Lalhruaitluanga Ralte

Guest writer

Lalhruaitluanga Ralte

Mission Vengthlang

Sulhnu 54 ; Pu Suaka leh biak ina khuang lak luh hmasak ber

Kar hmasa khan Mizo zinga gazetted officer hmasa ber chu Pu Suaka fapa Thangluaia a nih thu tlem kan sawi tawh a, tun ṭum chu Pu Suaka hi Mizorama kohhran ding tirah khan pa chan chang a lo nih dan leh biak ina khuang la luttu hmasa ber a nih dan sawi kan tum ang. Chumi tichiang turin Pu Suaka leh Durtlang kohhran chanchin hmasa tlem sawi tel kan tum bawk ang.

Durtlang khua hi kum 1908-ah Kristian khaw bil atan Pu Suaka khan lo din mah se, kum 1914-a Dahrawka a pension hnu khan a awm chilh tak tak ta chauh a ni a. Kum 1895-a Pu Buanga leh Sap Upain Baibul lehlin hna an thawh ṭan tirh tê atanga puitu ni mah se, Pathian thu a awih ve mai loh thu kan sawi tawh a, kum 1907-ah baptisma a chang ve chauh a ni kan tih tawh kha. Pathian thu a awih ve hnuah chuan kohhranah ṭhahnem a ngai a, kohhran tan chuan eng mah ui a nei lo tih mai tur a ni a. Pathian thu a tuipui em em a, mihlim kan tih ang chi hi a ni. Heng hun laia mi ṭhenkhat, Baibula mahni tui lai apiang chang la chhuaka, sawi ta chiam chiam ang chi hi chu a ni lo.

Lal a nih avangin Pathian thu pawh a khaw mite aia hriat tum tlat mi a ni a, theological sikulah pawh zirlai a ni satliah lo va, tihtak zeta zir mi a ni. Kum 1926 January ni 1 aṭangin a kal ṭan a, August ni 9-ah ekzam a zo va, a zirpuite chu Tirhkoh Thangrikhuma leh Pastor Chhâwnvunga te kha an ni. Kum 1926-a an ekzamna subject te chu: Doctrine leh Reformation te, Ephesi leh Philippi te, Pastoral theology leh Bible knowledge te a ni a, Pu Suaka hian ṭha takin a zir zo a ni.

Pu Suaka hian Durtlang hi Kristiante tâna a din a nih avângin kohhran pawh a inti tatu hle a. Aijal Theological school-ah Pu Sandi-a hnen aṭanga Pathian thu zir chhuak a nih avângin upa at^n thlan ngai lovin Presbytery member ni sa a ni a. ‘Ṭhenkhatin upaa thlan a ni lo chu an hriatthiam loh avângin kum 1919-ah upa a nihna chu ziah ngheh a ni’, tiin Durtlang kohhranin an kohhran kum 100 tlin puala an chhuah, Durtlang Kohhran Chanchin 1908-1998-ah khan a inziak a. Tun laia kan inziah duh dan ang chu ni se, Upa Pu Suaka tiin an sawi ang a, an ziak bawk ang. Kan sawi tawh angin ‘Pu’ tih hi a zahawm avanga title-a pek a ni a, amah chuan Pu Suaka inti lo mah se, mi koh dan leh ziah dan chu Pu Suaka tih a ni reng mai. Khatih lai khan ‘Pu’ title pek mi dang reng reng an awm lo va, Pu Suaka chauh kha pek a nih avangin miin an ngaisangin an zah em em a ni.

Kohhran neitu tak tak a nih avangin Zosapte leh a hnu zela Pastor-te pawh finchhuaha thawhpuitu rinawm a ni a. Durtlang kohhran chu a ta angin a en a, sawrkar babu a nih avângin hmun hran hranah awm ṭhin mah se, Durtlanga a lo haw apiangin Pathian biak inkhawm leh sande sikulte hi a ṭhulh ngai lo a ni.

Kum 1909-ah Durtlang kohhran­ah harhna a lo thleng a, chu chuan ringtu a tipung nasa hle a, kum 1908-a 10 pawh tling lo kha kum 1912-ah chuan ringtu 365 an lo tling ta hial a ni. Chutiang chuan harhnain Durtlang kohhran chu a chenchilh deuh chawt avang chuan Kristiante an phur a, an thiam ang ang rawngbawla feh chhuah duhna an lo nei ta a. Kum 1913 lam aṭang khan Fangrual an tih maite chuan Mizoram dung leh vang fangin Pathian thu tlangaupuiin rei deuh tak te an zin bo ṭhin a. An zin hlanin kohhranhoten an hna ṭul, lo lam leh in lama mite an lo thawhsak ṭhîn a ni. Chutia a huhova Pathian thu sawia zin an hmuh chuan Mizoram hmun dangah pawh an lo ching ve ta zel a. Chungho chu Pathian thu awih lohovin Puma Zai hlain an phuah el a.

Pathian thu awih,

khaw tin fang dul dul

Lehkhabu keng Vai lemchang

Chanchin sawi reng reng, tiin.

Hetianga rawngbawla chhuakte hi Pu Suaka hian a telpui hman loh pawhin a phurpui a, an awm loh hlanin an chhungte a lo ngaihsakin an mamawhte a lo ngaihven ṭhin.

Kum 1913 February thlaa Champhai, Hmunhmelṭhaa harhna lo thleng kha March thla lamah chuan Durtlang a lo thleng ve a. Pu Suaka inah an inkhawm a, an ṭawngtai a, an hlim ve ta em em a. Mumal awm lo lêka an hlim lâm chu an buai tak avangin Pu Suaka in aṭangin kawtlaiah insawn chhuakin an inkhawm ta a ni. Chu chu April ni 10 tak kha a ni.

Kum 1919 August ni 19-ah khan Tirhkoh Selkhuma hovin khuang nen Durtlang an rawn chil a, Pu Suaka in bulah khuang vuain an zai a, an lam a. A tuka Mel 8 lama an phei tur chu Pu Suakan a chelh a, zanah biak inah an inkhawm a. An hlim ta em em a, August ni 25 chuan mi 200 emaw zet chu Aizawl panin zai leh lam chungin an chhuk ta a. Sikulpuikawnah Pu Sandi-an a lo hmuak a, biak inah hruai lutin an zai ta a. An inkhawmnaah chuan harhna changa an hlim tak dan ripawt Pu Suakan a pe nghe nghe a ni.

Mizorama kohhran chanchinah he inkhawm hian pawimawhna tak a neih leh hriat reng tlak a nihna chu: Biak ina khuang lak luh hmasakna ber a ni. Khuang hi biak ina lak luh chi awmah an ngai ngai lo va, zu leh sa nena zai hlimna hmanrua a lo nih ṭhin avangin tum enah pawh an en ngai lo a ni. Kan sawi tak ang hian Tirhkoh Selkhuma hi Pathian biak nana khuang chawitu hmasa a ni a, hemi hma hian khuang hmang an awm kan hre mai lo. Tichuan, Biak ina khuang lakluhna hmasa ber chu Mission Veng a ni ta bawk a nih chu.

Mak danglam tak pakhat chu Mission Veng kohhran hi khuang hmang ngai lo kohhran an ni a, piano hmanga zai ṭhin kohhran an ni. Zosapte ṭhuthmun kohhran a ni a, sapho chu piano nena zai an nih avangin Mission Veng kohhran chuan sapho tih dan an zui mai a ni a. Kum 1962 lai khan ka pa Rev. Lalnghinglova chu Saitual bialtu a ni a, khatih lai khan lung ṭha lo neia a bawrhsawm em avangin Dr. R.K. Nghakliana enkawlna hnuaia awm turin Synod hotuten rem an ruatsak a. Mission Veng New Street-ah hian kan awm ṭhin a, chutih lai chuan Aijal Theological sikulah Rev. Liangkhaia puiin zirtir hna a thawk ve ṭhin. Kum khat chhung deuh thaw damdawi tlanin daktawr enkawlna hnuaiah a awm a ni. Chung hun lai chuan biak inah khuang an la hmang lo.

Kum 1967 aṭangin ka pa chu Aijal Theological College-ah an thawhtir ve tak avangin Saitual aṭangin Mission Vengah kan pem ta a, chuta ṭang chuan Mission Vengah kan awm hlen ta a. Amaherawhchu, kum khat emaw chauh kan awm hnuah kan awmna lai chu indangin Mission Vengthlang kohhran a lo ding ta a, Mission Vengthlang kan lo ni ta a ni. Mission Vengthlang kohhranah chuan zai nan khuang kan hmang nghal mai a, Mission Veng kohhran chuan an la hmang chuang lo. Mizoram hmun tinah khuang hmang lova zaia inkhawm an awm lo, Mission Veng kohhran chauh hi khuang hmang lo, piano hmanga zai an ni.

Kum 1980-ah erawh chuan Mission Veng kohhran pawhin biak inah khuang an la lut nghet ta a, kohhran dangte angin khuang lovin an zai thiam ta bik lo a ni. Upate sawi dan chuan khuang hi an hnualsuat ni lovin Sapho kaihhruaina hnuaiah piano hmangin an inkhawm thin kha an haw hnuah pawh an chhunzawm mai a ni. Kum 1968-ah Pi Teii a haw ve a, ani hi Zosap haw hnuhnung ber a ni a, Zosapte haw hnuah pawh kum 12 dawn chu Piano hmangin, khuang lovin Mission Veng kohhran chu an lo zai chhunzawm a nih chu!