Guest writer
Lalhruaitluanga Ralte
Mission Vengthlang
Mizorama Baptisma leh Lalpa Zanriah sakramen hmasak ber
Kar hmasa khan Darthawm Road chungchang kan ziak kha a ni a, tun ṭum hian Capt. John Zama Road ziah tum kan ni a, mah se, a thlalak kan la hmuh theih loh avangin kar leh lamah chhunzawm kan tum ang. Vawiin chuan Mizorama Baptisma chang hmasa leh Lalpa Zanriah kil hmasa chungchang kan sawi ang.
Kum 1894 April ni 25-a Pu Buanga ziah dan chuan Mizorama Baptisma chang hmasa ber chu Khasi ringtu hnungtawlh Roy Singh-a a ni a, Sâp Upain a baptis a ni. A baptis hun lai hi chiang takin a ziak lo na a, April thla a ti. Roy Singh-a hi eng hnathawk nge kan hre lo va, khatih lai khan Aizawl kawngpui siam hna kha an thawk mup mup a. Sawrkar in an sa mek bawk a, lungchher mitiri a ni thei a, in sa thiam thing mitiri a ni thei bawk a. Sahon Roy-a contractor hnuaia mi a ni thei bawk awm e. Eng pawh ni se, Khasi Kristiante kha Aizawlah hian kum 1890 lam aṭang khan an lo awm tawh ngei a ni tih Rev. William Williams-a khan khan a lo sawi a. Baibul nei pawh Khasi pakhat a awm a tih kha.
Wikipedia sawi danin Baptisma ching chhuaktu hmasa ber chu Johana, Isua baptistu kha niin a ziak a. Baptistu Johana kan tih kha thuhriltu, Jordan lui leh a chheh vela simna baptisma chang tura Judate zinga tlangautu kha a ni a. Eastern Orthodox kohhran chuan St. John The Forerunner tiin an ko va, Baptist kohhran lam chuan John the Immerser an ti a, Catholic kohhran chuan Saint John an ti a, Islam sakhua chuan Prophet Yahya an ti niin an ziak. Isu baptisma chan hun hi kum AD 24 lai kha a nih a rinawm.
Pu Buanga chuan Mizorama Lalpa Zanriah Sakramen hmasa ber chu Anglo-Khasi pakhat Duncan-a an kîlpui kha niin a ziak a. Hei pawh hi April ni 25, 1894-a a ziah a ni a, an kilpui ni tak chu he mi ni emaw a hma lam hret emaw pawh a ni thei ve ve a ni. Rev. William Williams-a khan kum 1891-ah khan Dokhama khuaah thu sawiin, Lammuala hnam chi hrang hrang hnathawkte hnenah Lal Isua chanchin kha thla khat dawn lai hril tawh mah se, Baptisma leh Lalpa Zanriah sakramen hi a neihpui thu engmah a ziak lo va. Chuvangin a eng amah kha a neihpui lovah kan ngai a. Pu Buanga leh Sap Upa chuan kan sawi tak ang khian Baptisma leh Lalpa Znariah sakramen chu kum 1894 April thlaah an lo nei tih ka hrechiang thei a, hei hi Mizorama a hmasa ber ve ve a ni.
Lalpa Zanriah hmasa ber chu Isua hova a zirtirten an chanho kha a ni a. Jerusalema lal anga ropui taka a luh hnu, Isua an khenbeh hma lawk kha a ni a. Lal Isua hova a zirtirte nena zanriah an ei hnuhnung ber tia kan sawi ṭhin kha a ni bawk a. A kum zawngin sawi han tum ila, kum AD 27 emaw kha a ni ang a. Tun hma chuan Lal Isua pian hun hi kum AD 1 nia ngaiin Isua thih hun pawh kum AD 33 ni tura ngaih a ni a. Mahse, Isua naupan laia amah tihhlum tumtu Juda lal Heroda kha kum BC 4-ah a thi tih an hre leh hnuhnawh si a, chuvangin Isua pian kum hi AD 1 ni lovin BC 6 niin an hre ta ber a ni awm e. Mizo ṭawng Baibul kan hman pawhin Isua chu BC 6-a piangin a ziak. Chutiang chu thil awm dan a lo nih takah chuan Isua khan kum 30 a nih hnuah kum 3 chhung rawng a bawl a nih chuan a thih hun chu kum AD 27 emaw a nih hmel ta a ni. Chu chu Lalpa Zanriah lo inṭan kum a ni ta bawk a nih chu.
India rama chuan kohhran hmasa ber chu Mithianghlim Thawma din a ni a, chu chu wikipedia sawi dan chuan kum AD 52-ah a ni a. A kohhran din chu St. Thomas Church, Palayur khua a mi hi a ni a, Palayoor ti pawhin an sawi bawk. Palayur Kerala state-a Thrissur district chhunga khaw pakhat a ni a, Mar Thoma church an ti bawk. Kerala khawpui Thiruvananthapuram aṭanga hmar lam km. 300 chuang hreta awm a ni a, Arabian sea tuipui kama awm a ni.
Mizorama kohhran ding hmasa ber thung chu Mission Veng kohhran a ni a, kum 1898 February thlaa din a ni a. A dintu chu Zosaphluia (Rev. D.E. Jones) kha a ni a, a din ṭanna lai chu tuna Mizoram Presbyterian kohhran inpui, Synod office chhaka Banglapui kan tih takah khian di in lian lo tea din a ni. Mizorama Kohhran din a nih hnua Baptisma chan hmasak ber leh Lalpa Zanriah sakramen chanho hmasak ber pawh Zosaphluia ho hian a ni.