Lalhruaitluanga Ralte

Guest writer

Lalhruaitluanga Ralte

Mission Vengthlang

Sulhnu 44 ; Pu Suakan Pathian thu a awih ve ta

Kar hmasa khan Pu Suaka chu Mizo zinga Lusei clerk hmasa ber a nih thu kan sawi tawh a, Rahsiho hokhawmtu a nih dan leh Venghluia headman a nih dan te leh Thakthing tlanga a insawn thu nen. Tun ṭumah chuan Pathian thu a awih ve tak dan sawi kan tum dawn a ni.

Mak ang reng tak mai chu Thangphunga leh Suaka kha Mizorama pioneer missionary pahnih Pu Buanga leh Sap Upa te lo thawhpuitute an ni a, Mizo ṭawng lo zirtirtute an ni a. Baibul lehlin an ṭan tirhteah pawh Thangphunga leh Suaka khân Pu Buangate lo pui mah se, Pathian thu awih an la ni lo va. Pu Buangate an kawp ṭan tirh kum 1894 aṭangin kum 13 chhûng zet chu Pathian thu ngaihsak lovin an awm a. Mizo babu lian ber Pu Suakan Pathian thu a ngaihsak lo chu Kristian hmasate khân an vei hle a, Mizo mi ṭhahovin Pathian thu an ngaihsak loh phah niin an hre bawk a.

Kum 1906-a Khasi ram harhna chhima kal Thanga chuan Khasi ram biak ina an ṭhut laiin, ‘Pu Suaka pawhin Pathian thu a la awih ve ang’, tiin Pathianin a hriattîr niin a hria a, a tan an ṭawngṭai nasa hle a ni awm e. An beiseina mitthlaah chuan Pu Suaka hian Pathian thu han awih ve se chu kohhran tan a ṭangkai turzia an hmu a. An thinlungin a vei tlat a, Pathian hnenah pawh an dil nasa a ni. Hemi kum vek hian amah Pu Suaka sawi danin Thuro bu, bung 10-a ‘Pathian a inhriattîr thei’ tih a chhiar chuan a rilru a khawih ṭan a ni.

Pu Suaka hian Khasi rama harhna an zuk puakchhuah chuan amahah thawk vein Pathian thu awih nih ve a inbeisei hle a, mahse a tum ang chuan a awm ta mai lo. Kum 1906-a harhna lo thlen kum tâwp November thlaah zu in a sim a, Pathian thu awiha inpe ve turin a inbuatsaih a. Thangphunga erawh chuan a la ngaihsak lo.

Rahsi Veng, Venghluia kum 10 a awm hnuah zan khat chu Pathian thu awihhovin mual inkhâwm an nei a.Vaithawia pa luhkapuiah H.K. Dohnuna, H.K. Bawihchhuaka pa khan thu a sawi a, chumi zanah chuan Pu Suaka hian a luhkapui aṭangin a lo ngaithla a. Bawrhsap awmna tlang lam a hawi chho chu mak tak maiin inlârna a hmu ta a. Chu inlârnaah chuan krawsa Isua khenbeh lai hi chiang takin a hmu a, a lungchhe ta em em a. A chhungte hnenah pawh inlârna a hmuh chanchin a sawi apiangin a lungchhia chu a mittui a lo luang zung zung a, sawi pawh a sawi chhuak hlei thei ṭhîn lo va, Chuta ṭang chuan Pathian thu a awih ve ta a ni.

Chu inlarna a hmuh dan chu: Ka hma pên sawm lekah Lal Isua khenbeh intâr, ka khawngaih leh lainat theihtâwp pawhin a daih loh, ka ṭah ngawt ngawtna khawp ka hmu a. Ka lo ngaihsan ṭhin loh Lal Isua leh a tirhkohte thu khân kan sakhaw innghahna bul chhiatzia fiah takin min hriattîr a. ‘A va pawi êm! A va na êm ve aw!’ tiin ka thinlung pai sên loh pawi tihna, ka ṭahpui tlawk tlawk khawp ka dawng a. Lal Isua hmangaihna nasatzia, ṭhatna, ropuina...Ama ta nih lâwmawmzia... Heng hi ka lâwm sêng lo. Ka thinlung a keh hawm hawmna khawp a ni, tiin a testimony a sawi chhuak a ni.

Hemi ni tak hi kum 1907 December ni 20 a ni a, chutia Isua kraws a hmuh hnu chuan hlim êm êmin zai khâwmnaah chuan a lâm ve ta a ni. December ni 26-ah chuan

Rev. Robert Evans, Mizovin Pastor Dangawka an tih chuan Mission vêng Biak inah a baptis ta a ni. Pu Suaka baptisma chan rual hian a nupui Lalbevêli leh a fate, Thangluaia, Ch. Ngûra leh Kaii te leh a nau Dosâtthanga ten an chang ve bawk. Kum 1907-ah hian Zosâphluia hi Sap ramah a nupui nen an haw a, furlough an hman zawhah kum 1908 December ni 9-ah an lo lêt leh a, Zosâpthara lah kum 1907-ah a haw tawh bawk a, Aizawla missionary awm loh lai tak a nih avângin Dangâwka hi Khasi ram aṭangin an rawn tîr a ni. Pastor Dangâwka hi kum 1906 Mairang harhna chhima Mizo zu kalte tâna ṭawngṭai rualna neih rawttu, Mairang biala thawk a ni a, hemi ṭuma inkhâwmpuiah hian Moderator a ni nghe nghe.

H.K. Dohnuna hi Pathian thu awih hmasa zinga mi a ni a, a hnu zelah chuan missionary-in a chhuak nghe nghe a. R. Dala leh Saptlangvala (Watkin Roberts) te din, missionary pawl Thado Pioneer Kuki Mission an tihah khan inpe vein Tripura lamah a zu kal a, R. Dala thih hnuah an pawl hotuah ruatin a thlak a, Manipur-ah a chho ta a. An pawl hi Thahdo Pioneer Kuki Mission (TPKM) tia bul ṭan ni mah se, an pawl hming chuan an thawhna mite a huam zo lovin an hria a, North East India General Mission (NEIGM) tiin an thlak a. A hnu zelah chuan Burma Pioneer Mission tia thlak lehin an hawi lam an her ta zel a ni.

He pawl hi han sawi hlek ila: Saptlangvala din niin sawi ṭhin a ni a, Mizorama a lo chhuah chhan pawh Chanchinṭha hrilna tur ngaihvenin Rev. Dr. Peter Fraser-a te nupa kha a rawn zui a, kum 1908-ah an lo chhuak a nih kha. Aizawla a cham rei hnu chuan India ram leh Burma ram chhung chu mission field a lo ni zo vek tawh tih a hmu a, mission field-a inluhthuah lo turin mission pawl hrang hrang ten inthurualin inremna an lo siam tawh bawk a. Chuti chung chuan Baptist mission leh Welsh mission te thawhna chhunga an thlen phak loh deuh hmun kilkhawr lai chu a melh ru ve reng a ni tih a hnuah a lo lang chhuak a, R. Dala nen ṭhian ṭhaah insiamin mission pawl an din ve ta a ni. R. Dala nupui neihah pawh moneitu ṭhianah a ṭang a, dam chhunga inṭhian turin thu an thlung nghe nghe a ni. Ṭhian duna pawl an han din chu a sulsutu leh meizang hlaptu chu R. Dala a ni zar zar a, a makpa Rahsi Veng khaw hotu Pu Suaka te vengah thawhlawm an khawn hmasa ber a. A farnu Lalbeveli chu, khaw hotu nupui a lo nih bakah hmeichhe inkhawmah an hruaitu a lo ni tawh bawk nen, tlangnel takin an pawl din chu puang zârin Kohhran Hmeichhe inkhawmah thawhlawm an khawn ta a ni. An pawl din tirh hian Manipur pumpui chu American Baptist pawl kuta awm ni mah se, tlang ram chin, Mizoram dep lam chu an han bial pha lo tih an hria a, an pawl hming pawh Thahdo Kuki Pioneer Mission an tih chhan pawh hi a ni. A ruk a ralin Tripura leh Manipur tlang ramah an lut ve ta rawih a, chutia mission pawlin mission field inluhthuah loh tur, tia an inremna bawhchhiaa mi mission field-a an luh avang chuan a hnu zelah an tluang hlei thei ta lo va, sawrkar pawhin duh lovin na takin an hau nghe nghe. Chuvangin Saptlangvala pawh hian man hlauvin an Manipur mission field chu a tlawh thei lo va, a rukin Tuiruangah lawngin zanah te a lutin a chhuak ṭhin a ni. An hmunpui pawh an sawn chhen a, hotute inkarah buaina namen lo a chhuak a, kohhran an din pawh an phel darh a, pawl tê teah chhuakin an insem darh ta hlawm a ni. He pawl hi a ṭul leh chiang zawk deuhin kan la sawi dawn nia.

Pu Suaka chuan kum 1907-a Pathian thu a awih aṭang chuan mi hlim kan tih ang chi hian a bei a, kohhranah a inhmang chho ta hle a, Mizo zînga Babu lian ber, mi zawng zawng hriat a lo ni sa bawk a, kohhran banpui a lo ni ta a ni. Hemi kum Krismas chu Zokhawsângah hlim em emin a hmang a, an hlimna leh Kristian khaw nawmna a va hriat chuan amah ngeiin Pathian thu awih khua siam a tum ta a ni.