Lalhruaitluanga Ralte

Guest writer

Lalhruaitluanga Ralte

Mission Vengthlang

Sulhnu 184 : Deacon thlan hmasak berte

Kar hmasa khan Kohhran Upa lo pianchhuah dan kan sawi ṭan kha a ni a, kha kha kan chhunzawm ang. Kan sawi tawh angin Mission Veng kohhran hi Mizorama kohhran ding hmasa ber a ni a, Presbytery inkhawmpui an neihna hmasa ber pawh Mission Veng kohhranah hian a ni. Kar hmasaa kan sawi tawh ang khan kan thu lakna hi Rev. H. Remthanga lakkhawm, Synod Thurel Lakkhawm tih bu, 1910-1950, Volume I (SLPB, 1996) ami a ni a, vawiina kan sawi tur hi phek 68 leh 69-na a mi a ni.

Mizoram Presbyterian Kohhran Presbytery inkhawmpui hmasa ber chu kum 1910, April-ah neih a ni a. Kan sawi tawh angin an thurel no.8-ah chuan ‘Kohhran thar hotu siam’ tih thupuiah chuan Kristian 20 awmna khua chuan kohhran hotu an duh chuan October thlaa Presbytery inkhawmah dil turin an inchah a. Hemi kum vek, October thlaa Presbytery inkhawmpui chu Mission Veng kohhranin an thleng leh a, Aijawl kohhran an tih hun lai kha a ni a. An inkhawm thurel no. 7-ah chuan ‘Kohhran Hotu siam dan’ tih thupui chhungah chuan “Tuna Presbytery-ah hian aiawhtu lo kalte hian an khaw Kristian hotua siam duh se la, ‘Kohhran Hotu’ an vuah ang. Anmahni khua mi danzawhkim, an mi rin zawng deuh an ruat tur a ni a. Tin, chu an kohhran hotu thlan chu, ngaihtuah felpui turin Evangelist pakhat leh Aijawla kohhran hotu pakhat an tir ang. A duh khua apiangin tun Presbytery-ah hian an dil a,” tia an rel angin inkhawmpuia lo kalte zingah khaw 8-in Kohhran Hotu an duh thu an thehlut nghal a.

An thurel no. 8-ah chuan ‘Deacon duhte’ tiin Champhai Sanga Veng te, Bunghmun Hrangvunga khua te, Rohrenga khua Zokhawsang te, Champhai Butpawla Veng te, Hrangchhuana khua Khawdungsei te, Khawvelthanga khua Maubuang te, Lalthangvunga khua Hualtu leh Changzawl leh Vanphunga khua te hian an dil a. Heng zinga a tawp khaw thum, Lalthangvunga khaw hnih leh Vanphunga khuate hian ‘an dil na a, an chin hi a hriat ngam meuh lo ve’, tiin an chhinchhiah a ni.

A kum leh 1911 April thlaa Presbytery inkhawmpui chu Aijawl kohhranin a thleng leh a. Kristian 20 chin awmna khuaten anmahni kohhran kaihruaitu tur, Kohhran Hotu an thlan te chu inkhawmpuiah an rawn thehlut hlawm a. An thurel no. 4-ah chuan ‘Deacon thlang khuate leh thlante’ tih thupuiah chuan Kohhran Hotu thlang khuaten an rawn thehlut a. Chung khua te chu Champhai Sanga Veng aṭangin Chaldailova, Sanga*, Aihleia*, Kungbawnga* leh Ṭekrawia* te an ni a. Durtlang Suaka khua aṭangin Dova, Kapkunga*, Tuahkima, Darsata*, Lalhlura leh Kapliana te an ni a. Champhai Butpawla Veng aṭangin Hanga leh Lalbuana te an ni a. Hrangliana khua Sakawrhmuituaiin Hausatlova, Tawia, Tumbila leh Dothangvunga te an thlang a. Maubuang khua aṭangin an Khawvelthanga* leh Suaka thlan an ni a. Lalruma khuaten Satliana, Laltawnga leh Siama an thlang bawk a, amaherawhchu, Lalruma khuaah hian Danzawhkim an la awm loh avangin an lawm ngam rih lo, tiin an chhinchhiah a. Bunghmun Hrangvunga khua hian Hrangvunga, Ṭamtawka leh Bawihchhunga an thlang bawk a. Aijawl kohhranin Dala, Rosema leh Darchhinga* an thlang bawk.

He thurel no. 4 tawpa asterisk (*) hmanga an chhinchhiah chu: * Khingte khi an awm lo, an lo kal lo. Awm lote nen an zavaiin 27 an ni - Lalruma khuate chhiarin, tiin. Henghote hi Deacon atan an thlang, a ṭhen erawh an awm loh avangin an lawm thei rih lo va. A awm zawng erawh chu an chanchin leh an lawm thu an sawi ṭheuh va, anmahni lawmin an chungah kut kan phar ṭheuh’ tiin an chhinchhiah bawk a ni. Deacon an thlan 27 zingah Presbytery inkhawmpuia lo lang lo mi 8 te leh Lalruma khuain an Deacon thlan mi 3 te chu an khuaah danzawhkim an la awm loh avanga an lawm rih loh te chu 11 an ni a. Tichuan, Deacon thlan mi 27 aṭanga he Presbytery inkhawmpuiin a lawm te chu mi 16 an ni ta a ni. Kawng danga sawi chuan Mizoram Presbyterian Kohhran Deacon hmasa ber mi 16 te chu Presbytery inkhawmpui vawi thumna, kum 1911 April thlaa Mission Veng kohhrana neihah nemngheh an ni kan ti thei ang. Heng mi 16 an lawm te hi Kohhran Upa ti lovin Deacon an ti a, ‘nemngheh’ ti lovin ‘lawm’ an la ti bawk a ni.

Kristian 20 awmna chin khua, danzawhkim awmna kohhrante hokhawmtu tura an thlan te chu ‘Kohhran Hotu’ tia vuah tur a nih thu Presbytery hian an rel a, an thlante an ziah luhnaah ‘Deacon thlang khuate leh thlante’ an ti leh hlauh hi a mak ang reng a. Kar hmasa lama kan sawi tawh ang khan Deacon tih leh Kohhran Hotu tih hi an sawi pawlh nawk nawk a ni tih an rorel aṭangin kan hmu a. Kohhran ding tir an la ni a, kum 1891-a Rev. William Williams-an Chanchinṭha a rawn hril aṭanga chhutin Deacon kan neih ṭan hi kum 20 a ni a. Pioneer Missionary Pu Buanga leh Sap Upa lo luh kum 1894 aṭanga chhut chuan kum 17 a ni a, kum 1896-a Kristian hmasa ber Taibawnga aṭanga chhutin kum 15 a ni. Zosaphluia lo luh kum 1897 aṭanga chhutin kum 14, Mission Veng kohhran din kum 1898 aṭangin kum 13, kum 1899-a Kristian Baptisma chang hmasa ber Khuma leh Khara aṭanga chhutin kum 12 a ni bawk a. Chutiang chuan kohhran din ṭan aṭanga kum 10 zet a lo liam hnu chuan kohhran hotu, Deacon kan lo nei ta a ni.

Pathian zarah kan dam ang a, kar lehah Kohhran Upa chungchang hi chhunzawm kan tum ang.