Sulhnu 131: Lamsuaka hovin a nungin sakei an zawn

Kar hmasa khan Lamsuaka Savawmin a seh hrep thu kan sawi kha a ni a, pasalṭha a nihzia lantir chhunzawm nan a nunga sakei an zawn haw thu kan sawi ang.

Vawi khat chu Lalburha khawper Haurunibawk, in 20 emaw lekah chuan Lamsuaka leh Vâka, Khuangchera leh Luaia ten hmeithai inah zu an in a. Chawchhun ei hun reh lai tak hian an zu inna hmeithai inhnuaia vawk chu sakeiin luhkhungin seh a tum hi a ni awm a. Inhnuai thawm chu hriain an tlan chhuak suau a, anni pali bakah in awm ve dang pali an chhuak bawk a. Ina awm hahchawl mai mai an nih avangin hriamhrei keng tumah awm hek lo, kut ruakin an zim ta a. Thingkhawn hnuai aṭanga leng leh leng lova inzeh chhuah tumin sakei chuan a chêp lam a pan a. Luhka aṭangin Vâka chuan sukin a chhu dawt mai a, a hûk ṭhawt a. A rawn inzep chhuak lai chu Lamsuaka leh Khuangcheran thingfak ro ṭha tak, ban puam tiat êl awl hian sakei hnungzâng chu an inrawn dawt a, thingfak chu a bung hmawk ve ve a ni awm e. Sakei chu a hûk tuar a, a tlanchhia chu Luaian phak leh phak lovin sukin a vaw zui leh na a, a vaw na zo bik si lo va, a tlanchhuak thei ta a ni. He thil thlen hnu hian Khuangchera chuan Lalburha khua Berhbial chhuahsanin Sailianpuia khua Reiekah a pem ta niin James Dokhuma chuan a ziak a, chumi chungchang chu hun dangah sawi kan la tum ang. Lamsuaka chanchin chu ani ziah hi kan rinpui ber a ni zel ang.

Ṭum khat Siakêngho sai ramchhuak chu savawm no hruaiin Thangtawia a seh hlum an zawn haw chu khuaa mi ṭhenkhatin an chhan ngam lo, tiin an sawi ta hi a ni awm a. “Chhan hman pawh a ni lo, a vial thlu tawp a, a kal san leh mai a ni”, an tih pawha an awih sak duh lo chu Lamsuaka leh Ralteho chu an titlawmngai ta viau mai a. Lamsuaka chu a inhrosa a, “Tih leh awm teh se, savawm ni lovin keipui sum kaw tuallêng pawh ni raw sek sek, a meia ka chaih loh leh hual mawngah kawng pilin min phum rawh u”, a ti ta hi a ni awm a. Upa duh loh zâwng tak a ni nain, a thinrim laklawh tawh chu zawlbuk pâwn banga Laurâla sehtu keipui lu tar chu a la thla a, a hâte chu a kheng thlawn rem rum ta mai a.

Lamsuaka chanchin han chhiar han chhiar hian mi huaisen pasalṭha hrât khawkhêng chu a ni ngei ang tih a hriat a, amaherawhchu, pa dar ben kan tih ang êm chu ni si lo hian cho phur theih, fuihpawrha che vak mai chi hi a ni awm hle mai. Sumdawng ṭhi zuar that tura an lo thlem hlawhtlin loh pawhin, a tlawmngaih ngeina turin an thlem a. Mi huaisen anga mi sawi huai huai ni si, Paite sumdawng pawh bei ngam hlei lo, a lo huaisen tawk lo a ni, tiin ṭhangtharten an la sawi dawn che a ni, tia an han chhimbudawi tlawmngaih meuh chuan a ri ta vut mai a, khaihlum hial a tawh phah ta a, Mizo chanchina khaihlum hmasak ber nih a hlawh ta a nih kha.

Kan thu ngaiah lut leh ila. Khatia Lamsuakan sakei a cho ta kha a hnu lawkah a chhanna a lo thleng a. Sapui cho chu an chhâng ngei ngei ṭhin, an lo tih angin sakei huai sûm sarih emaw zet hi a lo tla ta chiah mai a. An chân fuh hleih theih loh avangin kar an kam a. Khuan hmasa khuan velah a per ta a, an kar rawlhna lam panin an tlan liam zung zung a. Ralteho kha an chhaih tlawmngaih tawh avangin sakei mei sat thlatu nih an tum hlawm a. Lamsuaka thinrim inhrosa kan sawi kha a la dai thei meuh lo a ni ang, chumi zan chuan, “Ralte hnahthlak mipa inti chuan tuman silai keng suh u, in hma zawna a lo kal pawhin kawng lo kian tur a ni lo. Chem pil thawih thawiha lo sah mai tur. Ralte hmaa a chhuak a nih chuan a hûk chuai raih raih tur a ni”, tiin a lo hrilh hlawm a.

Kar chuan sakei chu a kap fuh ngang mai a, a thi nasa hle nghe nghe a. A hliam thinrim chuan a bawhna bula thingbul leh ilote chu a sehin a ham rang neng nung mai a. Mau hmunah an chhui lut ta a. Kawrte tui a in zo chuan a kama maupui chu hnungchhawnin a lo ṭhu a, a mei chu mau karah a zep lut a. A hliam a lo liak hlup hlup lai chu Lamsuaka leh a ṭhiante pathum chuan an va hmu a. Lamsuaka chuan a veh ta ṭhem ṭhem a, mau kara a mei rawlh luhah chuan a man thut a, mauah chuan a vet sauh sauh a, maupui tlawhchhanin a pawt bet ta tlat mai a. Sakei chu a âng sen huam mai a, a hûk tuar tuar a. Pasalṭha Zalalan sakei hâah a kâwlhnâmin a sat piap mai a, sakei chu a tawm chawih a. Pasalṭha dang an lo thleng ve nghal a, an chhun hlum ta a ni.

Chumi hnu chuan Haurunibawk penga Falkawn an tiha an fal kam chu keipui sum kaw vel zet awm hian a pawt per a, a hûk rum rum mai a. An falpui chhuan chu a rit tâwk bawk a ni ang, a delh chau tawh lam an hmuh chuan Lamsuaka pek chuan that lova a nung chunga zawn haw a rawt ta tlat mai a. Ralteho lahin an phurpui nasa mai si a, upate remti lo chung chu a zawnna tur an siam a. Hlâng chungah a bawkkhupin an phuar bet tlat a, a lu erawh chu an phuar tel ve duh lo va. Phur takin an zaw haw ta hep hep mai a ni awm e. Sakei chuan a lu a chet theih avangin a hawi ruau ruau a, a hûk dum dum mai bawk a. A hûk rin poh leh a zâwntute lawmah a tla a, an haw haw khum hluah hluah mai a ni.

A nung chunga an sakei zawn haw hla an phuah chu:

Berhtlâng vâl zawng kan hrâng chuang mai maw le,

Khuavel chelh loh kâwlkei lunglian,

Kan zalh dang khuavel a

thang leh ṭhin.

Rûm chur sakâwl hrângin dâi a vel,

Berhtlâng mihrâng tui a dil em ni?

Tuahzingpa valrual a tawng sual e, an ti a, an lam chhek chhek mai an tih chu!

Hei lo pawh hi a nung chungin sakei an zawn haw lehpek a, chu chu han sawi chhunzawm ila. Ṭum khat pawh sepa ‘khuang kân rual’ an tih ang hi sakeiin a seh a. An chan fuh hleih theih loh avangin kar an chhuang leh a, zan laiah a per ta a. Lal upaten an phal lo chung chu a zana zanin an chhui zui nghal a. Sakei hliam chu a kal thui hle mai a, a tûk kâwl en thlengin an chhui zel a. Kawrte kam an va chhui thleng chu a lo hrâwk ta khur khur mai a. Silaia kap ta mai lovin Ralteho leh hnam dang inel pheng chuan fei leh kâwlhnâm chauh kengin an hual ta a. An hual zim tual tual a, an hriamhrei ken chu an hma lamah an lek fur mai a. An hual zim tial tial chu a zâm ve nge ni, tlan chhiat tumin a zuang ta zuai mai a. A hualtute chu a zuan khum zawk a, a vanduai asiamin a tlâkna chu lungkhup, malpui rual rual hung karah tak mai hian a tlazep tâng ta tlat mai a. A huk rum rum a, a ṭhenin an chhun, a ṭhenin an sat a, an khawih chau ta a.

Chutia an chin chauh hnu chuan a nung chunga zawn haw an rawt leh ta a. Ram hrui an chhat a, a ke leh bawplawkah leh a nghawngah che thei lo tur hian an phuar a. Khaw lam panin an zawn haw leh ta hup hup mai a ni, an ti. A huk dum dum lai chuan pasalṭhate chuan dichim hlado an chham khum a:

Han chuan ve u Berhtlangpui kan awm khua,

Hrualhrui bânin kâwlkei lunglian kan chaih haulai sial angin, an ti a, an lam hah hah mai a ni awm e. Sailam lal Bengkhuaia khuate chuan, “Lalburha khuate chu an huai e, Keipui sum kaw nung chung an zawn haw a hawi hruk hruk mai” an ti a ni awm e.

Pathian zarah kan dam ang a, kar leh lamah chuan Pasalṭha Lamsuaka hi ‘miin tunge a nih an tih’ tih thu sawi kan tum ang.