Lalhruaitluanga Ralte

Guest writer

Lalhruaitluanga Ralte

Mission Vengthlang

Sulhnu 242 : Hmaireka kaphlumtu Saithawma kha

Kar hmasa khan Tlawng kaia Zosapte lo chhuahna hmun, kan hriat pawlh nawk nawk ṭhinte kan sawi kha a ni a, tun ṭumah chuan Aizawla Bawrhsap hmasa ber Hmaireka kaphlumtu Saithawma chanchin sawi kan tum ang. A chanchin hi ngaihnawm danglam tak a awm a, a thawnthu deuh ti pawhin a sawi theih awm e.

‘Sailo lal tlawm Saithawma’ tiin kan mithiam hmasaten an lo sawi ṭhin a, a hmingthanna ber chu, “Lal leh lal kan intum ang,” tia a lalna chhalin Bawrhsap Hmaireka sakawr chung chuang lai a kah vang a ni. Hmaireka hi kum 1890 September ni 9 khan Sairang aṭangin Changsil kulh pana a kal laiin Mizo lalten an lo lambun a, an zinga mi Saithawma hian Thlanvawng kawnah lo changin a lo kap a, Changsil kulhah hian a lut hram a, a thi zui ta a ni.

Saithawma hi Piler lal fapa tiin Isaac Zolianan a lo ziak a (Kanghmun Lalram, phek 18), a pa hi Vanthanga a ni, tiin Thang Sian Tluang chuan a ziak a ni (Sap Dotu Mizote, phek 212). Vanthanga hi Sailo lal Vuttaia fa a ni a, Pilerah kum 1844 vel lai khan a lal a, a lal laiin Dhai Pawihhovin an run, tiin Thang Sian Tluang chuan a ziak a. Vanthanga Pilera a lal hun hi Malsawmliana chuan 1880 vel niin a ziak thung (http://mizomegaliths.blogspot....). Kum hi rinthu deuha ziah a awl khawp mai a, uluk taka chhui hnu pawha hriat chian theih loh ang chi chu ‘vel’ tia dah mai hi a awm a ni. Heng mite pahnihin Piler khuaa Vanthanga lal hun lai an ziah hi kum 40 dawn laia inhlat a nih avangin pawm zawk tur hriatthiam a har deuh. Eng pawh ni se, kum hi chu dahṭha rih ila, Saithawma chanchin chu han sawi ila.

Saithawma chanchin hi ziaktu an awm nual a, an ziah zinga ngaihnawm tak mai chu hei hi a ni. Kan sawi tak ang khan Vanthangan Piler khua a awp laiin Dihai Pawihin an rawn run a, mi tam tak salah an man a, chung zingah chuan Saithawma te unau pawh hi an tel ve a. Khua an thlen pui hnu chuan an sal man te chu pumah an thlung khawm a, Saithawma te unau erawh chu lal fate an nih avangin an thlung ve lo va, lal inah an hruai thung a. Ral lu an lam a, a khât tawkin an sal mante chu an talh thin a, an ni unau pawh chuan an hlau hle mai a. Hun eng emaw hnuah chuan Vanthangan a fate chu an la dam tih a hriat chuan, “Kan rawn tlan leh thuai dawn e,” tiin mi a tir a. A enkawltute pawh chuan lal fate an nih avangin an duatin an enkawl ṭha hle a. An unau chuan an rawn tlan chhuah hun chu nitin an thlir a, mahse tlan tik ni tih reng an awm ta si lo va. Kum tam a vei hnu chuan an lu lâm tura tih an ni ta a. An lu lam nana zua bilh tur buh chu an unau chuan an den tir ta tlat tlat a, “In den zawh hian in chawl vang vang tawh ang,” an ti a.

Ni khat chu, pitar pakhat hi an buh dennaah chuan a lo kal a, “Naute u, buh in denna chhan hi in hria em?” tiin a zawt a, anni chuan an hriat loh thu an hrilh a. Tichuan, pitar chuan an unau chunga Pawiho thiltih tum dan zawng zawng chu a hrilh ta vek a, an buh den te chu chumi atana zu siamna tur a nih thu te a hrilh a. Anni unau chuan thil awmzia an han hriat chuan an thlaphang ta em em mai a, tih ngaihna lah an hre mai si lo. Pitarte chu ṭanpui turin an sawm ta ngawt a, ani chuan a khawngaih êm avangin rem a ruat sak ta a. “Zan rehah, mi mut hnuah chhuak ru ula, in kalna a piangah chhawl hnûk ula, a châng leh hnung zawngin kal ṭhin ang che u” a ti a. Chumi zan la la chuan mi mut reh hnuah an unau chuan an chhuak ru ta a. Kalkawngah chuan pitar hrilh ang chuan an ti zel a, Pawih khuaah te riakin daifem hnai bera inah riah an dil ṭhin a, chutiang chuan Pawih khaw hnihah an riak a. A mantute khan an rawn umzui lo nge an rawn zawng beidawng chu hriat a ni lo, hlauthawng taka an kal zel chu Ṭiau lui an thleng ta hlawl a. Ṭiau chu a lo lian hle mai a, han kân mai ngaihna an hre lo va, lui kamah chuan beidawng takin an thu ta ringawt mai a ni.

Pawih ralin rawn man leh se thihna a ni a, tui lian lah chu han hleuh kai rual lohin a lian mar put mai si a, hleuh kai tum chu thihna a ni bawk si. Chutia beidawng taka an awm lai chuan thlang lam atangin Sakei lian pui mai hian tui lian chu a rawn hleuh ta zur zur mai a, a rawn pan zel a. Sakeiin a man chuan thihna bawk, chutiang chuan thihna kil thumin a hual vel a nih chu. An lam pana luia sakei rawn hleuh zel chu a lo chhuak a, an unau chuan an hlau hle mai a, tih ngaihna an hre der si lo. Sakei chuan tih nat tum hmel a pu lem lo a ni ang, an bulah chuan a rawn uiṭhut ta vung mai a. Saithawma chuan a farnu Lalkungi hnenah chuan, “Lalkung, Sakei hian ka hruai kai ang che u,” a ti a ni ang. A meiah vuan ila min hleuh kaipui mai ang,” a ti a. Mahse a nau chuan a ngam awzawng si lo va. Saithawma chuan ngam leh ngam lovin a meiah chuan a vuan a, mak deuh maiin sakei chuan tih nat tum ta lo chuan lui chu a hleuh kaipui ta mai a. Vaukam a thlen chuan sakei chuan Lalkungi lak leh tum chuan a let leh a, mahse Lalkungi chuan a u tel lo chuan a ngam si lova. Chu chu sakei chuan a hre ve ni ngei tur a ni, Saithawma chu Lalkungi bulah a hruai let leh ta a. Saithawma chuan a nau Lalkungi chu Sakei mei vuan tlat turin a thlem thlu thei hram a, tui lian chu a hleuh kaipui ta a. Sakei chu let lehin Saithawma pawh chu a hruai kai ta bawk a, an pahniha a hruai kai zawh chuan Sakei chuan a kalsan ta a ni. Mizoram lam khua an thlen hmain khuain a thim hnan ta a, mi thlamah an riak a.

Pathian zarah kan dam ang a, kar leh lamah Saithawma chanchin hi chhunzawm kan tum ang.