Lalhruaitluanga Ralte

Guest writer

Lalhruaitluanga Ralte

Mission Vengthlang

Sulhnu 228: Indona thlentirtu Naupang chu

Kar hmasa lamah khan Bengkhuaia sal man Zolutin a pa khua Elgin a thlen thu kan sawi kha a ni a, kha kha kan chhunzawm ang. Kan thulakna chu Warsaw Daily Times and the Northern Indianian, tih chanchinbu, kum 1920, September ni 15-a chhuak, phek 5-na a ni ang.

He chanchinbu hian a thupuiah ‘Child Who Caused a War’ tiin a dah a, a thupui têah chuan ‘British Girl Only Six Years of Age Was the Innocent Center of Trouble in Assam’ tiin a dah bawk a. He chanchinbuin a ziah dan ang ang hian han sawi ila:

Mary Winchester, kum 6 mi lek a nih lai chuan Lushai indona chawk chhuaktu a ni a. Ani chu tunah a la dam a, a chanchin ngaihnawm tak chu miten nasa takin an la ngaihsak a ni. Chu hmeichhe naupang tê chu Assam ram hmar lama cheng hnamte chuan an man a. Indona a lo reh meuh chuan Lushai lalte chuan pathiana biak an duh ta hial a, an ngaihsan em avang chuan British officer-te hnenah an zinga lal ni tura kawl zel an dil a. Mary pa chu Elgin khaw mi a ni a, an chhungkua chu Morayshire biala chhungkaw lian tak an ni a. Lushai-hovin phaitual an run chiam thu Elgin khuaten an lo hriat chian maktihna leh manganna namen lovin a tuam a, Moray leh Nairn MP chuan chu thil rapthlak tak chu an ram rorel khawl House of Common-ah a thlen ta a ni. Chu mai chu a ni lo va, chu thu lungchhiatthlak tak chu lalnu Queen Victoria hnenah an thlen ta hial a ni.

Tichuan, Mizo pasalṭhaten British mite that a, an khuate an run avang chuan anmahni hrem turin sipai rual tirh an ni ta a. British sipai rualin Mary Winchester an chhanchhuah thu te, nung damin a la awm a, ṭha taka enkawl a ni tih hriat a ni ta a. Chu thu lawmawm chu an lo hriatin Elgin khaw mipuite chu lawmin an au a, kawtthlerah te an pungkhawm a. Chu mai chu a la ni lo, Zoluti chuan an khua Elgin-a a pi leh pute hnen a lo thlen chuan amah hmuaka lawm turin a khaw nawtin an pungkhawm a. Chutianga an punkhawm theih nan mitinin chu mi ni chuan chawlh an la ṭheuh zu nia!

Scotland hmar lama a pi leh pute hnena hruai a nih hmain lalnu Queen Victoria inah hruaiin a lo lawm a ni. Mary chu Assam rama fur leh ṭhal nisa tuara a lo khawsak tawh avangin a mantuten an haktir Mizo kawr chu thlaka, Europe khawmualpuia Sap kawr hak ṭhin an haktir chung chuan a hmel ung khak mai chu hmuh hmaih theih a ni lo ve.

Hetiang tak hian Zoluti hi Sap ramah an lo lawm a ni tih hi kan hre ngai lo va, a tak tak a nih pawh a rinawm lo hial a ni. Elgin khua hi kan sawi tawh angin Scotland ram hmar tawp lama tuipui kam khaw lian ve tak a ni a. Zoluti pi leh puten lawm taka an lo pawm hi thil nihphung âwm tak a ni a, an ṭhenawmten an lo lawmpui pawh mihring awm dan a ni ngei mai. Amaherawhchu, a khaw nâwta mipui pungkhawm niawma he chanchinbuin a ziak hi a rinawm chiah lo. Pungkhawm tura an hna ṭhulh veka chawlh an insiam hlawm niawma a ziah phei hi chu thil awihawm tak a ni awm lo ve. An bial aiawha Member of Parliament-in an ram Great Britain ram rorelna khawl lian House of Common-a a thlen hi a tihtur pangngai a ni a, lalnu Queen Victoria hnenah thleng thlenga a thlen pawh hi thil tihawm tak a ni e. Chubakah, lalnu Queen Victoria hian lalnu inah a lo mikhual niawma a ziah pawh hi thil ni thei chu a ni a, a chhan chu British-ho hian an mi leh sa pakhat lek pawh sala man a ni hi, Sap thinlung chapo tak chuan a enghelh tlat dawn a, an chhanchhuak a, him takin an hruai kir leh hi Mary Winchester an ngaihhlut leh ngaihsanna lam aiin an zahawmna lantirtu nia ngaiin an lo dawngsawng hi a âwm viau a ni.

Queen Victoria hi kum 1819-ah London khuaa Kensington lal ina piang a ni a, kum 1901-ah a thi a ni. Kum 1837 - 1901 chhung khan Great Britain leh Ireland lalnu a ni a, kum 1876 -1901 chhung khan Empress of India a ni bawk. A lal chhung kumte hi a hming chawiin Victorian Age tiin an sawi nghe nghe a ni (https://www.britannica.com/bio...)

Warsaw Daily Times and the Northern Indianian tih chanchinbu hi a hming aṭanga han en chuan Poland ram khawpui Warsaw aṭanga chhuah ni mai awm a ni a, amaherawhchu, Poland ram ni lovin USA rama Indiana state-a khaw pakhat Warsaw aṭanga chhuah a ni zawk a. He state khawpui Indianapolis aṭanga motor-a kalin darkar hnih leh a chanve vel tlan a ni. Indiana state hming hi native indian-ho hnen aṭanga an lei a nih avanga Indiana tih hming pu a lo ni awm a, Indianians an inti nghe nghe a ni. Kum 1800 chhova Indiana state a lo din khan a lut hmasate kha Polish mi an ni a, an hnam nun leh kalphung chawi nun nan Polish pasalṭha sipai hmingthang Kosciusko-a pianna khua Warsaw chu an khaw hmingah an chawi ta a ni awm e.

He chanchinbu hi kum 1851-a chhuah ṭan kha a ni a, Warsaw khaw dintuten chanchin thar an hriat theih nana tichhuah a ni. A tirah chuan loneitute tan deuha chhuah a ni a, a hnu zelah chuan thuthar chi hrang hrang, an ram rorelna lam te, zirna leh hnam thil te an chhuah ta zel a, India ram hmar chhak kilkhawra British naupang Zoluti, Mizo pasalṭhaten a pa thata sala an man thlengin an lo chhuah a ni e.

Pathian zarah kan dam ang a, kar lehah chhunzawm kan tum ang.