NE CM te'n special category status-a dah an phût
Central-a NDA sorkarin hmarchhak state te special category status tihtawpsak a tum chungchangah hmarchhak state pariatte chuan joint resolution siamin, special category status-a dah chhunzawm zel an ph<t.
Hmarchhak Chief Minister ṭangrualte hian hemi chungchangah hian Prime Minister Narendra Modi chu inrawlh turin an ngen.
Hmarchhak state-ah hian Assam, Arunachal Pradesh, Mizoram, Manipur leh Meghalaya-ah Congress party an sorkar a, Tripura-ah CPI-M sorkarin, Nagaland-ah Nagaland People’s Front (NPF) kaihhruai party zawng zawng ṭangrual an sorkar a, Sikkim-ah Sikkim Democratic Front (SDF)-in sorkarna an siam thung.
India rampumah state 11 chu special category status pek an ni a, chungte chu hmarchhak state pariat bakah Uttarakhand, Himachal Pradesh leh Jammu and Kashmir te an ni.
Kum 1969 khan Fifth Finance Commission rawtna angin Assam, Jammu & Kashmir leh Nagaland te special category status pek an ni a, chhiah leh thildangah sorkar laipui aṭangin ṭanpuina bik pek an ni.
14th Finance Commission rawtna angin kum 2015-16 Union Budget chuan special category status hi tihtawp a tum a ni.
State tinte hnena central fund pekchhuah dan hi Planning Commission chuan a ruahmansak ṭhin a, tunah NDA sorkar chuan Planning Commission hi NITI Ayog-a thlakin central assistance pek dan kalphung pawh nasa taka tihdanglam nghal a ni.
Narayanasamy-a'n special category status titawp lo turin ngen
All India Congress Committee (AICC) general secretary (in-charge Northeast) V. Narayanasamy chuan sorkar laipuiin hmarchhak state te special category status tihtawpsak a tum chu a ngaihmawh thu sawiin, tihtawpsak lo turin NDA sorkar a ngen.
"14th Finance Commission chuan hmarchhak state te special category status a dahna chu tihtawp a rawt a, mahse hei hi tihtawp a nih chuan eng nge thleng dawn? Special category status nei - hmarchhak state, Uttarakhand, Himachal Pradesh leh Jammu and Kashmir chuan sorkar laipui budget aṭangin 90% grant an dawng a, 10% chu state sorkar te tum ve tur a ni." tiin Narayanasamy chuan tunhnai khan Agartala-ah a sawi.
"Special category status tihtawpna chu hmarchhak state hmasawnna chunga rorelna dik lo lekkawhna a ni. Rawtna thar ang chuan scheme ṭhenkhatah sorkar laipuiin grant 30% a pe ang a, state sorkarin 70% a tum dawn tih a ni a, heng 70% hi hmarchhak state te'n khawi aṭangin nge an neih theih ang," tiin a sawi bawk.
AICC hotu chuan, BJP kaihhruai NDA sorkarin Union Budget-ah state tinte tana fund a pekchhuah dan kalphung thlak a tum thu a puang a, hei hi sorkar laipui flagship programme hrang hrangte 17-a tihtlem tumna a ni bawk, tiin a sawi a, heng zingah hian Sarva Siksha Abhiyan (SSA), NRHM, PMGSY, MGNREGA leh drinking water scheme te pawh a tel a ni, a ti.
"Hmarchhak state te hnena centrally sponsored schemes kaltalanga fund an pekte chu an titlem dawn a, schemes kalpui mekahte pawh fund hi tihtlem an tum a ni. Congress party-ah hmarchhak bial hruaitu ka ni a, Congress rorelna state Chief Minister te hnen aṭangin sorkar laipuiin fund a tihtlem chhan hrang hrang ka hria a, hei hi hmarchhak state tana rorelna dik lo a ni. CSS kaltlanga hmarchhak state te tana fund a pek dan, funding pattern 90:10 chu sorkar laipuiin a la chhunzawm a ṭul a ni," tiin Narayanasamy chuan a sawi.
NDA sorkar chu hmarchhak state te nuhrawn enkawlna peah a puh a, UPA sorkar laiin hetiang thil hi a thlen ngai loh thu a sawi bawk.
Tripura Tribal Areas Autonomous District Council (TTAADC) inthlana Congress party chet chhiat chhanah Narayanasamy chuan mipuite nena an thawh ho ṭhat tawk loh thu a sawi a, party chhunga lungrualna awm lo leh candidate ṭha thlanchhuahna atana hun an nei tam lo chu an chet chhiat chhan a ni, a ti.
Sorkar laipui policy thar Assam-in tawrh phah dawn
Assam Chief Minister Tarun Gogoi chuan sorkar kum kal mekah sorkar laipuiin Centrally Sponsored Schemes (CSS) kaltlanga fund a pek dan te a tihdanglam a tum vang leh scheme ṭhenkhat tihtawp a tum avangin Assam-in cheng vaibelchhe 7,042.78 hu phurrit a neih phah dawn a ni, a ti.
Central-a NDA sorkarin schemes ṭhenkhat tihtawp tum avangin Assam cheng vaibelchhe 4,051.64 phurrit a neih tur thu leh funding pattern thlak danglam a nih avangin state share-ah cheng vaibelchhe 2,991.14 a chawibelh a ngai dawn a ni, a ti.
Gogoi chuan CSS te chu kum 2013 khan 142 aṭanga 66-ah tihtlem a nih tawh thu sawiin, NDA sorkar chuan kalphung ṭhenkhat thlak danglam a, ruahmanna thar a siam hnuah sorkar laipui flagship programme chu 17-a tihtlem a tum a ni tih a sawi.
Assam CM chuan special category state te tan CSS kaltlanga sorkar laipuiin fund a pekah 90:10 (centre share:state share) pattern a hman ṭhin thu a sawi a, mahse hei hi scheme ṭhenkhatah chuan 50:50 bakah 30:70 pattern thlenga tihdanglam a ni, a ti.
14th Finance Commission chuan Assam tan vaibelchhe 19,180 a ruahman laiin, Union Budget-ah cheng vaibelchhe 17,400 chauh dah a ni, tiin a sawi bawk.
CSS kaltlanga fund pek dan tihdanglam chungchangah Gogoi chuan hmarchhak state pali Chief Minister te nen intiamrualin, Prime Minister Narendra Modi biak an tum thu a sawi.
Hetihlai hian Union Minister for Sports and Youth Welfare Sarbananda Sonowal chuan Chief Minister Gogoi chu central fund a hman dan langtlanga kalpui tura a duh thu a sawi a, Assam-a Congress sorkar chu central aṭanga fund a hmuhah utilisation certificate thehlut thei ṭhin loah a puh.
Sonowal chuan Assam Chief Minister chu a tihdik loh thup mawi nana sorkar laipui puhmawh chingah a puh a, sum leh pai enkawl danah langtlanga kal loah a puh bawk.
Central aṭanga fund a hmuhte a hmanral danah dik taka thil kalpuiah Comptroller and Auditor General of India (CAG) pawhin Assam sorkar chu a lo a sawi tawh a, hei vang hian Gogoi chuan central fund a hman dan mipui hriatah a puan a ngai a ni, a ti.