Hmarchhak state-a AFSPA puanna hmun titlem

Sorkar laipui chuan hmarchhak state pathum - Nagaland, Assam leh Manipur-a 'disturbed area'-a puan a nih avanga sipai hnena thuneihna sang pekna dan, Armed Forces Special Powers Act (AFSPA) hmanna hmun chu nimin aṭang khan a titlem a, thla ruk atan hman phawt a ni ang.

Sawisel hlawh tak, dan sakei tia sawi thin AFSPA hi hmarchhak state pathuma district 31-ah chauh hman a ni tawh dawn a, Assam, Nagaland, Manipur leh Arunachal Pradesh-a district 13-ah a ṭhenah hman a ni bawk ang. Heng state pali-ah hian district 90 a awm a ni.

Union home minister Amit Shah chuan security dinhmun a ṭhat chhoh zel avang te, inlakhran duhte hmalakna tihtawpna kawnga hmasawnna a awm zel avang leh, hmarchhak biala boruak muanawm a awm theihna turin, prime minister Narendra Modi kaihhruai sorkar chuan he dan hmanna hi tihtlem a ni tih a sawi.

Union home ministry chuan data a lakkhawm aṭangin, centre-a PM Modi kaihhruai sorkar a din ṭan khan hmarchhak bialah inlakhran tumna lam hawia chetna hi ṭum 824 a thleng a, mahse kum nga liam ta chhung khan hetianga chetna hi ṭum 20 chauh a thleng tawh niin a sawi. Kum 2014-ah civil mi 212 in an thihphah laiin, kum 2020-ah chuan mi pahnih-ah a tlahniam tawh bawk. Hel nena inbeihnaa security force thi hi kum 2015 khan 46 an awm a, mahse a hnu kum nga chhung erawh chuan panga chauh an awm thung.

Armed Forces (Special Powers) Act, 1958 hi hmarchhak state dang, Meghalaya-ah chuan 2018 khan hlih a ni a, kum 2015-ah Tripura leh 1980 chhoah Mizoram aṭangin hlih an lo ni tawh a ni.

He dan hnuaiah hian sipaite hi mi man leh dap chungchangahte thuneihna sang pek an nih avang te, mi an kaphlum a nih pawhin he dan hmang hian man leh thubuai siamsakna tur lakah hum an nih avangtein sawisel a hlawh hle a, he dan tlawhchhana civil mite chunga inlulinga puhna pawh a nasa hle. Hei vang hian hmarchhak bial aṭanga AFSPA hlih phutin sorkar laipui pawh nawr a lo ni tawh.

Nikum December thlaa Nagaland-a Mon district-a sipaiten 'hriatsual palh' nia an sawia civil mi 14 an kahhlum avang khan AFSPA sawiselna an rawn nasa lehzual a, hmarchhaka civil organisation hrang hrang pawhin he dan duh lohna leh, hlip tura phutna te an lantir bawk.

Mon district-a thil thleng avang hian AFSPA hlih a nih theihdan enfiah a, zirchiang turin union home ministry chuan high-level committee a din a ni. Committee-in rawtna a thlente chu home ministry chuan a ngaihtuah hnuah, disturbed area puan tihtlemna thupek hi a tichhuak zui ta a ni.

Assam-ah chuan AFSPA hman anih aṭanga kum 21 hnuah district 33 zinga district 23 aṭangin hlih a ni a, district pakhatah hlih ṭhen a ni bawk. Hetih lai hian state pakuaah leh sub-division pakhat - Tinsukia, Dibrugarh, Charaideo, Sivasagar, Jorhat, Golaghat, Karbi Anglong, West Karbi Anglong, Dima Hasao district bakah Cachar district-a Lakhipur Sub Division-ah erawh nimin aṭanga thla ruk chhung chu AFSPA hi hman a la ni dawn.

Nagaland-ah pawh kum 26 hnuah district pasarih chhunga police station 15 huam chhungah dan hi hlih a ni a, district pakuaah erawh he dan hi hman a la ni ang. Thla ruk tana AFSPA la hman chhunzawmna turte chu - Dimapur, Niuland, Chumoukedima, Mon, Kiphire, Noklak, Phek, Peren, leh Zunheboto-te an ni. Nikum December thlaa sipaite kut tuara civil mi 14 an thihna hmun, Mon district-ah pawh AFSPA hi hman chhunzawm a la ni dawn a ni.

Mankpur-ah district paruk chhunga police station 15 huam chhungah kum 22 hnuah AFSPA hlih a ni ve ta bawk a, mahse hills district-ahte chuan hman chhunzawm an la ni ang.