Guest writer
Lalhruaitluanga Ralte
Mission Vengthlang
Sulhnu 169 : Loch-a leh 1st Assam Rifles
Loch-an Mizorama kawngpui lian a zawn dan leh Loch’s Trace chungchang kan sawi tawh a, tun ṭum chu Assam Rifles lo pian dan tlem kan sawi ang.
Loch-a hi kum 1891 kum tawpa lo lut a ni a, Mizoramah sipai hotu lu ber nihna kum 23 chhunga chelh hnuah kum 1914 khan a lo chawl ta a. Atirah Captain-a lo lut kha Lt. Colonel-in a pensawn a, kum 1929 December ni 31-ah London-ah a thi a ni.
Loch-a hi 1st Assam Rifles dintu emaw kan lo ti ṭhin a, mahse a lo ni chiah lo deuh. Loch-a sipaite, Lushai Hills Military Police kha 1st Assam Rifles chu an ni ta ngei a, mahse Loch-a pensawn hnuah an hming thar hi an pu chauh a lo ni. Loch-a lo luh hlima Aizawla sipai awmte kha Surma Valley Military Police an ni a, amah Loch-a erawh kha chu 3rd Gurkha Rifles-a mi, Captain a ni. Surma Valley Military Police pawl hi North Cachar Hills Frontier Police leh Cachar Levy, sipai pawl hnih inchhunfin an ni a. History of Assam Rifles tih bu ziaktu L.W. Shakespear-a ziah dan chuan Cachar Levy hi a upa zawk, kum 1835-ah ‘Father of the Frontier Police’ tia an koh Mr. Grange-a din a ni a, Paramilitary police force ding hmasa ber a ni. Atirah chuan sipai 750 an ni a, hnam chi hrang hrang lakkhawm an ni a, Bengal ram aṭanga lak an tam ber. Barpathar, Dimapur, Mahur, Digao, Mahurmukh, Maibong, Hosang, Hajoo, Guilon, Gumaigajoo,Hangrung, Baladhan, Asaloo leh North Cachar Hills-a Jinghat thlengin an inzar pharhin ramri hrulah police outpost hrang hrangah sem darh an ni.
Kum thum hnuah kum 1838-a chuan Jorhat Militia din a ni leh a, Sibsagar ramri lai leh Assam khaw chhak lam ramri vengtu pawl an ni ber, Cachar Levy aiin an te zawk a, an sipaite pawh chung lai rama awm Shan-ho an ni ber. Kum 1852-ah chuan Assam ram ri thui tak enkawl chu a hautak avang leh sipai pawl hrang awm chu inchhunfin ṭha zawka hriat a nih tak avangin Jorhat Militia chu Cachar Levy-ah an chhunfin ta a. Sipai pawl hnih inchhunfin hnu chuan Levy tih leh Militia tih chu a bo ta a, Frontier Police an ti ta a. Frontier Police of Nowgong leh Frontier Police of North Cachar Hills tih an lo ni ta a. Heng Frontier Police pawl hnih hi paramilitary, sipai pawl phuahchawp ang reng tak aṭanga lo piang an nih tak chu. Heng police pawl pahnihte hi, Dimasa History tih Dr. Amit Phonglo-a ziakah chuan, “Kum 1883-ah chuan Assam Frontier Police tih an ni leh a, kum 1891-ah Assam Military Police an ti leh ta zawk a. Kum 1913-ah chuan Eastern Bengal and Assam Military Police tia thlak lehin kum 1917-ah chuan Assam Rifles tia thlak leh a ni”, a ti a.
Shakespear-a ziah dan chuan Frontier Police pawl pakhat zawk, North Cachar Hills Frontier Police hi Kuki Levy an tih sipai pawl lian vak lo nen kum 1863-ah an inchhunfin bawk a. A hmingah North Cachar Hills Frontier Police tih an ni ta zel a. Kuki Levy an tih hi Zo hnahthlak sipai pawl an ni a, Assam ram chhunga hnam hrang hrang chu sipaiah lain, Bengali-hovin a hlawma Zohnahthlak min kohna, ‘Kuki’ tih chu a he pawl hmingah hmangin Kuki Levy tiin an vuah a. He sipai pawl hi kum 1850-a Major Lister-an Ngura khua Sentlang a rawn run hnu lawka din a ni a. Assam ram thingpuihuan leh ramri vela Mizote veng tur leh an chin ngaihven reng tura siam a ni. Cachar police leh Kuki Levy inchhunfin aṭanga kum sawm hnu, kum 1873-ah chuan North Cachar Hills Frontier Police pawh chu a hming thlak lehin Surma Valley Frontier Police tih an ni ta zawk a, Cachar chhim lam Mizoram ramri vengtu ber an ni ta a ni.
He sipai pawl hi British-in Mizoram min rawn awp ṭan kum 1890-a Aizawl kulh leh Changsil kulh awptu sipai pawl an ni. Kan sawi tak ang khan kum 1891-ah Captain Loch-a a lo lut a, Aizawl kulha Surma Valley sipai pawl chu a rawn ho ta a ni. Kum hnih hnu lawkah kum 1893-ah chuan Aizawla sipai awm te chu an pawl hming thlak lehin North Lushai Hills Military Police an ti leh ta a, he sipai pawl hming hi an va thlak nasa tehreng em.
Levy tih leh Militia tih hi sipai pawl ve ve chu an ni nain Police han tih emaw, military han tih ang tak chu an ni awm lo ve. Paramilitary tiin an sawi ṭhin a, sipai tak tak tling zo lo deuh, training leh ralthuam pawh nei ṭha ve lo, sipai anga hman ve theih naw naw si an ni ber awm e. Vailian hmasa ber kum 1871-1872 laia Hmar lam aṭanga lo lutte khan Kuki Levy kha an rawn hruai tel a, ṭawnglettu atan leh puakphur aia u deuh awrhin an chhawr a ni. Cachar vela mi an ni a, Sakechep, Langrawng, Hmar leh Thahdo vel an ni awm asin.
Eng pawh ni se, Shakespear-a ziah danin Assam Rifles indin dan chu hetiang hi a ni ta a ni. Kum 1863-a din Surma Valley Frontier Police kha 1st Assam Rifles din ṭannaah a dah a. Kum 1891-ah he sipai pawla a tam zawk hi Aizawlah sawn an ni a, North Lushai Hills Military Police tih an ni ta a. Kum 1860-ah khan Chittagong Hill Tracts veng turin Bengal Armed Police din an ni a, chu sipai pawl chu kum 1866-ah Chittagong Hill Tracts Frontier Police tih an ni leh a, Lungleia an insawn khan South Lushai Hills Military Police tih an ni leh ta a. Kum 1896-ah khan Assam ramin Mizoram chhim lam pawh Bengal ram ni ṭhin kha a lak tel tak avangin chhim leh hmara sipai pawl hnih chu inchhunfinin Lushai Hills Military Police tih hming an pu ta a ni. Chu sipai pawl chu Loch-a khan a hokhawm ta zel a, sipai pawl ṭha takah a chhuah ta a ni. Kum 23 chhung Mizorama sipai hotu ber a nih hnuah kum 1914-ah a pensawn tak avangin Sap ramah a haw ta a. A pensawn hnu lawkah kum 1917 khan Assam sawrkarin an sipai pawlte awm dan an siamṭha a, Police pawl hrang hrangte kha Assam Rifles tiin a thlak ta a.
Mizorama Lushai Hills Military Police te chu 1st Assam Rifles an ti ta a. Mizorama police chu a hmasa ber, 1st Assam Rifles-a an phuah chhan tak hi ziak kan hmu lem lo va, sipai pawl hmasa ber paramilitary, Cachar Levy aṭanga lo kal zel kha an nih avangin 1st battalion hi an ti a ni ang chu. Loch-a kha sipai hotu nih tling tak leh sawrkarin an hriat lar tak, in sak leh a awmna apianga sipai hmun ṭha tak din zel mai mi a nih avang khan Assam sawrkar hian duhsakna nen a lo enkawl sipai pawl kha 1st Assam Rifle tia phuah a awm an ti pawh a ni mahna. Lakhimpur battalion chu kum 1864 aṭanga din police pawl aṭang lo kal zel an ni a, 2nd Assam Rifles Battalion an ti a. Jorhat Militia aṭanga bul ṭan, Cachar Levy nena inchhunfin hnua Nowgong Frontier Police tih lo ni ta te kha Nagaland ramri vengtu an ni a. Kum 1868-ah khan Naga Hills Frontier Police tih an ni a, kum 1883-ah Naga Hills Military Police an ti leh a, kum 1917 ah tho hian 3rd Assam Rifles tih an ni a, Naga battalion ti pawhin a sawi theih ang chu. Kum 1913-a din Darrang police pawh kum 1917-ah 4th Assam Rifles battalion an ti ta a, heng battalion palite hi kum 1917-ah Assam Rifles tia hming pu hmasa bertu te an ni ta a ni.
Pathian zarah kan dam ang a, kar lehah chhunzawm kan tum ang.