Guest writer
Lalhruaitluanga Ralte
Mission Vengthlang
Sulhnu 254: Sibuta hun laia Reng lal Krishna Kishore Manikya
Kar hmasa khan Lalnguran a nupui hual Darlalpuii thattu Sibuta laka phuba la tura a chhuah thu leh thih hlauva Sibuta tlanchhiat thu kan sawi kha a ni a. Sibuta hun laia Tripura Reng ram lal kan sawi chhunzawm ang.
Kan lal ropuite zingah leh ropui lem lote zingah pawh Sibuta anga lal nunrawng hi kan hre lo hle. Lal ropui tia chhal turin a ropuina han sawi tur pawh kan hre lo. A lalna tlang pakhat Tachhip hi kan hre chiang a, dam lai lung a phun pawh kumin 2026 thlenga a la awm avangin. Ṭhenkhatin Tachhipah a thi, an tih laiin ṭhenkhatin Tachhip aṭangin Tripura ram lamah thlang tlain Sakhan tlangah khua a sat an ti a. A chanchin hi uluk zawka kan chhuiin Sibuta hian Tachhip tlang a ṭhut hnuah Tripura ramah thlang tlain lal ropui ve tak a zu ni zui a, Tripura Maharaja, keinin Reng lal kan tih hnuaiah zu intulutin in 2500 emaw lai neiin khua a zu din tih kan hria a. He Reng lal hi Krishna Krishore Manikya a ni a, kum 1830-1849 chhung a lal (Z.T. Sangkhuma, Mizo Lal Ropuite, Sibuta, phek 53). Tripura Reng ram hi an lo ropui khawp mai a, an lal inthlahchhawng Manikya dynasty ngawt hi kum 1949-a India ram state pakhata a awm thlengin kum 1000 chhung an lal niin Indian Express chanchinbu chuan a ziak (https://indianexpress.com/arti...). Kum zabi 14-na lai khan Tripura ram khawpui Kailashahar chu Udaipur-ah sawn a ni a, chung hun lai aṭang chuan Manikya lalram tih hi an hmang ṭan. Manikya lalram chu India mi leh Mongolian thlahpawlh din a ni a, kum 3000 vel an lal tiin Indianetzone chuan a sawi thung (https://www.indianetzone.com/h...). Tripura sawrkar chuan an lal hmasa berte chu Patardan a ni a, B.C. 1900 laia lal an ni a, Manikya lalram din hma kum sang chuang ami an ni. Udaipur aṭangin old Agartala-ah an khawpui chu sawn a ni a, Krishna Kishore Manikya chuan old Agartala angin Agartala thar, tuna a awmnaah hian a sawn leh ta a ni (https://agartalasmartcity.trip...). Indian Express chanchinbu chuan Agartala khawpui hlui zawk chu a thar awmna aṭanga km. 15-a hlaah a ni, tiin an ziak. Tripura ram chanchin ziahna pakhat chuan Tripura chu kum 5000 lai a lo ding tawh a ti bawk (http://www.tripura.org.in/rajm...).
Eng pawh ni se, chutiang taka lo ropui tawh Tripura Reng ramah chuan Sibuta chu kum 1800 velah khan a lo zu thlang tla a. Chutih laia Reng lal Krishna Kishore-a chanchin ngaihnawm ve tak chu an khawpui Agartala hlui aṭanga a thara an insawn kum tak hian khawpui thar lawmnaah a nupui Sulokkhona Devi chuan Durgabari tempulah pathian a be ve a. Pathiannu Durga-i, ban 10 nei chu a lo la hmu ngai lo va, sakeibaknei chunga chuang a, a fei ki thum neia ramhuai lal Mahisasura a chhun lai lim lianpui mai a hmuh chuan a thidang ta a. Chumi zan chuan lalnu chuan a mumangah chu pathiannu chu ban hnih neia a rawn inlar tur thu leh a ban dang zawng, ban riat chu lalnuin a hlauh avangin a hnungah a thuhruk tur thu a hriattir a. Lalnuin lalpa hnena a chanchin a han hrilh chuan Krishna Kishore-a chuan pathiannu Durga-i lim chu ban pahnih neiin a siamtir ta nghal a, chutiang chuan Tripura-ah chuan kumkhua atan pathiannu Durga-i lim chu thlak a lo ni ta a ni (https://indianexpress.com/arti...).

Tripura ram khawpui hmasa ber chu Dharmanagar a ni, chumi hnuah Kailashahar-ah sawn a ni a. Rangamati-ah sawn a ni leh a, An lal pakhat Uday Manikya chuan kum 1567-ah khan an khawpui hming Rangamati tih ṭhin chu Udaipur tiin a lo thlak a, Kum 1170 chhung teh meuh Udaipur hi Tripura Reng ram khawpui a lo ni tawh a ni. Kum 1760-ah Krishna Manikya chuan Udaipur aṭangin old Agartala-ah an khawpui a sawn a, old Agartala hi Puran Haveli tiin an sawi bawk ṭhin a. Agartala hlui zawk aṭanga km 15-a hlaa an khawpui sawn leh tak, New Agartala an tih tak chu Old Haveli leh New Haveli tiin an lo sawi ve bawk ṭhin a ni (https://gomati.nic.in/history/).
Tripura Reng lalramah hian lal 186 an lo awm tawh a, lal hmasa ber chu Chandra a ni a, lal hnuhnung ber leh 186-na chu Pradyot Bikram Kishore Manikya a ni (https://www.scribd.com/documen...). Kum 1949-ah India ramah inchhung lutin India rama state zinga pakhat mai a nih ve tak avangin lal hnuhnung ber Bikram-a hi chu a hming chauha lal a ni a, Mizo lalte kum 1954-a an lalna an ban tak hnua an khua ṭheuha lal nih hming la pu si, thuneihna nei tawh si lo ang kha a ni. Tripura lalho hming ziahna Rajmala an tihah chuan Manikya lalramah hian lal 179 hming an ziak a, chung zingah chuan Sibuta hun laia lal Krishna Kishore Manikya chu Tripura Reng ram lal hnuhnung ber 8-na a ni.
Pathian zarah kan dam ang a, kar leh lamah Sibuta chanchin hi sawi chhunzawm kan tum ang.