Vanglaini bihchianna ; Manipur-a ranvulh mak taka thih dan chhuina Stray Dog-te tih a ni : Wildlife Institute of India
Tunhnai thla hnih chhung vela mak tak tak maia Manipur-a Churanchandpur leh Imphal vela ran vulh lai an thih chungchang chhui tura state sorkarin a rawih, Wildlife Institute of India (WII) mithiam bik te chuan stray dog(vulhtu nei lo ui) te tih a nih thu an sawi.
WII Scientist, Salvador chuan stray dog-te tih ngei a nih thu Vanglaini a hrilh a, ran vulh lai thite ruanga sehna hnuhma awm lo anga thuthang pawh chu thu belhchian dawl lo a nih thu a sawi bawk.
A inṭan dan
Ran vulh mak taka an thih thu report awm hmasa ber chu October 27 kha niin, Churachandpur district-a Chiengkawnpang thingtlang khuaah ar leh varak eng emaw zat chu mak tak maiin an thih thu report a ni.
Hemi hnu hian Churachandpur district huamchhungah hian ran vulh lai chu mak tak takin an thi ta fo a, an ran vulh lai te hi zingah an lo thi ngawt ṭhin nia sawiin, an pumpui a bo bakah an thisen pawh a awm mang ngai lo niin tualchhung mite chuan an sawi. An taksa pum erawh an ran khawihtu hian a eisak ngai lo a, ei lai bik a nei ṭhin niin an sawi a ni.
Mipui an chiai
Hetianga an ran vulh lai te chhan hriat loha an thih tak foah chuan Churachandpur vela chengte chu an chiai phah hle a ni. Eng nge anih pawh an hriat lohin an ran vulh lai te a sehhlum sak fo hnu chuan zanah veng tur bik te indahin hmun ṭhenkhatah phei chuan zan dar 10 hnuah chhuah te an khap phah hial niin Vanglaini chuan thu a dawng. Tunkar tirah phei kha chuan Chief Minister N. Biren Singh meuh pawhin thuchhuah siamin mipuite chu chiai lo turin a ngen a ni.
Helam chhui thiam bik WII expert-te an chahluh thu sawiin anni chuan a chhui hna an kalpui mek tih a sawi. Ran vulh lai mak tak taka thihna thleng hian Mizote ran vulh erawh a tibuai ve lo nia thudawn a ni thung.
Thuthang mak chu
An ran vulh a thih tak foah chuan thu mak tak tak maia thangin, ramsa fing tak, thla neiin an ran vulh te chu a khawih ni ten an sawi. Chumai a ni lo 1995 vela Puerto Rico vela an ran vulh mak tak tak maia an thih dan nen te sawizawm a ni a, Puerto Rico vela khatih hunlaia lar tak mai 'El Chupacabra' an tih, ramsa hlauhawm tak a awm nia sawi te a awm ta zel a, Texas velah pawh 2004 khan a che leh nia an sawi thu te nen thuthang mak tak tak a lengkual a ni.
2004-a Texas-a che hi chu loneitu pakhatin a kaphlum nghe nghe a, an zirchian hnuah sihal chikhat 'Coyote' a nih thu an finfiah a ni.
Hetiang thute a than chhoh avang hian mipuite chu an chiai nasa hle a, an hlauh avangin zanah pawn pawh an chhuak ṭha ngam lo a ni.
Wildlife Institute of India Scientist-ten an chhui Manipur sorkar chuan an state chhunga ran vulhtute ran a thih tak ṭeuh avangin mithiam te chhah lutin November 1 aṭang khan thilthleng enfiah hna hi an ṭan ta a ni.
WII Scientist-te chuan Ningani zanah khan an chhuichianna report hi tichhuakin stray dog-te chetna ngei a ni tih an finfiah.
WII-a Scientist D, Ecologist leh Canid (ui lam) specialist ni bawk Salvador chuan Vanglaini zawhna chhangin ui chetna hnuhma ngei a nih thu a sawi a, news report ṭhenkhatin ran vulh lai ruangah hian sehna hnuhma a awm lo nia an sawi chu thu belhchian dawl lo a nih thu sawiin Veterinary department lam pawhin sehna hnuhma a awm ngei tih an sawi thu a sawi.
Khawpui leh a chhehvelah chuan bawlhhlawh a tam thu Vanglaini hrilhin hei hian ui te hi a kokhawm tih a sawi a, sa veh thiam tak an nih bawk avangin an sa seh lai man an har tih a sawi bawk.
An thisen dawt a ni ṭhin tih pawh chu thuthang dik lo a nih thu sawiin, nu pakhat ramsa mak takin a ham nia sawi awm te pawh kha thu lengvak dik lo a nih thu a sawi a ni. Salvador chuan hmun hrang hranga thil thleng hian inzawmna a neih loh thu leh, ui hrang hrangin an khawih a nih thu a sawi a, hei hi CCTV footage aṭang pawhin a hmuhtheih thu a sawi a ni.
WII Scientist chuan ran vulh, venhim ṭhat loh te chiah an khawih thu sawi bawkin, ran vulh lian deuh erawh an khawih lo tih a sawi a, ar leh varak vel an khawih tlangpui thu Vanglaini a hrilh bawk.
WII chuan investigation report an tichhuahah ran thihna thleng hi thil mak danglam bik anih loh thu tarlangin, stray dog-te chetna ngei a ni tih finfiahna an nei ṭha tawk tih an sawi. Ui te hi zan thimah chuan an che thiam hle tih tarlangin camera thang an kam aṭangin finfiahna an neih thu an sawi a ni.
Hetihlai hian Bisnupur-a ran vulh thihna erawh keite tih a nih thu an sawi a, mihring leh ranvulh lian chi erawh khawih an nih loh thu an tarlang.
Sanjenthong head office chief conservator of forest, Anurag Bajpai chuan ui te hi tun ang boruakah hian mak tak maia an chet ve fo thu sawiin, ran kawchhung chiah ei te an hrat ve fo tih a sawi. Ran kawchhungah hian protein leh fat a tam avangin tun ang hunah hian ui te hian an duh bik ṭhin niin a sawi a ni. State chhungah ui bo a tam tih report an dawn thu a sawi bawk.
Salvador chuan ran thi report pawh hi a tlem telh telh thu Vanglaini a hrilh bawk a ni.
Manipur Forest and Environment Minister, Th. Shyamkumar chuan Ningani khan WII-te report hi a puangchhuak a, ani pawh hian WII team-te video footage leh camera thang an kam aṭang te in ui tih ngei a nih thu a sawi.
Minister chuan fimkhur a ṭul thu sawi bawkin heng ui te hian rabies an kai chuan mihring pawh an khawih ngam dawn tih a sawi a ni. Kerala leh Orissa-ah te pawh hetiang deuh chiah hi an lo tawng tawh tih sawiin stray dog-te hian an lacting period lai chuan ramsa dang beih an hrat tih a sawi bawk.
Manipur-ah hian October 27 aṭanga khan ran thihna hi ṭum 42 thleng tawhin ran vulh lai 162 an thi tawh a ni.