Kum 16 hnua Sharmila-i'n chawnghei titawp
Irom Shamila-i chuan an state Manipur-a Armed Forces Special Powers Act (ASFPA) hman a nih duh loh a, tihtawp a nih theih nana kum 16 zet chaw ngheia sorkar a nawrna chu nimin khan a titawp ta.
Kum 44 mi Irom Sharmila-i hian chaw nghei a kalpui chhung hian vawi tam tak chawlhsan tura thlem leh nawr a ni a, an state sorkar mi pawimawhte pawhin chawlhsan tawh mai turin an lo ngen fo tawh a ni. Hun rei tak chaw a nghei avang hian mahni intihhlum tuma puhna thubuai pawh a lakah ziah luh a lo ni tawh bawk. Damdawi-inah enkawl a ni a, amah enkawlna hi state sorkar chuan a tumsak a ni.
Thla hnih liam ta vel thleng khan Sharmila-i chuan AFSPA hlih a nih theih nana chaw nghei a kalpui mek chu a hlawhtlinna a hmuh hma loh chuan tihtawp mai a tum loh thu leh thih thlenga a beih tur thu a lo sawi tawh a ni. Manipur-a zirlai pawl hrang hrangte chuan Sharmila an thlawp thu sawiin, amah thlawpna lantirin vawi eng emaw zat kawng an lo zawh tawh bawk. Mahse July 26 khan Sharmila chuan a chaw nghei a chawlhsan tur thu hi a lo sawi tawh a, nimin khan a takin a tihlawhtling ta a ni.
Sharmila-i chuan politics-a a zuanluh tur thu leh, pasal fanau neia nun hman chhoh a duh thu a sawi. Nakum khian Manipur chuan State Election a hmachhawn dawn a, hetah hian Sharmila chuan Independent-a din a tum thu a lo sawi chhuak tawh bawk.
Kum 2000 khan Manipur-ah security forces-te silai hmehpuah avangin mi 10-in nunna an chan a, he thil thleng avang hian Sharmila-i chuan sipai hnena thuneihna sang pekna, rinhlelh zawng kah leh man theihna Armed Forces Special Powers Act hman chu hlih phutin sorkar kar nan chaw nghei a kalpui
ṭan ta a ni.
Nimin khan Sharmila-i ngaisangtu mi ṭhahnem tak an pungkhawm a, Sharmila-i nu kum 84 mi erawh a tel thei lo a ni. Doctor-te chuan Sharmila-i hian kar khat chhung vel chu thil tuiril lam a mamawh tur thu an sawi. Jawaharlal Nehru Institute of Medical Sciences Hospital-a doctor-te chuan kum 16 chhung zet chaw a lo nghei tawh avangin vawi leh khata ei nghal thut chu a hriselnain a tuar thei tih sawiin, zawi zawiin a insiam rem chho dawn a ni, an ti.
Sharmila-i hian Manipur mai ni lo hmar-chhak state zawng zawng leh Jammu & Kashmir-a AFSPA hman chu duh loin, mihringte dikna chanvo rahbehna a ni, a ti. Security forces te silai hmehpuah avangin mi tam takin nunna hlu tak an chan tawh a, tun thlengin he thil hi thleng thei reng a la nih thu a sawi. A pasal kum 40 mi Salima chu kum 2012 khan nunna chan zingah a tel. "Irom Sharmila chuan a hmalam hun tur tichiang turin hun khirh tak a hmachhawn a ni, AFSPA chu a tawp thlengin ka do zel ang" tiin Sharmila-i chuan a lo sawi tawh a ni. A ṭhian hnai tak pakhat Babloo Loitangbom chuan, "Sharmila-i hian chawnghei a kalpui aṭanga kum 15 chhung khan politician te chuan an tlawh ngai lo a, a kiangah minute 15 pawh hun an hmang ngai lo. Hei hi hriain kawng dang dap turin a pen chhuak dawn ta a ni" a ti.
Irom Sharmila hi Goa-a cheng British mi leh sa Desmond Coutinho nen sawizawm an ni a, kum khat vel liamta khan Coutinho hnen aṭang hian Sharmila hian lehkhathawn dawngin a hnuah a hmu zui bawk. Sharmila chuan Desmond Coutinho hi pasal atan a duh tih a sawi.
Manipur ‘Iron Lady’ Irom Sharmila :
θ Manipur 'Iron Lady' Irom Sharmila hi an unau pakaw zinga naupang ber a ni.
θ Sipai-te hnena mi thah theihna dan “licence to kill” pek an nih dodaltu a ni.
θ Kum 1972 khan a piang a, November 4, 2000 khan kum 28 mi niin, Assam Rifles ten Malom-a mi 10 an kahhlum duh lohna lantirin 'Anti-AFSPA Movement' a ṭan.
θ Imphal Sajiwa Central Jail custody-ah dah a ni a, a hnuah Jawaharlal Nehru Institute of Medical Sciences special ward-ah sawn a ni.
θ Doctor panga, nurse 12 leh police pathumin an enkawl.
θ Kum 2000 khan man a ni a, chhuah lailawk a nih hnuah mahni intihlum tum thubuai siam sakin man leh a ni.
θ Sharmila hian an ṭawng 'Meiteilon language'-in thu emaw zat a ziak tawh a, hla 12 a phuah tawh bawk.
θ Kum 2006 khan New Delhi-a Jantar Mantar-ah chaw nghei a kalpui a, man a nih hnuah European parliament member te chuan India sorkar chu AFSPA hlip tura an duh thu an thlen.
θ Gwangju Prize for Human Rights (2007), Asian Human Rights Commission leh Rabindranath Tagore Peace Prize aṭangin Lifetime achievement (2010) te a lo dawng tawh a, kum 2013 khan International Human Rights pawl pakhat Amnesty International chuan 'Prisoner of Conscience' ah a puang.
θ British mi Desmond Coutinho chuan March 2011 khan Hospital-ah a tlawh a, Sharmila leh Coutinho te hian lehkha ziak 48 zet an inthawn, an inhmangaih thu vantlang hriatah an sawi.
θ July 26 2016 khan chaw nghei a tihtawp tur thu a puang a, politics-a a zuan luh tur thu leh pasal a neih tur thu a sawi.
θ August 9 2016 (Thawhlehni) khan Sharmila hian chawnghei a titawp ta.