IndiaSpend Hmarchhak state dinhmun zirchianna

Spending & Policy Research Foundation, Mumbai hnuaia zirbingna kalpui ṭhin IndiaSpend zirchiannaa a lan danin Hmarchhak state pariatte hian India rama kawngpui (NH) zaa 12 zet an nei a, mihring erawh ram puma cheng aṭangin 3.8% chauh an cheng thung.

Hetihlai hian rel kawng hian Assam khawpui Tripura leh Tripura khawpui Agartala chauh a pawh theih.

Hmarchhaka kawngpui (NH) thui zawng hi 9,525 km a ni a, mihring mtd 31 chuang chenna Assam hian kawngpui (NH) 30.9% zet an nei thung.

Mi 6,10,577 chenna Sikkimah chuan kawngpui(NH) hi 0.1 % chauh a kal a ni.

Hmarchhak state pariatah hian rel kawng 2,646 km a thui a awm a, Odisha state-a km 2,516 rel kawng aiin a thui deuh hlek a ni. Hmarchhaka rel kawng sial tam zawk hi Assam ram chhunga awm niin km 179 a thui a ni.

Hmarchhak state-a hmasawnna ruhrel lian din nan hian railway ministry chuan kum 2015-16 khan Cheng vbc 5,338 zet a ruahman. Rel kawng thuam ṭhat leh tihphuisui hian an ṭhenawm ram Bangladesh leh Myanmar tan inkalpawhna leh sumdawnna ṭha a thlen ngei a beiseiawm hle niin a tarlang.

Hmarchhak state ṭhenkhat Arunachal Pradesh, Manipur, Meghalaya leh Mizoram te hi tlangram chhengchhe tak tak a nih vangin rel kawng sial a harsa hle a, boruak aṭanga inkalpawhna a ṭha lem lo a, Arunachal leh Sikkim ten thlawhtheihna ṭumhmun an nei lo.

Hmarchhak-ah hian thlawhtheihna ṭumhmun pariat a awm a, Holongi, Tezu leh Tawang (Arunachal Pradesh) ah thlawhna ṭumhmun hi siam mek a ni. Sikkim ah Pakyong ah thlawhtheihna ṭumhmun hi siam mek niin, tualchhung miten z^ngnadawmna an phut vangin, siam an remti loa December 2013 aṭang khan chhunzawm a ni rih lo.

Electrict indaih lohna hi Tripura ah a sang ber a, Sikkim chiah hi India rama power-a intodelh awmchhun a ni. Sikkim tiam lohin hmarchhak state pasarihte hian kawlphetha indaih lohna an tawk vek; IndiaSpend report dan chuan heng state te hian tuikhuah leh kawlphetha pechhuak thei tur an siam nasa hle thung. Tuikhuah hna thawh mek chu leiba leh eirukna emaw sum bothlau tam lutuk vangin a hlawhchham fo a ni.

Hmarchhaka kawlphetha siam chhuah nan hian sorkar laipui chuan kum 2015-16 khan Cheng Vbc 680 zet a dah hrang a ni. Assam hian tuikhuah hmangin kawlphetha an siam chhuak hnem ber a, 429.7 MW zet an siam chhuak. Meghalaya hi pahnihna niin 356.6 MW an siam chhuak thung.

Hmarchhaka kawlphetha siamchhuahna kawnga harsatna hrang hrang awmte hi- environment and forest-in phalna an pek har vang te, ram lak kawnga harsatna te, a din nana sum leh pai pekchhuah har te chu a chhan bulpui an nih thu Development of North Eastern Region’s Action Plan for Power chuan an tarlang.

Ziak leh chhiar thiam tehnaah Mizoram chu Hmarchhakah sang berin Brazail ram 91% nen a intluk tawk chiah. Arunachal Pradesh hi ziak leh chhiar thiam tlem berna niin 65.4% chauh a ni. India ramah Mizoram hi literacy rate san lamah pathumna niin Kerala leh Lakshadweep hnuaiah a awm a, Mizoram mipui 91.3% in ziak leh chhiar an thiam.

Hmeichhia ziak leh chhiar thiam tam lamah Mizoram chu pakhatna (89.3%) a ni a, Tripura chu pahnihna niin hmeichhia 82.7% in ziak leh chhiar an thiam.

Assam hian India rama hmeichhia te laka hleilenna lamah hmun sang ber a hauh. Tum 19,139 zet a thleng a, kum 2011 chhiarpui khan Assam ah hian hmeichhia mtd 15.2 an awm a ni. Assam dawta sang ber chu Tripura niin Arunachal in a dawt thung.

Naupang laka hleilenna ah Mizoram chu a sang ber a, Sikkim leh Tripura in an dawt.

Zirna lamah Nagaland chu primary school naupang, sikul chawlhsan tamna ber (19.4%) a ni a, Manipur (18.0%), Mizoram (12.9%) an ni. Middle school rap si bansan leh zat tehnaah pawh hian Nagaland chu pakhatna niin (17.7%), Assam (7.1%) in a dawt.

High school zirlai sikul chawlhsan hi Nagaland-ah an tam ber a, 35.1% niin Assam (30.4%), Tripura (25.1%) ten an dawt a ni.

Hetih lai hian thil mak deuh pakhat chu hel tamna, silai mu leh rahpuah bomb vanga mipui nawlpui nun a ralṭit em em na Manipur-ah hian naupiang thihna (Infant mortality rate) a tlem hle. Manipur-ah hian naupiang 1000 zela pakhat chauh an sen laiin an boral a ni. Naupiang thi (Infant mortality rate) tam berna chu Assam, Meghalaya leh Mizoram te an ni.

Kum 2013 khan Assam-a naupiang 1000 zelah 54 te chu an tet laiin an thi a, hei hi Africa rama Burundi naupang thi zat nen a intluk a ni. Assam-a naupang 41% te hi ṭhang ṭha theilo leh rit tawk lo an nih thu Rapid Survey of Children (RSoC) report of 2013-14 chuan a tarlang.