
Hmarchhak state-te ramri buaina vangin mi 157 thi tawh
New Delhi-a hmunpui nei, Rights and Risks Analysis Group (RRAG) chuan zirchianna an neih aṭangin kum 42 liam ta chhung khan hmarchhak biala state ramri buaina chhuak vanga thi chu mi 157 an ni tawh a, mi 361 in hliam tuarin, mi 65,729 chu hmun danga insaseng ngaiin an awm tawh tih an tarlang.
RRAG-in report a tihchhuah, “Border Disputes in the Northeast: The Raging War Within”-ah hian state ramri chungchanga buaina chhuak hi Assam leh a ṭhenawm state -Arunachal, Meghalaya, Mizoram leh Nagaland-te inkar mi vek a nih thu an tarlang bawk.
Union home minister Amit Shah bakah Assam, Arunachal Pradesh, Meghalaya, Mizoram leh Nagaland chief minister-te hnenah lehkha thawnin, RRAG director Suhas Chakma chuan state ramri buaina avanga thite India khua leh tui dik tak vek an nih thu a sawi.
Assam leh a ṭhenawm state-te inkara ramri vanga buaina chhuaka thi zingah hian Assam-Nagaland inkara buaina thleng vanga thi tam berin mi 136 an thi tawh a, Assam-Arunachal Pradesh inkar buaina avangin mi 10 thiin, Assam-Mizoram buaina vangin mi pasarih leh, Assam-Meghalaya inkar buaina vangin mi pali an thi tawh tih report chuan a tarlang a ni.
Hliam tuar pawh Assam-Nagaland buaina vangin an tam ber a, mi 184 an awmn Assam-Mizoram buaina vanga hliam tuar hi mi 143 awm tawhin, Assam-Meghalaya buaina vangin mi 18 leh Assam-Arunachal Pradesh buaina vangin mi 16-in hliam an tuar tawh bawk.
Chakma chuan, "Ramri chungchanga buaina avang hian state-te chu Supreme Court-ah an zualko fo a, mahse chinfel hi executive lam khawih tur a ni. Hei vang hian Supreme Court pawhin boundary commission din turin alo rawt ṭhin a ni," a ti. He rawtna hi state-te hian an pawm lo a nih emaw, Supreme Court-in a ruatte an pawm lo a nih chuan buaina chinfel kawngah hma sawn a har hle dawn a ni, a ti. Boundary commission din rawtna hi hnawl a lo ni fo tawh tih a sawi.
Assam-Meghalaya border buaina chungchanga Justice YV Chandra chu Committee rawtna chu Meghalaya lam chuan a lo hnawl tawh a ni. Committee hian Langpih chu Assam lamah a pe a, hei hi Meghalaya lamin an pawm thei lo a ni. Assam lam pawhin Supreme Court-in kum 2014-a Assam-Arunachal Pradesh border buaina chungchang chingfel tura a ruat, member pathum awmna boundary committee rawtna chu a lo hnawl ve leh tawh bawk. Commission hian state pahnihte ram inchuh laia 70-80% vel chu Arunachal Pradesh lamah a beh tir a, hei hi Assam lamin an pawm duh lo ve leh a ni.
Sorkar laipui chuan Assam-Nagaland ramri buaina chingfel turin boundary commission pahnih, Sundaram Commission (1971) leh Shastri Commission (1985) a lo din tawh bawk a, mahse heng commission-te rawtna hi state pahnih hian an hnawl ve ve bawk a ni.
State chief minister-te chuan mahni thu anga thil kaltlangpui tum lo tura ngenin, RRAG chuan union home ministry leh state sorkar-te chu ramri buaina chinfelna tur resolution tihfel a nih hma chu status quo vawng a, ramria buaina dang a chhuah tawh lohna turin CRPF thawhpuina hnuaia state police-te dah a, dan leh thupekte ṭha taka kengkawh turin an ngen.