Sulhnu 250 : Sibutan Darlalpuii se chhuna a chhun dan

Kar hmasa khan Sibutan a farnu Darlalpuii sial anga a chhunna hmun Sakhan tlangah a ni tih kan sawi a, tun ṭumah chuan a chhun hlum dan kan sawi ang.

Sibutan sial anga Darlalpuii a chhun hlum thu hi thawnthu a ni mai lo va, thil thleng tak tak a ni a. Hetiang taka nunrawng mihring hi kan hnam chanchinah hian sawi tur dang kan nei lo va, Sibuta hi a awm chhun a ni, an lo ti ṭhin a. Sibuta hi a naupan lai aṭanga mi nunrawng danglam bik tak a nih thu chu kan hre lo va, phuba lak nana a thiltih a ni.

Kan sawi tawh ang khan Darlalpuii hian Sibuta naupan laiin a hrem nasa ṭhin a, a chhan pawh naupang luhlul leh sual tak a nih vang a ni a (Sibuta by Rev. Z.T. Sangkhuma, Mizo Lal Ropuite, TRI, 1996, phek 40). Z. T. Sangkhuman Sibuta chanchin a ziah hi rintlakah ngaiin Tribal Research Institute-in Mizo Lal Ropuite tih bu an chhuaha an telh angin kan sawi chhawng zel ang a, mi dang ziah pawh a ṭul dan azirin kan en tel bawk ang.

Darlalpuii hian Naupang luhlul leh sual tak Sibuta chu a nungchang siamṭhat a duh avangin naupang tê a nih lai aṭangin nasa tak, chi hrang hrangin a hrem ṭhin a. A luhlul ṭhin avangin a changin thirkhain a vit a, a changin a puan tahna bulah a ṭhuttir a, a themtlengin a ngal a khawnsak ṭhin a. A changin inhnuaia a dawhkilh tla a chhartir laiin tuiin a leih ṭhin a ni. Kar hmasa lama kan lo ziah tawhah khan Darlalpuii hian unau pianpui a nei lo niin kan lo ngai a, mahse, Sibuta kum 8 mi a lo nihin Darlalpuii nu hian fapa a hring a, naupang duat rawn a lo ni chho ta a. Darlalpuii chuan a pa aiawha lal tura Sibuta a lo suangtuah ṭhin chu chhungpui fa ngei, nau mipa a lo neih takah chuan a thla a muang ta a, Sibuta chu a tiduhdah zual ta sauh a. “Zangkhua a la bungbu thei a nia,” tia sawisa lo tura a hrilh pawhin Darlalpuii chuan lal a nih theih a ring lo va, “Sibut, lal i nih ngai chuan sial angin min chhun dawn nia,” a ti kher a, Sibuta chuan chu chu a hre ta ran reng a ni.

Tichuan, hun a lo kal zel a, Sibuta chu a lo tlangval ta a, phuba lak duhna a nei tih a hriat avangin Darlalpuii chuan a tiduhdah ngam ta bik lo va. Naupang sual leh luhlul tak ni ṭhin kha tlangval huaisen leh thawm na tak a lo ni chho ta zel a. A nu leh tu te emaw fuih rutu a nei pawh a ni ang, rilru sual tak a lo pu ta a. Lal a nih theih nan a pa chu thah a, Darlalpuii nau mipa naupang chu thah a tum ta a. Pitar pakhat hnenah mi thah ruk dan a zawt a, ani chuan, “Mi thah ruk dan chu an zu bilhna tur bel mawngah hnâmtûr dah ru ila, zu chu an in phawt chuan rei lo teah an thi ngei ngei a ni,” tiin a lo hrilh a. Chutiang chuan a pa zu bilhna bel mawngah chuan hnâmtûr chu a dah a, an pafa chuan an in dun ta a. A pa zu in lai chu enin a ni chuan in awm taka lang siin a in ve duh hauh lo va. A pa chu a thi ta a, Sibuta chu lal a lo ni ta a ni.

Lal a nih tawh hnu pawh chuan a rilru kaptu ber, Darlalpuii nau mipa naupang rawn ni chho ve mek chu mi te ngaiha lal lo la ni tur a nih avangin thah dan a ngaihtuah leh ta a. Ramhnuaiah a hruai a, a vaw hlum ta a ni. Khuaa mite hnenah chuan, “Thing lerah sava bu lak a tum a, a tla hlum palh a ni,” tiin a sawi a, mahse, an awih lo, a thah ngei a ni tih a ring a ni. Tichuan, a pa a thah a, a fapa lo la lal tur a tihhlum tak avangin a thla a muang ta a, a lalna chu a sawh nghet ta a ni. Lal a nih hnu lawkah nupui a nei a, a nupui a lakluh hnu chuan Darlalpuii leh a nu chu a hnawt chhuak a, daifemah a awmtir a, ama nu dik tak a hruai lut ta thung a.

Chutih lai chuan an khaw thenawm lal tlangval Lalngura chuan Darlalpuii chu hmelṭha a ti a, nupuia neih a duh thu Sibuta chu a hrilh a. Ani chuan a se chhun apianga a sawm ṭhin a nih avangin Lalngura chu duhsak awm takin, “I duh phawt chuan a i nei dawn nia, amaherawhchu, thang ka la kim lo deuh a, thangchhuah ka duh a, khuang ka chawi zawhah in innei dawn nia,” a ti a. Lalngura chu ngaih ṭha takin a haw ta a ni.

Sibuta khuang chawi tum hun a lo thleng a, se pian ṭha leh thau ṭha ṭha khalh chhuak turin a khuaa tlangvalho chu a hrilh a. Sial pakua khalh chhuakin lal in kawtah an thlung a, a tuka se chaih hun nghakhlel takin tlangvalho chu an haw ta a. Atuka khua lo var chu ni danglam tak a ni dawn tih hre lovin tlangvalho chuan phur takin an sial hlinte chaih turin an lo kal khawm a. Sibuta chuan, “Sial sawm ka talh dawn a, mahse se kua chauh a la ni rih a, a sawmna atan Darlalpuii hi hling rawh u le,” a ti ta mai a. An khaw nula hmelṭha Darlalpuii sial anga hling tur chuan tumah an chhuak duh lo va, “Lalpa, min tir lui suh ang che. Se chaih tura kalkhawm kan ni a, tlangvalho nuar pawh ni si lo min bum hi kan ngaithiam lo mai tur a nia,” tiin an hnial hial a, Sibuta thinrim chuan amah ngeiin Darlalpuii chu a nghawngah hruiin a hling a, lainatna tel hlek lovin a kai chhuak ta dawt dawt mai a ni.

Tlangval ho hnenah chuan, “ Kha le chaih rawh u le, amaherawhchu ramhnuaiah chuan kalpui suh u, in vaw na ngam lo palh ang. Ka hmuh lai ngeiin khawlaiah hian chaih rawh u,” a ti a. An chaih lai hmuh tumin leikapuiah chuan a ṭhu ta veng mai a ni. An hnial ngam loh avangin Sibuta duh ang ngei chuan Darlalpuii chu se chaihin an chaih ta a, lal thupek a khauh em avang chuan an khaw nula hmelṭha chu hreh tak chungin na tak takin an vua a. An vuak nat loh deuh chuan Sibuta chuan a vin tuar tuar a, hreh chung chungin tlangvalho chuan na tak takin an vaw ta a ni. Darlalpuii na tuar mangang chu a chau ta a, a tui a halin a dang a ro bawk nen, sepui tuihal ang maiin a thaw hlawp hlawp a. A fanu duhlai chuti tak maia an sawisa chu lungchhe takin a nu chuan a zui ve zel a. Tlangvalho hnenah chuan, “Ka Darlalpuii ka en ngam lo, a tui a hal em mai. Tlangvalte u ding teh u, tui ka han pe lawk ang e,” a ti ṭawk ṭawk a. An han dinpui a, mahse a nuin tui a tulh dawn a piang chuan Sibuta chuan vin takin, “Vaw rawh u,” a lo ti tuar tuar thin a, an hlau si a, a nu chuan tui chu a tulh thei ta lo a ni.

Chutah meuh chuan Darlalpuii thin chuan a tuar ta ngang lova, thei leh thei lovin a ṭawng chhuak a, “Sibut, eng i ti em em nge ni heti taka ka chungah i tih? I rilru a va chhe tak em! Ramhuai rilru ngawt a lo nih hi,” a ti ve ta a. Sibuta lah chuan engah mah a ngai duh lo va, “Min tih duhdah lai khan Zangkhua a la bungbu thei a nia ka tih reng kha. Chu bakah nang pawhin Zangkhua a bungbut chuan sial angin min chhun dawn nia i tih ngat kha i theihnghilh ta em ni?” tiin a lo chhang a. Darlalpuii chuan chau tak chungin, “Theihnghilh lo ve, ka hre reng asin. Kha kha lal ṭha leh ngilnei i nih theih nana ka tih a ni asin. Hetiang hian i ti duh tak tak ang tih ring pha lo mah ila, i nun chhiatzia hi chu ka hre tho. Tûrin ka pa i hrai hlum a, ka nau i vaw hlum a. Heti taka nun chhia leh nunrawng hi chu i dam rei bik hlek lo vang. Ngai reng rawh, i thih hunah ka pa leh ka nau nen Pialralah kan lo nghak ang che. Nuam i tibik hlek lovang”, a ti ve ta bawrh bawrh a.

Tichuan Darlalpuii thlunna tura farṭuah kung a tantir chu lal in kawtah chuan an phun a, Darlalpuii chu an thlung ta a. Se chhun tur pangngai ang takin a lu chu kun deuh hlekin an phuar bet a, se chhun dawna an tih ang chiahin engkim an ti vek a. Sibuta chu thangchhuah tur pain an tih angin a inthuam a, Darlalpuii chhun tur chuan a muzuk fei nen chuan a lam chhuak ta a. A fei chu a vilik zoh zoh a, a khuate chuan hmuhnawm ti si, rap bawk siin an lo thlir ṭhup a. Miin sial an chhun chuan a vun tlang lek, thi ser serin an chhun ṭhin a, midangin an talh leh thin a ni. Sibuta erawh chuan a lo suangtuah fo ṭhin a taka lo thleng ta chu phur tak leh châk takin a tih duh chu a ti ta a. A fei tlum hmawkin Darlalpuii nâk thawlah chuan a chhun ta a ni. Darlalpuii chu a tlu a, a thi tur chuan, hmeichhia zawng zawngin an tih ṭhin angin a pawnfen kau tur chu a dawm zui tawk tawk a. Pawnfen dawm chung chuan a thi ta a ni.

Pathian zarah kan dam ang a, kar leh lamah Sibuta chanchin hi sawi chhunzawm kan tum ang.