mi an duhsak lo nia an hriatna chu a lo zual zel a. Kohhran hruaitute leh rawngbawltu dangte chuan hmanhmawh takin Rose Place biak ina sikul pindanah inhmuhkhawmna an nei ta chuk chuk a. He mi ni hi kum 1840, January ni 31, Zirtawpni zan a ni a, mahnia chanchinṭha hriltu pawl neih chu an inhmuhkhawm chhan ber chu a ni. Tichuan, chumi zan chuan Thomas Jones-a khan LMS-in an hnawl chhante a sawi a, midangin LMS nena an inkar an sawi hlawm bawk a. An zingah kohhran hruaitu langsar tak tak Henry Rees-a leh John Hughes-a ten an inkhawm boruak sosang chu khap daih tumin, hmanhmawh lo tura an ngenna chu a hlawhtling zo lo va, Foreign Missionary Society din chu an rel thlu ta a ni. Chutianga chanchinṭha hriltu pawl din a ni ta mai chu Wales ram chhim lam leh hmar lama Calvinistic Methodist kohhran te chuan uluk taka an ngaihtuah ta a. Kum 1843-ah chuan, Liverpool khuaa Rose Place biak in aṭanga chanchinṭha hriltu pawl an din chu pawmpui ve vein a hmingah pawh Liverpool Society an tih mai chu The Welsh Calvinistic Methodist Foreign Mission (WCMFM) tiin an thlak ta a ni.

Chutiang chuan LMS laka lungawilohna leh Independent kohhran nena an inkar buai avangin te leh chhan dang avangin WCMFM chu a lo ding ta a. Kum 60 dawn WCMFM office-a thawk John Hughes Morris-an an kohhran chanchinṭha hriltu pawl din chhuah dan a sawi chu, ama ṭawngkam takin, ‘Sawi chhawn chakawm tak a ni lo’. A sawi zel danah chuan, “Nasa tak leh ṭhahnemngai taka an rawngbawlna chu malsawmna tam takin a zui dante han thlirletin, hei hi Pathian hnathawh ngei a lo ni a, a hmuhah pawh thil lawmawm tak a lo ni ngei ang tih hi kan ring tlat a ni”, tiin a sawi nghe nghe a ni.

Tichuan, WCMFM a lo ding ta chu kohhran mite an phur hle tih lanna chu LMS-a an tel laia kum khat chhunga chanchinṭha hril nana an kohhranho thawhlawm tlin tam ber ṭum chu Pound 1700 a nih laiin an puala an neih aṭanga kum hnihnaah chuan Pound 2483 chuang a ni a, a kum thumna 1843-ah chuan Pound 3085 chuang tling chho ta a ni.

Pathian zarah kan dam ang a, kar leh lamah chhunzawm kan tum ang.