Lalhruaitluanga Ralte

Guest writer

Lalhruaitluanga Ralte

Mission Vengthlang

Sulhnu 25 : Aizâwla Pu Buanga te lo luh laia Bawrhsâp chu A. W. Davis-a a ni

Kar hmasa khan Pu Buanga te Aizawl luh ni tak chhui chianna kan sawi tawh a, kum 1894 January ni 16 kha. Tun ṭumah chuan an lo luh laia Aizawl Bawrhsap kha, ziah dan a inan loh avangin sawi chian kan tum ang.

Aizawl khawpuia Bawrhsap awm ṭan chu kum 1890 a ni a, Bawrhsap pisa pawhin kum 1990-ah an pisa kum 100 tlin an lawm a, lungphun an phun kha. Governor bangla hung chhunga aidu hmun saw Aizawl khawpui hming put chhan nia ngaiin Aizawl centenary buaipuitu pawlin lungphun pawh an phun a. Saw lai saw aidu hmun chu a ni ngei mai. Kan naupan ve lai pawhin Republic Day-ah `1 an sem ṭhin a, sikul naupang chu Lt. Governor bangla kawtah kan kal nguah nguah ṭhin kha, kum 1972 velah te khan. Chung hun lai pawh chuan an lung phunna chu aidu hmun a nih avangin kan hmu ṭhin a, a hnu fe thleng khan aidu chu kan hmu ta awm e. Hemi chungchang hi la sawi chian kan tum ang.

Pu Buangaten Mizorama luh phalna an dîl lai leh Aizâwla an luh laia Bawrhsâp hi ziah dan a inang lo va. Mission Veng Kohhranin an kohhran kum 100 tlin hriatreng nana kum 1998-a lehkhabu an tihchhuah, Lungphumah khan Pu Buanga ten Aizâwla an luh lai hian Capt. Loch-a hi Manding Sâp ni chungin Bawrhsâp hna a kawp lai niin an ziak a. C. Vanlallawma lehkhabu Tûn Kum Za Chhûnga Mizo Hnam Puipate 1904-1994 tihah khan hetiang tho hian a ziak bawk a. Hei hi a dik lo deuh va. J.M. Lloyd-a lehkhabu, History of the Church in Mizoram, tihah khan Pu Buanga te lo luh lai hian Loch-a hi Superintendent niin a ziak bawk a, hei pawh hi a dik chuang lo va. Pu Buanga te lo luh hlim hian Aizâwla Bawrhsâpte hi Superintendent an la ni lo va, Political officer an la ni. Bawrhsap hming hi Superintendent tia thlâk a nih hnua Bawrhsâp lo lût hmasa ber chu J. Shakespear-a kha a ni a, kum 1898-ah a lo lut a ni. Chu bakah Loch-a hi Bawrhsapa ruat a ni ngai lo va, Sipai hotu ber a nih avangin a ṭul hunah chuan Bawrhsap ai erawh chu a awh ṭhin a ni.

Pu Buangate lo luh laia Bawrhsâp chu A.W. Davis-a a ni a, Lalmantua (McCabe-a) thlaktu a ni. Sawi tawh angin Manding Sap Loch-a hian Bawrhsap awm loh lai leh khaihlak lai hian an ai a lo awh fo ṭhin a ni. Bawrhsap hmasa ber, Mizo lalten an kahhlum tak Capt. Browne-a awm lai khan Loch-a hi a lo la chhuak lo va, Browne-a thlaktu McCabe-a hunah a lo chhuak ve a ni. McCabe-a hi, Browne-a kap hlumtu Mizo lalte man khawmtu leh hremtu kha a nih avangin kan pi leh pute khan Lalmantua an lo ti a ni. Lalmantua hi official chuan 19.10.1892 thlengin Bawrhsâp atan a ruat a ni a; amaherawhchu, a hun hmang zo lova a haw tâk avângin 9.6.1892 aṭangin Loch-a hian a ai a awh a. Davis-a a lo thlen hma zawng chu Loch-a hian a lo awh bawk a. Davis-a hian 21.10.1892 aṭanga 21.7.1893 thleng a thawh hnuah chawlh a la a, 22.7.1893 aṭanga 22.10.1893 chhûng Loch-a hian a ai a lo awh leh a ni. Davis-a chuan 23.10.1893 aṭanga 1.6.1894 chhûng a rawn thawk leh a, hnuah hmun dangah sawn a ni. Davis-an chawlh hmang zo va Bawrhsap awfis a zawm leh lai tak hi Pu Buanga leh Sap Upa Aizâwla an lo luh hun chu a ni. Davis-a thlaktu Porteous-a lo thlen hma 2.6.1894 aṭanga 26.7.1894 chhûng hi Loch-a hian Bawrhsâp ai a lo awh leh bawk a ni.

Aizawla Bawrhsap lo awm tawhte chanchin hi chiang taka kan hriat theih chhan chu Mizoram State Archives hian List of Superintendents and Political Officers between 1892-1927, tih hi an lo kawl ṭhat khiau vang a ni.