CM Zeliang-a'n budget a pharh

Nagaland finance porfolio changtu, Chief Minister TR Zeliang chuan Ningani khan kum 2015-16 state budget a pharh.

Zeliang chuan kum 2015-16 chhunga state sorkarin sum lakluh a beisei chu cheng vai­belchhe 12041. 83 a nih thu sawiin, senso-ah vbc 12582.20 vel ruahman a ni, a ti. Kuminah sorkar sum lakluh leh hmanchhuahah negative balance vbc 1308.32 an neih tur thu sawiin, opening negative balance vbc 117.97 an neih sa nen financial year 2015-16 tawpa an negative balance chu vbc 1426.29 a tlin tur thu a sawi.

Chief Minister Zeliang chuan August 1 aṭanga hman ṭan turin chhiah a lakte ennawn a, tihpun a rawt bawk. Value Added Tax (VAT) floor rate chu basic goods leh work contract-ah 4.75 % aṭangin 5 %-a tihpun a ni tih a sawi a, general goods aṭanga VAT 13.25 % lak chu state dangte rate angin 14.5 %-ah tihpun a ni tih a sawi bawk. VAT aṭang hian kum khatah sorkarin revenue vaibelchhe 30 a lakluh a beisei thu a sawi bawk.

Nagaland mihring zinga 57%-in zuk leh hmuam an tih vang leh India ram state zinga zuk leh hmuam ti nasa ber dawttu a nih vangin Zeliang chuan zuk leh hmuam hluar lutuk tihnep tumin zuk leh hmuam bikah VAT tihpun a rawt bawk a, rawtna thar ang chuan zuk leh hmuam thila 18 % VAT lak aṭangin 25%-ah tihpun a ni ang. Hemi aṭang hian state sorkarin kum khatah revenue cheng vaibelchhe thum a lakluh belh rin a ni.

Armed force Canteen Stores Department (CSD)-a ngaih­hnathiamna nena VAT 4.75% lak ṭhin chu 5%-a tihpun a rawt bawk a, hemi aṭang hian sorkarin kum khatah revenue nuai 50 lakluh belh beisei a ni.

Petroleum product-a base tax 4.75 % lak chu 5%-ah tihpun rawt a ni bawk a, kum khatah vbc khat revenue lak belh beisei a ni bawk. DTH subscriber leh Cable TV aṭanga Amusement Tax thla khata subscriber pakhat zela cheng 20 a lak chu cheng 25-ah tihpun a ni. Hemi aṭang hian sorkarin kum khatah revenue cheng nuai 75 a lak belh beisei a ni bawk.

Zeliang chuan budget thu­chah a sawiah MLA zawng zawngin a kaihhruai sorkar an thlawp chu lawmawm a tih thu a sawi bawk a, Nagaland chanchina a vawi khatna atana Nagaland sorkarah eptu an awm lo a ni, a ti.

Hetihlai hian sorkarin plan outlay-ah cheng vaibelchhe 3622.30 a ruahman aṭangin cheng vbc 2680.24 chu flagship programme zawng zawng tiamin, Centrally Sponsored Schemes (CSS) atan ruahman a ni a, hei hi plan outlay pumpui aṭangin 73.99 % a ni. NLCPR project-ah vbc 230 (6.35 %), NEC project-ah vbc 117 (3.23%) leh external aided project-ah vbc 115 (3.17 %) ruahman a ni bawk. Hemi rual hian state plan vbc 480 (13.29 %) aṭangin cheng vbc 100 chu loan atan leh vbc 380 chu department ṭhenkhatin project an kalpui meka an mamawh phuhrukna atan untied fund-ah dah a ni bawk.

Chief Minister Zeliang chuan sorkar laipui thutlukna angin Dimapur-Kohima inkalpawhna kawngpui, four lane-a siam hna chu National Highway and Infrastructure Development Corporation Limited (NHIDCL)-in an thawh tur thu a sawi bawk. Four lane-a kawngpui siamna atan hian ram mamawh 95% chu neih fel tawh a ni a, zângnadawmna pawh ram neitute hnenah pek tawh a ni, a ti.

Kum 2015-16 state budget chu Zeliang chu 'insiam tharna' tia hming lem phuahsakin, bud­get chuan thil siamchhuah tihchangtlunna leh leilung hau­sakna thiam taka hman tumna lam a entir a ni, a ti.