Lalhruaitluanga Ralte

Guest writer

Lalhruaitluanga Ralte

Mission Vengthlang

Sulhnu 217: R. Dala ten Tuipui Sen an lut ta

Kar hmasa khan R. Dalaten Sap ram an pan mek chu kum 1912 November ni 8-ah British Somaliland an pelh thu a ziak a, ni 9-ah Red Sea, Tuipui Sen an luh thu nen. Kha kha kan chhunzawm ang.

November ni 10-ah chuan R. Dalan a diary-ah, “Thliarkar tê tam tak zinga kan hmu. Chu lo chu nilengin khawmual kan hmu lo, Thangi, ka nu, Darsata, Nui, Thanga thawn tur ka ziak,” tiin a ziak a. Ni 11, Thawhṭanniah chuan khawmual sawi tham an hmuh loh thu a ziak bawk a. Ni 12-ah chuan, “Kan inbuk a, Lb 129 ka ni, hmana (5/11/1912) a 124 chauh ka ni. Vawiina tui a fawn deuh hle. Khawmual sawi tham kan hmu lo. Dr. Sap a nupui pindana a riak ve ṭan ta, chu mi hmain kan hnena a riak ṭhin. A ṭha ta hle,” tiin a ziak a.

R. Dala ten Red Sea an luh ṭan tirh hi November ni 9 kan ti kha a ni a, Red Sea hi Mosia hova Israel-ten Aigupta ram aṭanga an chhuah hlima an kân kha a ni a. Mizote chuan he tuipui hi kan sawi zing hle. Km.1930-a sei a ni a, Aigupta rama lawngchawlhna khawpui Suez aṭanga inṭanin chhim lamah Babel Mandeb Strait thleng a ni a, Babel Mandeb Strait hi kan sawi tawh angin Africa khawmualpui leh Arabian Peninsula inkar, Yemen ram chhim tawpa tuifinriat zim lai a ni a. Sapho hian hming hran hran an pe na a, keini Mizote hriatthiam tur chuan Babel Mandeb Strait chu Red Sea tuipui mawng zum lai tak, Gulf of Aden nena an in finna lai tak hi a ni.

Ni 10-a thliarkar tê tam tak an hmuh te hi hming nei tham lo an nih hmel a, Red Sea-ah hian thliarkar lian deuh leh te deuh 1000 chuang a awm a. Chung thliarkarte chu tuifinriat chhunga tlângkàng rawn irh chhuakin thliarkar a siam tam tak a awm a, chung tlângkàng thliarkar bul vela lo ṭo, coral reef te chu an lo inthlahpung zel a, an belh lai thliarkar aṭang chuan tuifawn leh thlipui na tak tak ten an la hrang a, kum sang tam tak hnuah chuan coral reef chungah hnâwl leh bawlhhlawh intiang khawm belh zel chu tuipui chungah chuang chhuakin thliarkar an lo siam ve bawk a, chutiang coral reef siam thliarkar chu Red Sea-ah hian tam tak a awm bawk a ni. Coral reef hi Mizo ṭawngin kan nei lo va, a chhan chu tuifinriat kan neih ve loh vang a ni pakhat ang e. Tuifinriat chhunga pâ ni awm tak tak, rawng chi hrang hrang, mawi taka par chhuak ti mai ila, chinai lunga ṭo an ni a. An len em avangin sanghate leh tuia nungchaten nuam ti taka an tuallenna a ni. Chung thliarkar te tak tê te, chenna tham si loh hi R. Dala te chuan an kal pel a nih chu.

Tuipui sen hi a vâng lam pawh km 280 vel a ni a, chu chu Mizoram dung sei zawng chen, Vairengte aṭanga Zorinpui inkar tiat vel a ni. A thuk zawng hi a tlangpuiin km chanve vel a ni a, a thuk lai ber chu km 3 vel a ni. Tuipui sen tui hi a lumin a al em em a, khawvela tuifinriat alna lai ber pawl a ni. Tirhkoh Paula te zinna ṭhin Mediterranean Sea tuipui leh Tuipui sen inkar daidangtu Aigupta ram hmar chhak tawp chu lai chatin tuipui pahnih an luanfintir a. Suez khawpui kaltlang a nih avangin Suez canal an ti a. Europe khawmualpui leh Asia khawmualpuia ramte insumdawn tawnna lawng lian pui pui kalna tuipui kawng lun tak a ni ta a, khawvela sumdawng lawng lian kawng lun ber pawl a ni chho ta a ni. Tuipui sen tih hming a put chhan chu a tui rawng inthlak ṭhin vang a ni a, dan naranin tuipui rawng chu a dumpawl hring deuh nghul a ni a, pâtêk rawng hnim chi khat Trichodesmium erythraeum an tih, tuipui chunga ṭo chu a rawn par vul a, a par a chuai a, a thih hnuah a rawng chu a uk sen ta a. Tuipui chung an dâp thui em avangin lawnga kalte chuan tuipui chu an zu hmu sen ta phût ṭhin a, tuipui sen an tih phah niin Britannica chuan a sawi (https://www.britannica.com/pla...).

Dr. Sap a nupui pindana a riak ve ṭan ta, chu mi hmain kan hnena a riak ṭhin. A ṭha ta hle tia R. Dalan a diary-a a ziah hi a mak ang reng hle mai. Kan sawi tawh ṭhin ang khan Dr. Fraser-a dam lo hi a na hle mai a, Aizawla daktawr damdawi chawh a ei duh lo va, a nupui enkawl a duh hek lo. A na chu a â deuh bual a ni ber a, Aizawl aṭanga Sairang an kal a, Calcutta aṭanga lawnga an chhuah zel hnuah pawh a nupui bulah a awm duh lo va. Kum 1912 October ni 15 aṭanga chhuak an ni a, November ni 12-ah chuan a lo ṭha ta hle a, a nupui bulah a riak duh ṭan ta chiah a ni. Thla khat ṭhelh a nupui enkawl a duh lo va, a bulah a riak duh hek lo, R. Dala leh Saptlangvala te bulah zel a awm duh a nih chu.

Ni 12-ah vek hian R. Dalan a diary-a a ziah hi Sap ṭawng mawi tak mai a ni a, a thupui chu Death’s Loneliness tih a ni a, hetiang hian a ziak a: The loneliest of all human experiences is that of dying. Human love cannot go beyond the edge of the valley. But we need not be alone even in that deepest of all loneliness, for if we are Christ’s we can say, “Yet I am not alone, because my Saviour is with me. When the human hands unclasp his will clasp ours the more firmly. When human faces fade out, his will shine above us in all its glorious brightness. When we must creep out the bossom of human affection, it will be only into the clasp of the everlasting arms, into the bossom of Christ. Death’s loneliness will thus be filled with divine companionship,” Hei hi chu kan letling buangbar lo mai ang a, a Sapṭawng thiam dan te, a thih hnuah a thlarau chu Krista awm nghengin a chawl ang tih a hriatchianzia a hmuh theih a ni. R. Dala hi a khua a har a, a nupui fanaute leh ṭhiante tumah biak theih a nei lo va. A biak theih chhunte chu Sap, a zah em em te an ni a, Mizoram lam pana zin chu sawi loh, a hlat zual zel zawngin an la zin mek a ni si a. Engtin tak nge an awm zel dawn hriat loh, tuifinriatah thla khat dawn an zin tawh a, khawmualah an chuankai chhun chu Sri Lanka khawpui Colombo chauh kha a ni si a. Nitina an hmuh chu tuipui inphah zui mai chu a ni a, khawmual an hmu zeuh zeuh chauh a ni bawk si. Chutianga a khawhar em em lai chuan he hla, thihna khawharthlakzia hi a ziak a ni.

Pathian zarah kan dam ang a, kar leh lamah R. Dal a te zin thu hi chhunzawm kan tum ang.