Lalhruaitluanga Ralte

Guest writer

Lalhruaitluanga Ralte

Mission Vengthlang

Sulhnu 92 ; Thangliana leh Pawi lal Teynwey-an sa ui an tan

Kar hmasa khan Pawi lal Teynwey-a khuaa Thangliana cham laiin an Lakher lal lo kal thu leh Lakher lal a hmuh hmasakna ber a nih thu te, Teynwey-an ruai a ṭhehsak thu te kan sawi a, tun ṭumah chuan sa ui an tan thu kan sawi ang.

Pawi lal Teynwey-a khua hi December ni 14-ah an Khumi lal Yuong-an a hruai thleng kha a ni a. Rei fe an cham a, Thangliana hian an cham chhunga Lakher lalin a rawn tlawh ni a ziak lang lo va, kum 1865 December thla chawhnu lam fê chu a ni awm e.

Teynwey-an khualṭha a thlen avanga ruai a ṭheh chu an hlim hle a, chuti taka nasaa an hlim pawh chu khaw mipui chuan an la hre ngai awm lo ve. Zai leh làm an entir a, mipa hlir an lam. Lam hruaitupa chuan chem sei a vilik zuau zuau a, chem fawng chu kel khabe hmul rawng sen lara dum hian an cheimawi a. Lâm dangho chuan hriamhrei chi hrang hrang an lek zuau zuau bawk a, African-ho lâm nen an inan hmel hle mai. An rimawi zingah khuang chi hrang hrang a awm a, khuang hi chu khawvel hmun tinah kan nei vek mai. An ṭingṭang chuan thangṭung niawm hrui leh fret a nei ve a, a fret chuan awmzia a nei lua lo a ni ang, a hrui han perh kal zat zat lam aiin rimawi rema khuang ben ang deuha ben chu a pawimawh zawk niin Thangliana chuan a hmu. Amah Thangliana pawh a hmaa Khumi khuaa lam chunga violin a lo tum tawh thu Teynwey-a chu an hrilh a, zai turin an sawm a, a violin tum chungin Khumiho lawmah uar fe hian a lâm ni tur a ni.

Hun engemaw ti hnuah chuan Teynwey-a chuan pindan lehlamah Thangliana chu a hruai a, pahovin tlakleia siam hlumbela zu an lo zu a, zu chak lem lo thlum ṭha tak, ruih ve theih niin a sawi. Chu zu chu ‘Khuong’ an ti a, zu bel tlar hniha rem bulah chuan a intu paho an ṭhu tlar put a. Tunlaia in tinin thingpui kan in ang hian kumtluana mi naran zu in ber chu he ‘Khuong’ zu hi a ni. Chhun lamah khan Thangliana chu a vannei dawn em tih te, Teynwey-a khua chu an mikhual lo thlen danah an puja fuh em tih te an bawlputen an lo en dik tawh a, thlarau hnena inthawiin ran pawh an lo talh nual tawh a. Thangliana hruai Daktawr Khilu-a chuan artui chhu kehin Khumi bawlpu inthawi chu a lo puihbawm avangin Thangliana tan ngaihṭhatloh tur engmah a awm loh thu a hrilh a. Teynwey-a chuan Thangliana chu a thuneihna chhungah chuan theihtawpin a pui dawn tih a hrilh a, Teynwey-a khaw mi ‘Kyaws’ te nen chuan inṭhian ṭhatna thu te an sawiin a theihna apiangah inpuih tawn zel an tum ta a ni. Teynwey-a khua aṭanga hmar lam zela Lakher lal Kheynung-a hnenah palai an tir chhuak a, lo dawngsawng turin an ngen a ni. Thangliana chuan Kheynung-a khua thlenga hruai turin Teynwey-a chu ngen ngawl hle mah se, Teynwey-a chuan hriattir lawk lova Lakher lalram thlenga Thangliana a hruai chuan Lakher lalin a lo ngaithiam dawn lo a ni tiin a hnial ve tlat thung a, palai an tirhten eng thu nge an rawn hawn dawn tia lo nghah bak tih theih an nei ta lo a ni.

Zan rei tak thlengin chutiang chuan pahovin zu an in a, lal in tualah zai leh lâm an ri ham ham reng a, zan rei tak thlengin an hlim a. An ṭin hnu chuan Thangliana chu a thleninah a han mu ve bawk a, uihli leh thositen an seh nasat avangin a muhil hlei thei lo. A tukah chuan lui kamah a chenna tur intê a saktir a, a hote awmna turin in hran a saktir bawk a.

A tuk chawhnu lamah chuan Teynwey-a leh Yuong-a ten khawtual mi engemaw zat an rawn hruai a, Thangliana b<k kawtah chuan an zu rawn paite phawrhin inṭhianṭhatna thu an thlung ta a ni. Chuta sa ui an tan dan chu hetiang hi a ni: Sial patuai pian ṭha tak an rawn kai a, a nghawng chu leiah thlung betin hrui pahnihin an hling a. Hrui khat chu Teynwey-an a chelh a, hrui dang Thanglianan. Lal Yuong-a chu an sadawtah ṭangin, a inti puithiam hle mai a, a phun deuh bul bul reng a. Dr. Khilu-a chuan uluk takin a lo thlir a, Yuong-an sa ui tan hunserh a hman chhung zawng chuan a bawlhlo sawngbawl vel dante chu a ṭha tawk em tiin rinhlelhna mit nen a lo thlir thung a.

Yuong-a chuan chemte luzum, a fawng kel hmula dum sen var mai hi a vilik zauh zauh a, kut lehlamah dàr novin zu a keng bawk a. A zu ken chu a han hmuam a, sial chu a phuh a, Teynwey-a leh Thangliana a phuh bawk a. A kut dinglam a phar chhuak a, boruak leh tui pathiante a han kaitho vel a. Sial hmul chu a pawt ṭhawt a, boruakah v^wrin thli a len darhtir a. Chutah a chemte chuan sial nghawng chu vawi hnih vawi thum a han zai hrawih hrawih a. Thisen lum lo chik chhuak chu Teynwey-a leh Thangliana te chal leh keah a kut zungchalin a tat a. Inremna an siama rinawm lo zawk chungah chuan thlaraute hremna nasa tak lo thleng rawh se, tih vel a chhampual a ni. An bula lo awm hnai dangte pawh a thisen chu a tat bawk a. Sial chu an lip a, a sa chu an chan thuai a, mahni ina duh ang anga siam turin an insem darh ta a. Teynwey-a chuan Yuong-a tihvel dan chu a la duhtawk mai lo, se thin chu a chan sawm a, Thangliana chu hrang khat a pe a, anin hrang khat a la a, inremna suih ngheh nan a helin an ei dun ta a ni. Sa hel a han lem chuan a luak a ti chhuak a, a buktêah lutin luak chhuak tihreh nan whiskey a lem khawlh a, a violin chu a tum rât rât a, lunglen hnem nan hla eng eng emaw a sa a.

Pawi lal Teynwey-a khua, Thanglianan Kyaws a tih mai hi khawi lai nge tiin kan zawng chiam a, Chhimtuipui kam Burma ram chhung a ni tih chauh kan hre thei a. Tun laia Kaladan Multi-Modal Transit Transport Project-ah hian khaw pawimawh tak pakhat chu Paletwa a ni a, Burma ram chhung lawngchawlhna Sittwe aṭanga Paletwa hi lawng liana kal tur a ni a, Paletwa aṭanga Kaletwa pawh hi lawng leh kawngpui inpawlh a ni awm e. Kaletwa aṭanga Mizoram chin Zorinpui chu kawngpui a ni. Tuna Thangliana zin chanchin kan sawi mekah hian Pawi lal Teynwey-a khua an chamna hi Zorinpui khua leh Kaletwa inkar vel hi a ni.

Chhimtuipui hi Mizorama lui sei ber chu a ni lo na a, lui lian, kuang zau ber a ni. Burma ram Hakha leh Falam inkar tlang pakhat Zinghmuh aṭanga hnar nei niin an sawi a. Burma ram chhungah chuan Timit lui an ti a, a Mizoram pana a lo luang thla zel kha Ṭiau lui nen Mizoram nâk thawlah tak an infin a, an infinna lai chu Ralven chhuah an ti a, Ṭiau chhuah a ni ber zawk awm e. Chuta ṭanga km 2 velah Saisih chhuah an tih hi a awm. Fur ruahtui tam laia Ṭiau leh Chhimtuipui tuilian ve ve insu chu a ko bur bur ṭhin a, a hmuhnawm hle a ni ang, a thlirtute zingah la en duh leh la thlir duh chu an inlungrual thei lo va, nupa tuak sarih chuan inṭhen phah nan an hmang an tih chu! Chhimtuipui chu Mizoram nakah chuan luang lutin khawthlang a pan zel a, Hnahthial a thlenin luang thla zel lovin chhim lamah a luang kawi ta a. Chulai chu Tuipui D kan tih hi a ni. Chhim lamah luang zelin Siaha bula motor-a lui kanna lai chu Tuipui ferry an tih hi a ni. Chhim luan zelin Kawlchaw khua hi a lui kamah an awm. Chuta ṭang chuan thlang lamah a luang a, Lungdar bul aṭangin ngil takin a chhim luan hlen ta a, Burma ram aṭanga hnar nei chuan Mizoram nakthawl a rawn zen a, zen thuk zel lovin chhimah luang zelin Sittwe-ah Bay of Bengal-ah a luang lut ta a ni. Chhimtuipui hian hming dang a neihte chu Kaladan te, Kolodyne te, Beino te, Bawinu te a ni.