Sulhnu 182: Di nei lo Pawlan a sai an ti

Di nei lo Pawla’n a sai an ti,

Fam mah ila min sai bil tawh hlei lawng e,

Ka nemrang puan ṭial ka di zâwnna.

Kar hmasa khan Loch-a chanchin kan sawi kha a ni a, tun ṭum chu thil dang pawimawh tak sawi kan tum dawn a ni.

Kan pi pute hun lai ata mitthi khuaa lut tur lo endiktu Pawla chanchin sawi tur kan hre tam lo hle a. Pawla hi tunge a nih a, khawi lam mi nge tih pawh sawi tur kan hre lo. Kan hriat chhun chu sairawkherh lianpui a nei a, mitthi lo kal apiang kha a lo endik a, tlangval an dam laia nula ngai miah lo chu a lo perh pawp mai ṭhin a. A perh lah chu a na em em mai a, kum tam tak chhung an ngâwt ṭhin, tiin kan lo sawi a. Nula tlangval ngai tawh pawh a lo perh pawp mai bawk a. Tlangval pumpa ve si, nula ngaih tur pawh hmu zo lo chu mipa an tling zo lo va, chuvangin Pawla hian a lo perh pawp mai ni tur a ni a. Pasal neih hma zawnga a thianghlimna vawng him zo lo nula chu leplêr tiin a lo sai pawp mai bawk a ni ang. A sairawkherh hi vai sairawkherh te tak te, ṭhelret pawhfan ang ni lo, Mizopa sairawhkherh, rawnal ngula sairil hrui vuah, perh na zet mai kha niawmin an sawi bawk a.

Chutiang chu kan lo sawi ṭhin dan a ni a, kan hnam nuna bet tlat a nih avangin tlangval chuan nula ngaih tur melhin thingphurhnaah te, fehnaah te, sechhun khuangchawi leh chai nikhua tein remchang an zawng ru ran ṭhin a. Chutiang reng renga hun remchang zawng an nih avang chuan nula chak lo zawk tan tihngaihna tehchiam a awm lo. Han ṭang viau ṭhin mah se, tlangval nula ngai lova thih hlau, nawmchen châkin nula an nawr reng mai kha chuan, nawmchen châk lo bik si lo tan chuan inven sen a har a ni. Nulat laia thih palh hlauh pawha Pawla sai hlauh vanga an thianghlimna vawnghim tlat chu mi tlem te zawk niin a lang. Chutiang chuan tlangval tana tih châkawm tak, mihring nihphunga thil bet tlat lo do hneh tura nula âwm nêm zawk han ṭantir tum tlat mai kha an va khawngaihthlak em. Kan pipute hian an lo ti tak tak em? Hei hi kan lo inzirtir dan a ni tak meuh maw? I han chhui chiang deuh dawn teh ang.

Kumin 2024, September ni 23, Thawhlehni khan Rev. Dr. Zaihmingthanga pianchamphaphak vawi 80-na lawmin Synod Conference hall-ah kan kal khawm a. Amah chawimawi nana mithiamten Thuthlung Thar zir bingna an siam pawh tlangzarh a ni bawk a. Pianchamphaphak lawmna ruai kan kilhonaah tun hmaa Synod Lay Workers’ Fellowship-a kan thawhpui ṭhin, kan pa rual ni mahse ṭhian anga min kawm ṭhin, Synod Hospital aṭanga pensawna chhuak ta Dr. R. Lianzama, nen kan ei dun a. Chuta a thil min hrilh chuan ka beng a verh zar mai a, ziak ngei tura min chah avang leh ziah ngei ṭul tihna ka neih len em avangin ka han ziak a ni. Kan chaw ei lai chuan Durtlang pa, upa tak kum 90 chuanga thi ta Sapchhunga a sawi dan chu hetiang hi a ni.

“Kan pi leh puten lo sawi ṭhin, Di nei lo Pawlan a sai an ti, fam mah ila min sai bil tawh hei lawng e, ka nemrâng puan ṭial ka di zawnna, tih hi tun lai ṭhangtharte hian a awmzia an hre lo va. Nula, tlangval ngai tawh phawt chu Pawlan a lo sai ngei ṭhin tih leh tlangval nula ngai tawh phawt chu Pawla hian lo sai lovin a kaltir ṭhin, kan tih hi a ni lo va. Kan pi leh pute khan sechhun khuangchawi nikhuaah te, kut ni vangthlaah te, tualzawlah nula leh tlangval an inkai a, nuam ti taka an lam ṭhin a. Chawng chennaah tlangvalho kha an ṭhu kual a, an mal chungah nula kha an rawn ṭhu kual zel a, a laia khuang bengtu a awm a, chutiang chuan hlim takin an lo lam ṭhin a. Tlangval mal chunga an ṭhut kual den den lai khan tlangval kut hlei deuh chuan an mala nula ṭhu kha an lo khuaikhem ta ṭhin a. Chutianga tlangval kuthlei chu nulain an chhinchhiah ran a, hla hran an saka an insawn zelah kha tlangval kha an ṭhut kân ta ṭhin a, a dawta ṭhu tlangval mal chungah an ṭhut san ta ṭhin a ni. Chutianga tlangval kuthlei chu nulate khan an inhrilh pung thuai a, an lâm leh hunah pawh a mal chunga ṭhut an duh ta lo ṭhin a. Khatiang tlangval kha chu khawtlangin an endawng ta ṭhin a, tlangvalte khan kuthlei nih kha an hlau em em ṭhin. Chutianga tlangval malchunga nula ṭhu kha an ‘indi’ an tih hi a ni a, chutiang chuan nula leh tlangval indi chuan nuam an ti em em a, hlim takin an lam ta ṭhin a ni. Tlangvalin di neih loh kha an hlau em em a, a kut hlei avanga a malchunga nula ṭhu a khawih khan an inher kual chhuaha a mal chung a kân zauh tawh chuan nula dang pawhin an kan ve zel ṭhin a ni. Chutiang chuan a malchunga nula ṭhu tur nei ve lo kha ‘di nei lo’ chu a lo ni ta a ni,” tiin Dr. R. Lianzama hnenah a lo hrilh a. Dr. Lianzama hian a lo vawng reng a, ziak turin mi ngen ta a ni. Tlangval malchunga nula an ṭhu kual ṭhin tih hi ṭhenkhat chuan tlangval kapkarah nula an ṭhu kual a, an puan sin lai an zawn ṭhin, ti an awm ve bawk a ni awm e. Khang hun laia tlangval ṭhu thluang zar chunga nula ṭhu ai chuan tlangval puan veng, khup tawm ṭhu kak kap kâra nula puan bih ṭhu kual chu mitthlaa han suangtuah pawhin an inhmeh zawk awm e.

K. Zawla khan ‘Chawng chennaa lam dan’ tihah khan heti hian a lo ziak a: “Chhuat thlang leh chhakah nula an ṭhu kual pup a, nula hnungah tlangval an ṭhu leh ṭheuh a, an hma zawna nulate kha ngaih an vuah a. A laiah pakhat a lam a, an zai dur dur a, a khat tawkin ‘har a so ve an ti a’, tlangvalte khan awmna an inthlak ṭhin. Tlangvalin a nula ngaih kha lo hnaih lutuk se la, nulain a duhlohzia a lantir si chuan, an inkarah khuang an thlâk a, an eu dur dur ṭhin. Tlangval tan chuan atuk thlengin khawlai len a tinuam lo thei. Chuvangin tlangvalte chu an fimkhur hle ṭhin,” tiin (Mizo Pi pute leh An thlahte Chanchin, 5th Edition 1989, p.36). Hei hian nula ngaih awmzia chu a sawi chiang hle mai. Tun laia tlangvalin nula a ngai, kan tiha ‘nula mutpuia pawl’ kan tih tak hi atirah chuan hetiang hi a lo ni awm e. Chawng chen leh hunah pawh tlangval kuthlei bik kha chu nulain an chhinchhiah a, a zawna ṭhut an duh lo ṭheuh a, an dâwng ta ṭhin a ni.

Chutiang chuan K. Zawla ziah te, Sapchhunga lo sawi te hi han khaikhawm dawn ila. Hman lai ata ka pi leh pute khan nun dan ṭha inzirtir nan nulate chu an thianghlimna vawng tur leh tlangvalte chu nulate laka kuthlei lo tura an lo inzirtirna chu: Di nei lo Pawlan a sai an ti, fam mah ila mi sai tawh bil hlei lawng e, ka nemrâng puan ṭial ka di zawnna, tih hla hi a lo ni e, tiin kan han ziak a ni. Hetianga hrilhfiahna kan la hmuh ngai loh avangin ‘hrilhfiahna thar’ kan ti ve mai ang a, Kristian kan nih hma leh hnu pawha nun dan ṭha kan inzirtirna nen pawh an inmil hle a ni.

Pathian zarah kan dam ang a, kar lehah thil dangin chhunzawm kan tum ang.w