Lalhruaitluanga Ralte

Guest writer

Lalhruaitluanga Ralte

Mission Vengthlang

Sulhnu 56 ; Typewriter nei hmasa ber Pu Suaka

Kar hmasa khan Pu Suaka kohhrana pa chan a chan dan kan sawi a, tun ṭumah chuan Mizo zinga typewriter nei hmasa ber a nih thu tlem sawi kan tum ang.

Pu Suaka hi zai ngaina mi a ni a, a inah an lengkhawm awl lo a ni. Durtlang khua a din a, biak in an sa a, kohhran baihvai tê chu a ṭulpui a, ṭhahnem a ngai em em a. Kawng engkimah a hruaitu nih a inhuam a, Kristian an nih hma leh Pathian thu an awih hnu chu danglam tak ni turin ṭan a la a. Rilru leh taksa leh thlarau kha hmasawntir tumin a khuate chu a enkawl a ni ber mai.

Tun hmain Mizo zai chi hrang hrang a tuipui em kan hre lo, amaherawhchu, Lal Isua hnung zui tura a inpek hnu hi chuan Pathian fakna hla sak hi nuam a ti a, fak loh hi a ui a ni ber mai. Pathian faka zai ngaina tak a nih avangin Mizo hla phuahthiam R.L. Kamlala te, Patea leh C.Z. Huala ten an hla phuah thar apiang chu Pu Suaka hnenah an thawn khawm ṭhin a. Mi dangin hla thar an hriatte an pe khawm bawk a, Pu Suaka chuan a typewriter khawlin a lo chhu a, a chilh khawm zêl a.

Remington typewriter hi kum 1874-a siam chhuah a ni a, a siam chhuaktu chu American mi Christopher Latham Sholes-a a ni. Kum 1864 khan a ṭhianpa Samuel W. Suole-a nen an thawk dun a, nambar pek theihna khawl an siam chu patent pek an ni a. A ṭhian dang thil siam chhuaktu tho, Carlos Glidden-a chuan Sholes-a hnenah an page numbering machine siam chhuak tura tha thawh ai chuan thuziak chhut theihna khawl, letter printing machine siam turin a rawn a. Sholes-a chuan ṭha a ti a, a dam chhungin tuna kan hriat tak leh kan hluihlawn leh tawh typewriter khawl siam chu a ṭulpui ta a ni. Kum 1867-a typewriter siam chhuah chu kum 1868 June ni 23-ah patent pek a ni a, mah se, sum lam a neih tawk loh avangin kum 1873-ah a patent rights chu Dollar 12,000-in Remington Arms Company, khawl chi hrang hrang siamtu kawmpani-ah a hralh ta a ni. Remington Arms Company hi America rama silai leh ralthuam siamtu kawmpani a ni a, kum 1816-a Eliphalet Remington-a din a ni a, an silai siam pawh a lar hle a nih kha.

Kum 1867-a Sholes-a typewriter siam chu a lawk ber bur viau a, kum 1868 khan a model pahnihna chu a lo te deuh zawk a, hman a nuam zawk a, pena ziah ai chuan thu chhut pawh a chak zawk ta hle. Kum 1868-a a typewriter siam chhuah a patent tak avangin typewriter siam chhuaktu a lo ni ta a ni. Patent awmzia chu miin a thil siam chhuah kha sawrkarah emaw, a pe chhuak thei hnenah emaw a thil siam chhuah chu mi dangin a neitu nihna an chuhpui theih loh turin an inziak lut ṭhin a. A neitu nih leh siam chhuaktu nihna an hauh a nih ber chu. An inziah luh tawh chuan mi dangin an chuhpui thei tawh lo va, Sholes-a pawh hi typewriter siam chhuaktu hmasa ber nihna chu tumahin an chuhpui thei ta lo a ni.

Tichuan, kum 1874-ah chuan Remington typewriter hmasa ber chu khawvelin a lo hmu ta a ni. Remington typewriter chanchin an ziah zelnaah chuan Mark Twain-a (1835-1910) khan he typewriter hi a lei ve a, a lehkhabu chhuah tur chu a chhu chhuak ta a. Tun hma zawng chuan lehkhabu chhuah tur emaw, thu ziak chhuah tur eng pawh kha kut ziak vek a ni ṭhin a, kutziakin an thehlut ṭhin a. Mark Twain-a hi khawvela typewriter hmanga lehkhabu chhuah tur chhu chhuak hmasa ber a lo ni ta a ni. Kum 1880 velah a ni awm e.

Pu Suaka pawh hian Mizo hla phuah thar an pekkhawm apiang chu a typewriter-ah a lo chhu chhuak zel a, hla naran ni lo, Pathian fakna hla bik chauh a ni a chhut chhuah ṭhin ni. Chu hla chilh khawma mi chu an sak dawn apiangin A seia mi kha tiin an thlang ṭhin. Chu hla chilh khawm satute chu Chinbawrho an ti mai ṭhin a, hla thar sa lartute an ni.

Kum 1928-ah khan Durtlang bial inkhawmpui chuan chung hla tharte chu press-a chhut chu a rem em, tiin mission an zawt nghe nghe a. Chinbawr hlate chu Mizo Kristian Hla Thar bu lo chhuahna bul a ni ta a ni. Pu Suaka typewriter hi Remington a ni a, Mizo zinga typewriter nei hmasa ber a ni a, a lei ni tak hi kum 1927 May ni 4, Nilaini tak a ni. Remington typewriter siam chhuah hmasak ber aṭanga kum 53-ah Pu Suaka hian a nei ve a nih chu. Heng hun lai hian Mizoramah hian typewriter hi a la tam lo va, sawrkar awfisah eng emaw zat a awm a, mimala nei erawh chu Pu Suaka chauh hi a ni.

He typewriter hi Pu Suaka hian a hmang ṭangkai hle a, ama ṭul apiang a chhut bakah kohhran thil leh sawrkar thil te, a khaw rorel thu hla te pawh kut ziak ni lovin, khawl chhutin a lo vawng ṭha thei ta a ni.