Lalhruaitluanga Ralte

Guest writer

Lalhruaitluanga Ralte

Mission Vengthlang

Sulhnu 39 Mizorama Rose pangpar lakluh hmasak ber

Kar hmasa khan Iggy the Eskimo chanchin kan la sawi kha a ni a, ziah tur tam tak la awm mah se, kan duhtawk rih ang. Tun ṭum chu sulhnu dang daih, kan ngaihtuah ngai em em loh, Rose pangpar lam kan hawi ang.

Kum 1897 July ni 29-ah khan Pu Buangan a log book-a a chhin­chhiah pawimawh tak chu phaia thingpui huan neitu pangpar huan aṭanga Rose pangpar ṭhahnem fe mai an dawn thu hi a ni. Amah­erawhchu, Pu Buanga hian a log book-a a chhinchhiah ni leh Rose pangpar lakluh ni hi inmil thei lo a awm a. Kum 1897 September thlaah Rose pangpar lakluh a nih thu hi July ni 29-ah a ziak tlat mai a, heti hian: In Sep 1897 brought up to Aijal a slips of roses few inches long from planter’s garden, tiin. Han chhiar zelin a chiang thei ta a, At end of June counted 50 full blown rose and buds. Then stopped flowering. End of July come on again and counted 70 full blown roses and buds upon it, large cream colored blossoms, tiin. Chuvangin Mizorama rose pangpar lakluh hmasak ber hi kum 1897 June thla a ni tih a ziak leh avangin kan hre chiang thei ta a ni. Chu Rose pangpar chu a eng dal, cream rawng a ni tih kan hre thei ta bawk a ni. Pu Buangan planter a tih, thingpui huan siamtu hi khawi danga awm ni lovin, Assam rama mi a ni tih kan hre thei bawk a, Cachar district, Alexandrapur, Maniarkhal emaw, Katlicherra emaw a ni ang tih a rin hriat theih bawk.

Heta slip a hmang hian lehlin dawnah min tibuai deuh a, bunch of rose tih emaw, rose bouquet tih emaw ni se kan hrethiam nghal thei a. Slip of rose tih hi ka han zir chian chuan sap ṭawng hlui a lo ni a. Rose pangpar buk lek lûk, a buk luat avanga mawi tawh lo kha, pangpar thar mawi taka a lo chawr chhuah leh theih nana an suatna ṭawngkam hlui a lo ni.

Rose pangpar hi khawvela pangpar lar ber ti ila, kan tisual awm lo ve. Nupa emaw inngaizawng emaw karah hian hman lai aṭangin an lo hmang tawh ṭhin a. Induhsakna, inhmangaihna lantir nana rose pangpar inpek hi sapho khuan an lo uar hle ṭhin a, tun thleng pawhin chu chu a la ni zel. Rose par mal pathum ṭawn khawm hi inneih thla khat a tlin lawmpui nan leh induhsakna lantir nan an lo inpe ṭhin a. Rose par paruka ṭawn an inpek chuan a petu khan, tun lai ṭawng takin a star, a ruka a ngaihzawn em em kha a ngaihzawn thu hriattir nan a pe ṭhin. Rose par pakua mawi taka ribbona ṭawn an inpek chuan, ‘Kum tluang atana awm dunpui atan ka duh che’ tihna a ni an ti. Rose par sawmpahniha ṭawn khawm hi ṭha famkim leh tluantling entirna a ni an ti a, miin an duhsak zawng an pek hian kuang sawmpahnih ṭawn khawm hi tih dan phungah an nei chho ta zel a. Chutiang an inpek chuan, ‘Mi zawng zawng zingah hmelṭha ka ti ber che a, hmangaihna dik takin ka hmangaih che a, nang ka tawng che hian lawmna famkim min pe a, ka hlimna hian van a tawng a ni’, tihnaah sapho chuan an ngai a ni.

Pu Buanga te ṭhian dun, tlangval pahnih hian engatinge rose pangpar hi an chah? Bialnu pek tur an nei azeng pawh a ni si lo. Anih loh leh a lo lawm tur nupui an la nei bawk si lo! A enga pawh chu ni se, Pu Buanga hian a log book-ah hian rose pangpar a ziah luhna thupui chu- Roses While You Wait tih a ni a. Eng nge an nghah a ziak lo va, an nghah chu a hnuah a lo thleng ta em tih pawh a ziak hran lo. Amaherawhchu, bungraw chah reng reng kha an ni a, Calcutta aṭangin an chaw lut ber a, chhang leh thlai te chu kawngah a thang rei ṭhin avangin an chah duh tawh lo va. Kum 1892-ah Tlabunga luh tuma Samat chhuaha kum khat dawn lai an cham khan, an chhangthawp chahte kha a lo thlen meuh chuan a lo hmuar hman zel a, abikin fur lai phei chuan a ni zual tih an hre tawh a. Khawthlang tuipuia lawng hmangin Chittagong aṭangin chhangthawp an chah ṭhin a, kar khat tla tur an chahte a lo thlen chuan a lo hmuar hring dum iar uar tawh ṭhin a ni. Chuvangin ei tur an chah pawhin Silchar aṭanga an chah leh Calcutta aṭanga an chah kha an thliar hrang thiam tawh a ni.

Hetih lai, kum 1897 June thla lai velah hian ngahhleh em em an neih chu Zosaphluia lo kal tur kha a ni a. An pu, anmahni tirtu Robert Arthington Jr. khan a thu an zawm loh avangin a ban tawh a, kum hnih khat bak hmun khatah Chanchinṭha hrila cham lo turin a ti tawh rêng a nih kha. Mahse Pu Buanga leh Sap Upa hian kum hnih chhungin an duh angin Mizote kha zirtir tawkin an la inhre lo va, kum hnih dang min chamchilh leh a nih kha. Kha tak mai kha Arthington-a huat chu a ni a, a thu an zawm lo kha... a ban phah ta rêng a ni.

Chutiang dinhmuna awm an nih lai chuan Welsh Calvinistic Methodist Foreign Mission (WCMFM) khan Zosaphluia an rawn tir chhuak tih an hre tawh a, ani chu kum 1897 June ni 26-ah Sap ram aṭangin City of Sparta lawngin a lo chhuak a, thla khat hnu, July ni 25-ah Calcutta a lo thleng a, a hnu thla lehah August ni 31-ah Aizawl a lo thleng ta a ni. Hei tak hi Pu Buangan, “Kan nghah laiin” a tih chu a nih a rinawm ber mai. Zosaphluia lo thleng tur an nghah laiin Cachar thingpui huan aṭangin rose par eng dal ṭhahnem fe an dawng a nih chu.

Rose pangpar chu Mizoten an la hmuh ngai loh avangin chutia pangpar bawr Pu Buanga ten an khawi ta chu an hmu duh hle a, a en turin Thingpui huan tlangah khan an lo kal ṭhin a ni. Mizote khan chhim lamah leh khawthlang lamah Bengal leh Tripura ram an zu run fo va, hmar lamah Cachar thingpui huan an zu run chiam tawh a nih kha. Khang an zu runnaah khan rose pangpar hi an lo hmu tawh a nih pawhin eng hùah mah an ngai lovang tih a hriat theih a, patling rual ngang kha an ni a, pangpar mawi ti tak pawh an awmin a rinawm loh! Pu Buanga te rose pangpar khawi chu hmuhnawm ti taka entute chu hmeichheho pawh an ni mah na. Eng pawh ni se, Pu Buanga chhinchhiahna aṭangin Mizorama rose pangpar lo luh hmasak ber hun kan lo hriat theih phah kha thil chhinchhiah tlak tak a ni ve a, Mizoram Florist Association tan pawh a hlu ngei ang tih a rinawm a, kan han tarlang a ni e.