Nagaland in NDP ennawnna an nei

Nagaland sorkar chuan India state zinga hmasa ber ni turin Right To Education (RTE) Act hnuaia Non-Detention Policy (NDP) inkaihhruaina dan chu an ennawn. State Council of Educational Research and Training (SCERT) chuan tunhnai khan he inkaihhruaina dan hi ennawn turin thupek a chhuah a ni.

SCERT Director Vipralhou Kesiezie chuan Thawhlehni chawhnu khan SCERT conference hall-a chanchinbu mite a kawmnaah a tlangzarh a ni.

Vipralhou Kesiezie chuan SCERT hian kum hnih chhunga zirlaite hnungtawlhna chu an hmuh hmaih lo a, zirna a tichhe zual nia lang vang hian NDP hi ennawn a ni ta a ni, a ti.

Inkaihhruaina dan ennawn a nihna chhan ber chu an result tarlanna a "Qualified"(Passed) tih leh "Hmasawn la Ngai" (Chelhbeh) tih ziah vang a ni. Director chuan Continuous Comprehensive Evaluation (CCE) hi zirlaiten nitina an zir te an hlawkpui theihna turin hmalak a nih tur thu a sawi.

Kesiezie chuan RTE Act kalpui a nih aṭangin zirlaite leh zirtirtute ah a chhe lama nghawng a nei chu pawi a tih thu a sawi. Kum 2013 khan Cl IX zirlai 35,000 te exam ah an pass a, kum 2014 khan zirlai 20,000 te chauh in an pass thung. Kum tawp hmaa sikul bansan zirlai 4000 an awm bawk. NDP vang hian zirna dinhmun a tlahniam zual a, a chhan ber chu zirtirtuten kalphung hlui an thlak loh vang a ni. Director sawi danin state pathumin NDP hi an kalpui lo a, harsatna an tawk ve tho a ni, a ti.

CCE hian kum hmasa lama ruahmanna te kalpui thar tura tihna a awm hran lo chu a buaina a ni a, "Hmasawn la Ngai" tia chhin­chhiah te tan pawl sang zawk kai theihna tur kalphung a awm lo a ni.

Annual Status of Education Report (ASER) 2014 in a tarlan danin Class V zirlai zaa 51 te, sorkar sikul leh private sikula zir te chuan class II zirlai bu an chhiar thei lo a ni. Zaa 71 te chuan belh, paih, puntir an thiamlo bawk.

SCERT ten district hrang hrang an fankualna a lan danin NDP chuan zirlaite hmakhua a tichhe hle a ni. Director chuan Naga zirlai pawlte leh tlawmngai pawl hrang hrang te pawh an rawn kual tawh tih sawiin zirna in hma a sawnna tur an ngai pawimawh hle a ni, a ti.

Naga zirlai pawl NSF president Tongpang Ozukum chuan NDP hi tihtawp nise an duh tih a sawi bawk.

All Nagaland Private Schools Association (ANPSA) chuan kum khat chhungin exam emaw test enaw vawi thum tal neih nise an duh a; SCERT chuan kumin hian kum khata vawi 4 test or exam (evaluation) neih a phalsak ta a ni.

NDP inkaihhruaina dan an ennawn te chu:

1. Zirlaite chu "qualified" (pass) emaw "hmasawn la ngai" (Chelhbeh) tiin ziah an ni ang.

2. Continuous & Comprehensive Evaluation hi chhunzawm zel a ni ang a; zirlaiten hma an sawn em tih chu Finna, Hmasawn leh ngaihtuahna an hman thiam dan a zirin teh a ni ang.

3. Kum khatah ṭum thum exam/ test (evaluation) neih a ni ang a, 40% internal leh, 60% chu external marks a ni ang. Internal leh external ah hian pass marks chu 40% a ni thung ang.

4. Exam vawi khatna aṭangin ngaihnathiam ngai bik te leh hmasawn ngai zirlaite tan hun ṭha pek a ni ang.

5. A tawp ber atan chuan CCE ruangam leh kalphung hi chhawm­zel a nih theih nan zirlaite nungchang en in, "hmasawn la ngai" zirlai te tia chhin­chhiah bik te tan pawl sawn nan test(evaluation) buatsaih ni se. Final Resut tihchhuah aṭanga chawlhkar khatah "improvement exam" buatsaih nise tih a ni.

6. Improvement exam ah pawh an pass loh chuan pawl ngaiah ṭhu se tih a ni.

SCERT Director chuan Right to Education (RTE) Act 2009 chuan zirlai tupawh pawl 8 an chhuah hmain pawl ngaiah an ṭhut a phal lo tih sawiin, NDP hi zirlaiten hlawkna an hmuhna tur leh zirna kawnga an chak phahna tura duan a ni a ti. Nitina an zir te chu Continuous & Comprehensive Evaluation (CCE) hmanga thlithlai vek tur a ni bawk.

Mahse NDP kalphung vang hian zirlai tam tak chuan pawl ngaiah an ṭhu theilo tih hriain an inthlahdah a, an tihṭhat loh avangin zirna in a chhiat phah a ni. NDP hrinchhuah ṭha lo tak pakhat chu zirtirtu ṭhenkhatin an tihtur an tihloh phah hi a ni, a ti. Zirlai pawl leh tlawmngai pawl tam takin sorkar hnenah NDP kalphung hi thlak tur leh titawp turin an lo ngen fo tawh a ni.