
Manipur-a zirlaite kawng zawhnaah buaina chhuak
Meitei zirlai pahnih thah an nih avanga zirlaite nawrhna chuan nimin zing thleng khan Manipur a la tuam chhunzawm zel a, West Imphal-a zirlai lungawi lote kawng zawhnaah buaina chhuakin, Nilaini zan khan Uripok, Yaiskul, Sagolband leh Tera area-ah venhimna hna thawktute nen an innawr buai vangin tear gas hman a ngai hial. Meitei zirlai pahnihte ruang social media-a a darh hnu hian zirlai lungawi lo eng emaw zat pung khawm chuan kawng an zawh a ni.
Kawng zawhte hian lirthei ke kang, boulder leh iron pipe-te hmangin civil mite chenna hmun chu police-te luh theih lohna turin an dang a, DC office an beih bakah motor pahnih an hal bawk. Hei vang hian thuneitute chuan Imphal East leh Imphal West-ah te curfew an puang thar leh a ni. Buaina chhuakah hian kawng zawh zinga mi 65 te chuan hliam an tuar bawk.
Manipur police-te chuan pung khawmte hian police motor an beih thu leh an hal thu an sawi a, police pakhat beiin a silai an laksak tih an tarlang bawk. He buainaa inhnamhnawihte chu an chhui zui tur thu leh, buaina siamtute chu dan anga hremna an pek ngei tur thu an sawi. Tun dinhmunah chuan Central Reserved Police Force (CRFP) te chuan buaina hi an khap dai rih a, Manipur Commission for Protection of Child Rights pawhin venhimna hna thawktute chu tear gas leh rubber silai mu hmang lo hram tur leh, zirlai naupangte chu vaw lo hram turin a ngen.
Zirlai pahnih, ruk bo leh thah ni ngeia hriatte hi Phijam hemjit (20) leh Hijam Linthoingambi (17) niin, July thla khan an bo tih hriat a ni a, kar hmasaa mobile internet hman theih a nih khan an thlalak hi darhin, thlalak pakhat zawkah hian ralthuam nena awm misual tute emaw hmuh tel theiha an thlalak niin, pakhat zawkah an ruang thlalak hmuh tur a awm thung a ni. Churachandpur aṭanga km 35, Bishnupur district-ah hmuh hnuhnun ber an ni.
Central-in Rakesh Balwal dah let

Manipur-a meitei zirlai pahnih ruk bo leh thah an nih chungchanga zirlai lungawi lo pung khawmte'n kawng zawha buaina a chhuah hnu hian Union Home Ministry chuan Srinagar police official ṭha ber pawl, Rakesh Balwal chu Manipur-ah a dah let leh. Balwal hi Manipur cadre, IPS officer, 2012 batch a ni a, Jammu and Kashmir-ah post niin 2021 khan Srinagar Senior Suprintendent of Police (SSP) dinhmun a chelh a ni. Balwal hian Superintendent nof Police (SP) niin, deputation-in NIA a lo zawm ve tawh a, 2019-a Pulwara firfiak chetna thlengah khan a chhuitu zingah a lo tel tawh bawk.
Manipur chief minister N. Biren Singh chuan tualthattute mana hrem turin Manipur sorkar chuan hma a lak tawh thu a sawi a,"Central leh state sorkar chuan he tualthahna hi a ngai thutak em em a ni. Union Home Minister Amit Shah pawhin min rawn bia a, he case atan bik hian CBI a rawn tirh tur thu a sawi tawh bawk," tiin a sawi. He tualthahna chhui chiang tur hian Nilaini khan CBI team, Special director Ajay Bhatnagar kaihhruaite chuan Imphal an thleng tawh a ni.
Hill district-ah AFSPA pawtsei

Manipur sorkar chuan Nilaini tlai khan Imphal valley-a district pasarih-a police station 19 huam chhung tiam loa Manipur pumpuia hman turin thla ruk chhung atan Armed Forces (Special Powers) Act (AFSPA) a pawtsei ve leh.
Tribal awm tamna, hill district-a distrubed area-a puan tawh sate chu a ngai ang veka la pawm tur a ni a, hetih lai hian 2022 aṭang khan Meitei tamna, valley district-ah chuan AFSPA hi thlahdul hret hret a lo ni tawh thung. Manipur sorkar thuchhuahah chuan boruak a ṭhat zawk nan AFSPA chu October 1 aṭangin hman chhunzawm leh tur a ni dawn a, army-te erawh chuan AFSPA chu valley district-ah pawh hman ve a ṭul thu sawiin, AFSPA hman a nih loh avanga hel pawl an beihna kawnga harsatna an tawh thu an sawi.
State sorkar erawh chuan zir chianna mumal leh ṭha tak awm lo chuan thil tihdanglam a ṭhat loh tur thu an sawi thung. State chhunga distrubed area-a puan tawh sa tihdanglam emaw, distrubed area-a puan belh neih chu thil pawi thei leh buaina hial chhuahtir thei niin a sawi. Hei vang hian state sorkar chuan engmah tidanglam loa AFSPA hman chhunzawm chu ṭha a ti zawk a,"Police station 19 sawi lante huam chhunga awm ni lo zawngah chuan AFSPA hi hman chhunzawm tur a ni ang. State inrel bawlna leh theihna bakah, mipui dinhmun thlirin tihdanglam nei loa hman chhunzawm mai hi a ṭha a ni," tiin thuchhuahah chuan an tarlang bawk.
Manipur-ah hian Myanmar-a hmun nei hel pawl, India aṭanga Manipur lak hran duh an awm a, National Investigation Agency (NIA) pawhin heng hel pawl chhuia zawng chhuak tur hian July 19 khan suo moto-in case a lo ziak lut tawh a ni. Hetih lai hian Manipur sorkar chuan 'one district, one force' kalpui duhna a nei lian sawt hle. One district one force hmang hian buaina ven leh tihreh kawngah leh hmalakna a chak zawk beisei a ni. Manipur-ah hian state police tiam loin central sorkar tirh sipai 40,000 vel an awm mek a ni.