Lalhruaitluanga Ralte

Guest writer

Lalhruaitluanga Ralte

Mission Vengthlang

Sulhnu 125: Savunga khua Hmawrker an runnaah Lamsuakan hming a chher

Kar hmasa khan Lalburhan Savunga fapa Lalzika khua Haurinibawk an beih thu leh Lalzikan a khua tlansan a, a pa Savunga a belh thu kan sawi tawh a. Tun ṭumah chuan Lalburhan Savunga khua Hmawrker a beihnaa Lamsuakan hming chherna kan sawi ang.

Kar hmasaa kan sawi tawh ang khan thu lakna hnar ber turte chu Tribal Research Institute chhuah ‘Mizo lalte Chanchin’ tih bu a, ‘Savunga chanchin’ (Liando Dar Tlawmpuitu) tih C.S. Pachhunga ziah leh James Dokhuma ziah ‘Chhakawm Keipui Lamsuaka’ (Mizo zinga khaihlum hmasak ber) tih kha a ni zel ang.

Lalzikan a khua tlansan a, a khuate nena a pa Savunga khua Hmawrker an pan thu kan sawi tawh a, an buh tlansante chu Lalburha khuate chuan an seng mur mur mai tih ka sawi tawh bawk. Lalzika khua an beih chu duhtawk mai lovin a pa Savunga khua Hmawrker bei turin an inpuahchah leh thu pawh kan sawi tawh kha. Chutia Hmawrker bei leh tura an inpuahchah lai chuan Savunga leh a fapa Lalzika te thung chuan Lalburhan a rawn bei ngei dawn tih an rin lawk avangin an khaw kulh chu an thuam ṭha ve sauh sauh a. Savunga chuan, “Lalburhan min rawn run vaih chuan keini pawhin a nasa thei ang berin kan lo kap let ang a, vawi leh khatah a rualin kan kap tawp thut ang a, annin ral an zam ta emaw tiin min rawn bawh huk ngei ang a, anchutih lai tak chuan keinin kan lo thal rem rum mai dawn a ni”, tiin ro a rel lawk diam a. Chhun zan zawmin silai keng mi sawm talin khua hi ven reng tur, tiin ro a rel a ni.

Savunga rin lawk ang ngeiin pawl tlak buh lu chuh zawhah chuan Lalburha khaw pasalṭhate chuan Savunga khua chu um ṭiau va, an buh leh balte rochun leh ngei tumin an lo thawkchhuak ta a. Savunga Hmawrker kulhbing chu an sai ta ngei a, nunauho chu an darh ta chum chum a, tlangval leh paho ral do theite chu ralthuam humin kulh chhungah an zuang lut zung zung a. An inkap ta miah miah mai a ni. Savunga khuate chu an lo inring bawk a, kulh chhungah awmin an ṭanhmun a ṭha bawk a, an lo kap nasa hle. Eng emaw chen an inkah hnu chuan an lo rel lawk tawh angin an silai ri chu a tawp rual ta duk mai a. Lalzika beisei ang ngeiin Lalburha khaw tlangvalte tleirawl rualho chuan pasalṭhate khap hman lohin, ral an zam ta, tiin kulh chu an bawh ta hum hum mai a. Pasalṭha Vaka leh Lamsuaka te leh pasalṭha dang lung fing tawhte chuan an naute chu an thlir ringawt mai a ni.

An kulh bawh an thlen hmain Savunga khuate chuan kulh aṭang chuan namen lovin an rawn kap leh ta chur chur mai a, Lalburha khaw tleirawlho chu an darh ta hak a, an tlankir leh ta hlawm a. Tlan kir ve hman lo Lalburha bawih tlangval Rozathanga erawh chu kulh tualah chuan a let hlawm reng a, a thi tur chalchang chu a ke a leng auh auh a, a thi ta a.

Lamsuaka chuan, “E khai ṭhiante u, kulh tuala khi Rozathanga a let reng mai, chhumpui zin lo siam ula, ka han paw thla ang e”, a ti a. Chhumpui zin tih hi a nasa thei ang berin silai lo kap zing chuk ula a tihna a ni. Kulha miten an lo hriat ngei theih turin aw rawl tawpa au chungin, “Kha raw keimah Lamsuaka, Ruangbunga khuang vawi thum chawitupain Rozathanga ruang ka rawn hlawm dawn e. Lo inring rawh u, ka silai a tlawlh, a raicheh tiin chhuanlam in siam ang e. Sakawlin hmul a thlau ngai lo”, a ti piap piap a, silai mu sur karah chuan a tlan chho puat puat a. Rozathanga ruang chu a kuah chawt a, a hnungah Vaka Chawngthu khan a rawn zui chu lo niin. Tlangval ruang a pawm chiah chu Vakan an rawn dawm ve nghal a, silaimu karah chuan an zawn nawl nawl a, hmun himah an rawn thlenpui ta a ni.

A hnuah Savunga khuate chuan, “Lamsuaka leh Vaka kah chu phung kah ang mai a ni, silaimu pawhin an hlau”, tiin an sawi a ni awm e. Lalburaha khuate chuan kulh chu an hual hnai zel a, lak theih mai an inring tawh a. A huhova bawh huk tumin chan an insem vek tawh a. Chutia an bawh hma chuan Lamsuakan, “Ngawi rih teh u, mihring an pamhmai lutuk ang, nakinah kan ṭhenawm khawvengte pawh an la ni thei a, tlan chhuahna hun i hawnsak ang u. A tlanchhuak ve duh lo erawh chu an thak thakin thak rawh se, ka’n au ang e”, a ti a, a ṭhiante pawh chuan an remti ve a.

Lamsuaka chuan, “Savunga khua leh tui te u, thih mang vek in duh loh chuan tlanchhuak hmanhmawh rawh u, kan rawn bawh dawn che u a nia. In tlan duh lo a nih erawh chuan in lu kha sahlamah kan khai then nawlh nawlh mai dawn a ni”, tiin a au khum ta a. Lamsuaka au ri an hriat chuan kulh kawngka a rawn inhawng a, mipui nunau chu an tlan chhuak ta ham ham a. Savunga leh a pasalṭhate chuan an lo kap uar sauh a, Lamsuaka ten an bawh zel a, an inkap nasa bawk a, hemi ṭum hian thi pawh an tam hle niin an sawi. A tawpah chuan Savunga leh a fate, a pasalṭhate pawh an tlan chhe zo ta a, kulh chu an la ta a ni.

Savunga leh Lalzika chuan Savunga fapa upa zawk Lalngura, Tlawng lui thlang Zopui, Darngawn aṭanga hmar lam mel riat vela hlaa lal chu an zu fin ta a ni. Chu mi hnu rei vak lovah Savunga chuan Zopui chhim lama Khawzingah a kai a, heta an awm lai pawh hian Rolura thlah Lalburha leh Lalpuithanga ten an zu run leh niin an sawi. Lalzika erawh chuan Pukzing tlang a zuan thung a, a pa Savunga chu Khawzingah pawh Rolura thlahten an run zui zel avangin khua leh tui pawh nei mumal tawh lovin a fapa Lalzika chu a zu fin leh ta a ni.

Khatia Savunga khua Hmawrker kulh an lak hnu khan an tlansan buh leh balte chu Lalburha khuate chuan an rochung leh ta a, hei hi an hmingthan phah lehzualna nia sawi an awm. Hmar lam lal Vanhnuailiana fapa Lalburha ve tho chuan chhim Lalburha ropui chhoh dan te, a pasalṭha Lamsuaka leh Vaka te chanchin chu a lo ral hriat ve a. “Chhim Lalburha chuan archhiar kailawnah silai a hmang e an ti a, kei pawhin ka hmang. Vawk thlengah darkhuang a hmang e an ti a, kei pawhin ka hmang. Khuang a chawi an tih lahin kei pawhin ka chawi. Mahse chhim Lalburha angin mahni leidote buh leh bal ringa an khua ṭhutsak thuah chuan ka ti ve lo, ka tluk lohna a ni. Chhim Lalburha anga ropui Sailo fa tumah kan awm lo”, a ti e, tiin upaten an sawi niawmin James Dokhuma hian a ziak a, a uar deuh pawh a ni thei e.

Lamsuaka chanchin hi kan thlur lai a ni na a, Lalburahan Savunga leh a fate a tuk tlawm dan kan han sawi ta zel a, kan la sawi zel rih ang. A chhan chu Lalburha pasalṭha chhuanvawr a nih avang leh Lalburha hlawhtlinnaah hian a kûlpui chu Lamsuaka a nih avangin an inzawm tlat a ni.

Pathian zarah kan dam ang a, kar lehah Lalburhan Savunga khua a run zel dan sawi kan tum ang.