Lalhruaitluanga Ralte

Guest writer

Lalhruaitluanga Ralte

Mission Vengthlang

Sulhnu 45 ; Pu Suakan Pathian thu awih khua a din ta

Kar hmasa khan Pu Suakan Pathian thu a awih ve tak thu kan sawi a, tun ṭumah chuan Pathian thu awih khua a din dan sawi kan tum ang. Pu Suakan Pathian thu a awih hun hi a chanchin ziaktu zawng zawngin kum 1907 December thla an ti vek a, amaherawhchu, kum 1907-ah hian Pathian thu awih awmna tur khua din turin hma a la nia an ziah bawk si avangin leh kei pawhin chutiang chuan Zoram Vartianah khan ka lo ziak tawh a. He lai hi tih chian a ngai a, kum 1906-a Harhna thlen kha April a ni a, kha mi kum tawpah khan Pathian thu a awih ve ta a ni zawk ang em? Amah Pu Suaka ngei pawh hian Pathian thu a awih kum hi a ziak sual a nih hi ka ring deuh viau a ni. Eng pawh ni se, kum 1907-ah khaw din tura hma a lak hi a chiang a, chu chu kan sawi dawn a ni.

Durtlang hmun khi tun hma chuan Sihphir lal Rohrênga ram vek a ni a. Pu Suaka hian Pathian thu awihho awm nan Durtlang ram chu lei a tum ta a. Kum 1907 October ni 30, Nilainiah chuan Thangpuichhinga nen Rohrênga hnenah kalin Durtlang chhuahlam ram hi an dil a, lawmmanah Sechal pek an tiam a. Rohrênga chuan a lo remti a, a duh lai tak ram chu Sechalin Suakan a lei ta a nih chu. Ram an inleisak dân hi chutih laia Bawrhsap, Kâwlsâp, H.W.G. Cole-a pawhin a hriatpui a ni. Kum 1907 December ni 15-ah chuan ram en tûrin an kal a, Kristiante tana khua a dinna tur chu phur takin, bawh ṭanna lai tûr te tifelin a haw leh ta a ni.

Kum thar 1908 January thlaah chuan tuna Durtlang Pastor quarters bul kawr leh Sihpui lui inkar, Aizâwl-Silchar kawng thlang hi lo atan an vât a, March ni 12-ah an hal ta a ni. Pu Suaka tupa Dr. Zokhuma huan, lal inhmun lai takah hian Vai bawngpuho bûk lo sak sa chu chei ṭhain bâwkte khawhin an awm hlen ta a ni. Chuta lo neia lut hmasate chu Pu Suaka te, Lalhlura te, Rochhûnga te, Chawngtuala te, Saia te, Haupuithanga te, Pachhûnga te, Chhîngtâwna te, Khama leh Dova te an ni. Tichuan, lo neia an awm ṭan tak avangin Durtlang khua a din ṭan kum chu kum 1908 hi a ni ta a nih chu. Heng zinga Lalhlura hi Mizoram Chief Minister hlui Lalthanhawla pu, a nu pa a ni.

Pu Suaka hi kum 1908-a Durtlanga lut ve nghal anga kan ziak hi Durtlang kohhranin an kohhran chanchina an ziah dan a ni a, he lai hi sawi chian a ngai deuh a. Pu Suaka hian awmhmun chu a bêngbel ngei a; amaherawhchu, amah tak hi chu a khawsa ve nghâl lo. A nupui leh fate chu Rahsi Venghlui aṭangin an lut chho va, Pu Suaka hi chu Durtlanga la insawn lovin, Kum 1908-ah hian Rahsi Veng thar, Thakthing tlangah chuan khaw hotu ni tûrin a insawn niin a lang a, kum thum vel emaw chu a kar tawn niin a lang. Pu Suaka tupa Dr. Zokhûma sawi dan chuan Thakthing tlanga Pu Suaka in awmna chu tûn hnua Paliana Hauhnar luah tak kha a ni a, chu chu tuna biak in kawta mi hi a ni.

Kum 1908 vek hian khaw thar Durtlangah Kâpkûnga, Manliana, Lalbûka, Chawnga, Challêta, Paṭhuama leh Thangvunga te an lût chho ve leh a. Kum 1909-ah Pathian thu awih sa, Dârsâta leh Lûta an lut a, mi dangte pawhin an belh leh a, Pathian thu awih mi 40 lai an lo tling ta a. Kum li a lo vei chuan, kum 1912-ah in 70 an ni tawh a, Kristian 200 lai an lo tling ta a ni, tiin Durtlang kohhran chuan an ziak.

Durtlanga khuaa pêm duh nazawng chu an pem mai thei lo. Pu Suaka hian dan siamin a khuaa mihring chengte, thing leh maute leh nungchate nena Lal Isua hman atana inpe theite chauh a pawm a. Lungleia nupa tuak tharten Durtlanga awm an dilna lehkha, kum 1912 September ni 12-a a chhan dan han en hian a chiang thei awm e.

Ka nau, Durtlanga awmten dan eng emaw kan nei, i ûte lo zawt lang, an hrilh ang che. Chung dan chu i nupui nen in ngaithei dawn em maw hriat a ngai ang. Tin, Durtlang chu a pumin Lal Isua kan hlan. Ama duh angin a leilung zawng zawng hmang sela, mi zawng zawng, thing leh hnim zawng zawng, Lalpa rawngbawl nan leh a ropui nan ni rawh se. Lalpa thlarau kalh reng reng awm suh sela, Setana hla takah um mang ila, Beramno leh Thisen leh Kraws lâr berin sang ber rawh se kan ti...I û Suaka, tiin.

Pu Suakan Durtlanga awmte tana dan siamte chu hengte hi a ni.

1. In bulah thlai chîn theih a ni ang a, lo awm tharten awm hmasate remtihnaa insiamrem tûr a ni.

2. Tui thianghlim hi hriselna a ni a, tuikhur hnârah in sak loh tûr a ni.

3. Durtlang khaw mi chu – dawngdah, zu heh, rukru, mi rêl hmang, mi kawm, kutkem nei, nun chhia, mi bâl, ran sawisak chîng, mahni thu duh te an ni tur a ni lo.

4. Thubuai hla buai rem turin upa, hnam hrang hrang aiawh tur mi 6 ruat an ni.

5. Zu leh zufâng in leh sa chuan kum 1911 June ni 11 aṭang chuan Salâm Rs. 5 an châwi zel ang.

6. Durtlang zirtirtu châwmna turin in tinin a tlem berah thla kipin Siki thawh tur a ni.

Durtlanga pêm tharte hnen aṭangin an awmna lal lehkha phût a ni a, rin hran neite an awm pawhin harsatna siam lo tûra intiamtîr an ni. Kum tam tak chhung chu rin hran nei an awm ngai lo va, zu zuar awm ngai lohna khua a ni. Suakan a nau Dosâtthanga a koh chhuah hnuah a bulah awm se a tih avângin Durtlang chhuah lama Lungtât pâr ram hi Nisapui lal Hrângliana hnen aṭanga laiphira a lei belh a ni.