Guest writer
Lalhruaitluanga Ralte
Mission Vengthlang
Sulhnu 264: Mizoram Presbyterian Kohhran Pastor dam rei ber Rev. Lalnghinglova
Kar hmasa khan Bengkhuaia khuaten Alexandrapur thingpui huan an run hnua Zoluti an hawpui ṭan dan kan sawi kha a ni a, kha kha chhunzawm rih lovin Ka pa Rev. Lalnghinglova, nikuma chatuan ram min pan san ta hriatreng nan a pualin thu tlem azawng han ziah kan tum a ni.
Khawvelah hian mi vannei kan tih hi tlem te an awm a, nihlawh kan tih pawh mihring zat atang teh chuan tlem azawng chauh an ni ang. Lalnghinglova pawh kha mi vannei tak niin ka hria. Kum 100-a chhiar theih a dam a, a thih khan a kum dik tak chu kum 99 leh thla 4 a ni a, MUP lam leh Pastor upa lam chuan kum 100 kan ti zel ang, an ti deuh a, kum 99 a kal pel tawh a, kum 100-ah kan chhiar e,” an ti a. Mission Veng kohhran Upa Chalhnuna kha a dam lai khan kan inkawm tam hle a, amah kawmtu naupang zingah chuan a kawm zing ber ka ni ang em aw, ka ti a ni. A thusawi tam tak zinga ka la hriat reng chu, “Mizo chuan pian kum kan chhiar tel ṭhin a, kan chhiar tel chhan chu nu pum chhungah kum khat dawn an awm alawm,” a ti ṭhin. Rengdil Upa Rokima pawh khu tuna Mizoram Presbyterian kohhran Upa dam lai zingah a upa pawl ber a ni tawh awm e. Ani pawh khuan Upa Chalhnuna sawi ang hian Mizoten pian kum kan chhiar tel ṭhin thu hi vawi hnih vawi thum lai min hrilh bawk.
Lalnghinglova kha kum 1926 March ni 25-ah Tanhrila piang leh seilian a ni a, a naupan laiin apain Reiekah a pempui a, kum 3 emaw vel chu an zu awm a, Tanhrilah an let leh a ni. Welsh Mission hnuaia Zosapte ṭanpuina azara lehkha zir thei a ni a. A tirah Pi Zaiin a chawm a, a hnuah Pu Samuel Davies khan a chawm leh a, kum 1940-ah Sikulpuiah pawl 4 a zir a, apain hlo thlawh a ngai a tih avangin kum 3 emaw a puih leh hnuah pawl 5 a chhunzawm a, kum 1946-ah pawl 6 a zo va, Mizoramah pakhatna a ni. Pakhatna a ni hi mak a ti em em a, Thanseia leh Liantuala te nen an pathuma inel fal ṭhin an ni a. “Pakhatna ka ni hi chu Pathian vang chauh a ni, chhan dang a awm lo, tiin a pain tirhkoh ni tura Pathian hnena a hlan avangin niin a sawi ṭhin. A sawi ang hian a pawlpuite Pu Liantuala leh Pu Thanseia baka kan hriat chian chu Dr. L.N. Tluanga kha a ni a, a chhang chhang leh rual te, chung aia la naupang zawkte nen pawl 6 an ekzamho a ni. An pawla upa ber a ni awm e. Chuti chung chuan a dam rei ber a ni awmin kan hria a, hei hi a vanneihna tak pakhat chu a ni, dam reina hi.
Upa taka dam, mahni insenghawi chu sawi loh, zun leh ek thiarsak ngai nih te chu vanneihna nge anchhia tih hi thlir dan fo a ni a. Rev. Lalnghinglova kha chu kum 99 a nih pawhin mahina inbuala inthiar thei, tuktin Pathian thu chhiara ṭawngṭai ṭhin a ni a. Pathian a biak zawh chuan Vanglaini chanchinbu hi an nupain a phek an duh lai ve ve inchansemin an chhiar a. Pa zawkin chanchinthar leh mi thuziakte a chhiar laiin a nupui Saikungi chuan crossword ngawt mai a lo thai a, a pasal thih hnu kumin 2026 July thleng pawh hian kum 90 dawn a ni tawh chungin vanglaini crossword hi a la thai tuktin a. July ni 1-a Mission Vengthlang bialtu Pastor Lalnunmawia Pachuau leh Pro Pastor Lalsiamthara Tlau ten zing kara an tlawh pawhin a Vanglaini crossword chu a lo thai zo diam tawh a ni. Lalnghinglova vanneihna dang chu, a mit zai avangin lehlam chauhin a chhiar thei tawh na a, tarmit tel lovin a thih thlengin lehkha a chhiar thei kha a ni.
Lalnghinglova kha kum 30 a pelh hnu lawkah lungphu dik lo hi a nei ṭan a, Saituala biala Pastor a nih lai khan kum 1960 chhovah chuan a ṭhiante khan lungphu ṭha lova a thih mai an hlauh avangin Aizawlah Durtlang hospital-a Dr. R.K. Nghakliana enkawlna hnuaia awm turin an la thla a. Theological School-ah Rev. Liangkhaia puitu atan an ruat a, chutih lai chuan Mission Veng Newstreet-a Lungli peng step bulah hian an awm ṭhin. A ṭhianten tun hnua an sawi danin Saitual aṭangin Aizawlah damdawi tlan turin la thla lo se chu a dam rei an ring lo a ni. Hei hi a vanneihna tak leh Pathian malsawmna a ni.
Mizote zinga dam rei tak tak te hi an dam rei chhan han chhui ila, an nun a hahdam vang a ni fo mai. Lalnghinglova pawh hi chutianga hahdam taka nung a ni a, enghelh leh vei ren run a nei lo va, hahdam taka muhil ṭhin a nih hi a vanneihna dang chu a ni. Ramhnuaiah pawh, inkhawmpuia an zinnaah pawh, vai rama an zin emaw, nitin office a kainaah pawh ni se, Dr. R.K. Nghaklianan, “Chhunah darkar chanve mu ṭhin ang che,” a tih chu Pathian thu ang chiahin a ngai a, kum 20 chuang chu chhun dar 12 aṭanga 12:30 chhung a mu ziah a, a ṭhatpui em em a ni. A lung dawt hmun li emaw laiah a lo inhnawh avanga lungphu hlawp hlawpin a awm ṭhin a, tlu mai dawna inhriatna leh thi mai turah a ingaih phah ṭhin a ni. Hei hi ‘heart attack’ tenau a ni a, kum 80 mi a nih lamah Kolkata-a lung lam thiam bik hospital Birla-ah kan zu inzaitir a, chu mi hnuah phei chuan Pathianin hriselna ṭha tak a pek belh a, a thih thlengin natna a nei tawh lo a ni.
Lalnghinglova kha chaw thlah duh miah lo a ni a, a dam loh eng angah pawh chaw chakna nei lo mah se, taksa ṭhatpui tawk awm chu a ei lui ziah a, a tu leh fate pawh chaw nghei mai mai hi a remti lo a ni. A thih dawn thlengin ṭha tawk tak chaw a ei reng a, hei hi a dam reina thuruk pakhat a ni awm e.
A chanchin hi sawi tur a tam ve ang reng a, article pakhata ziah atan chuan a huphurhawm deuh a, a thusawi ṭhenkhat leh a nun kaihruaitu pahnih khat sawi leh ila. Pathian leh kohhrana thawhpuite zawng zawng chungah hian a lawm em em a, Pathian rawngbawltu a ni ve hi a lawm tawp thei lo a ni. A nun pumpui hi lungawina leh lawmnain a khat a ni ber mai. Pathian thu leh Daktawr thu chu zawm ngei tur tih te, Ringtu chu a thatchhe thei lo tih te, Chhangchhiat berh lai ber pawhin biak inah inkhawm ṭhulh loh tur, Biak in aia naupang control-na hmun ṭha a awm lo, tih te hi a tu leh fate a fah ṭhin.
Pastor awm dan tur a sawi ṭhin chu: A rawngbawl hna atan a inserh thianghlim ngei tur a ni; A taimain a rinawm ngei tur a ni; Amah leh a thawmhnaw te, a chenna in leh a velte a vawng fai ngei tur a ni tih leh Mahni inthunun thei mi, ngaihtuahna leh suangtuahnate thununa tithianghlim mi a ni tur a ni, tih te hi a ni.
Pastor ṭha nih mai dan a sawi chu: Mi tin ngaihsak te, Rawngbawlna kawng apiangah theihtawp chhuah te, A bikin chhe lam rawngbawlna ngaih pawimawh te, Mi hnuaihnung leh rualbanlote ngaihsak leh Fimkhur taka thusawi te hi a ni, a ti.
Pastor rilru put dan tur pawh heti hian a sawi a: A >ng zawnga thil thlir mi nih te, lawm thu sawi fo mi nih te, bial chhunga rawngbawltu ṭha leh ṭangkaite chawimawi leh humhim te, rawngbawltu pawimawh ruat danah fimkhur te, bial chhunga thil va rawt thar tehchung loh leh lainatna thinlung pua kohhranhote enkawl te hi a ni, a ti.
Kum 1989-a a pensawn hnu hian Mission Vengthlanga Sap sikul an din, Goodwill English School-ah kum 1996-1998 chhung khan Principal hna a thawk a ni. Kum 2011-a Kristian Tlangau kum 100 a tlin lawmnaah kum 100 chhunga Kristian Tlangau sermon ziak hnem ber lawmman an pe. Europe lama chanchinṭha hril pawl Feed The Minds khan kum 2017 khan a chanchin an lo hria a, kum 90 chuang a nih hnua pulpit-a sermon la sawi thei a nihna te an lo hriatin skype hmangin an interview a, thilpek chi hrang hrang an rawn pe a ni. Kum 2017-a Rokunga Memorial Society-in Rokunga kum 100-na an lawm khan hunserh an hman tir a, Pastor dam lai zinga a upa ber a nih vang leh hla phuahthiam Rokunga nena Mission Veng upa bial lo vawng dun tawh ṭhin an nih vang a ni. Chhung Inkhawm bu a ziah ve Nitin Lalpa Nen tih chu Synod Bookroom-in hetiang lama hralh hlawh ber a nih avangin lawmman an rawn pe bawk.
Lehkhabu tlem azawng a ziak ve a, chungte chu - Bible Eng, Senior Zirlai bu, Chhandamna, Mihring leh a nihna, Lalpa Ke Bulah, Zoram Nghahchhan leh Krismas tih bu te a ni. Kum 2025, July ni 2 khan a tukṭhuan ei laiin a dak deuh bak a, Pathianin a rawngbawltua a hman ve avang lungawi leh thlamuang takin a Lalpa hnenah a haw ta a ni.
Pathian zarah kan dam ang a, kar lehah Zoluti chanchin chhunzawm kan tum ang.