India-China Border: India leh China sipai-te inṭha ṭhen

Ramri chungchang India leh China buaina chu sosang hman viau mah se, an inṭhaṭhen thei ta nia tarlan a ni.

Ram pahnih sipai-te hian inbiakna an neih hnuah Eastern Sikkim-a Tangkar La pass-ah an inṭhathen thei ta a ni. Helai hmun hi India-in China sipai-te an lut nia a tarlanna hmun kha a ni. India chuan Chinese patrol-te chuan helai hmun hi lirthei hmangin an pan a, India ram chhung an lut niin a sawi. Hetih lai hian China chuan India sipai-ten Tangkar La pass-a Chinese patrol-te chu an tibuai niin a sawi a, India sipaite hi an ram lamah kir tura hriattir an nih thu a sawi. Mahse thil duhawm loh zawk a thlen hmain ram pahnih sipai aiawhte hian inbiakna an nei a, an inṭhaṭhen thei ta a ni. Inbiakna neih zawh hnu hian ram pahnih aiawh te hian beer, rasgulla leh leh ei tur dangte an inthleng tawn nia tarlan a ni. China sipai-te hian India sipai-te chu Budweiser beer an pe a, India sipai-te hian rasgulla leh ei tur dang an pe let ve a ni.

Tun hnaiah ram pahnihte hi ramri chungchngah an innghir­ngho a, Line of Actual Control (LAC) paltlangah an inpuh tawn bawk. Ram pahnihte hian ramri depah sipai 3,000 vel ve ve an tir a, a ṭul huna che chhuak mai thei turin an inralring a ni. Indian Army leh People's Liberation Army (PLA)-te hi an ram chinah duty tir an ni. Doka La general area-ah sipai aiawhte hian Flag meeting neiin inbiakna an nei a, inremna an siam thei ta nia sawi a ni. Sipaite hian tawlh kir an remti bawk. Hetihrual hian China chuan India chu kum 1962-a an lo indo tawhna aṭanga inzir turin a chah a, a sipaite pawh kha thil thleng kha ngaihtuah let tura tiin, thisen a luan tawh lohna tura chetlak tawpsan turin a ti a ni. PLA thupuangtu spokesman Col Wu Qian chuan, Indian Army-te hian kum 1962-a indo an hmachhawn kha ngaihtuah let se la, India chu pawngpawrh lo turin China chuan a duh tih a sawi.

Tun ṭuma an inepna Doklam hi Bhutan ram chhung ni mah se China chuan a ramah a chhal a, Doklam-Doka La inkalpawhna tur kawngpui a siam mek a ni. Helai hmun hi India, Bhutan leh China-te inrina a ni a, buaina a lo chhuak fo tawh a ni. Bhutan chuan China sorkar chetdan hi a dem thu sawiin, an ram chhunga inkalpawhna tur kawngpui a siam mek pawh tawpsan turin a ngen a ni. Hetih lai hian Chian chuan kawngpui siam hna thawh mek titawp tur hian India sipai-te chuan ramri an kan niin Nilaini khan a sawi. India sipai-te chu an rama let tura a duh thu sawiin, an inhnukdawk thuai a nih loh chuan buaina nasa zawk a chhuah theih thu a lo sawi tawh a ni. Ram pahnihte hi Sikkim-Bhutan-Tibet inrina lai bawrah hian an buai fo a ni.

China hian Doklam-ah hian kawngpui a siam mek a, hei hi a ram venhimna tura tih a ni. He kawngpuiah hian ralthuam tonne 40 vela ril phur thei light battle tank, artillery gun tank leh a dangte tlan thei tura ruahman a ni. China hian Thimphu aṭanga Doklam panna tur hian Bhutan ram chhung km 495 vel zet a lut nia sawi a ni. Bhutan tan chuan China chetdan a dem thu hi a sawi fo a, Doklam-a Army camp a din pawh titawp turin an ngen bawk. India-a Bhutan Ambassador Vetsop Namgyel chuan, China hian inremna an lo siam tawh chu a bawhchhia nia sawiin, Doklam area-ah People’s Liberation Army-te chuan Bhutanese Army camp bulah kawngpui hi an sial tih a sawi. Hei hi an duh loh thu sawiin, China sorkar chu a hmalakna tawpsan turin an ngen tih Namgyel chuan a sawi bawk. Hetih lai hian Chinese Foreign Ministry thupuangtu Lu Kang chuan an hmalakna dodal-ah India puhin, China-Bhutan boundary chungchangah India chu inrawlh lo turin a ti.

China hian India sipaite an ramah kir tura a ngenna a hlawhtlin mai loh avangin Sikkim-a Indian bunker-te a tichhia nia tarlan a lo ni tawh. Indian bunker a tichhiat hi India, China leh Bhutan inrina bul vel a mi nia tarlan a ni a, heng bunker-te hi bulldozer hmanga tihchhiat nia sawi a ni. China chuan India-in ramria bunker eng emaw zat a din thar chu ṭha a tih loh thu sawiin, India chet dan chu ram pahnih inkar tichhe thei niin a lo sawi tawh bawk. India-China border-a bunker hluite pawh India chuan a chei ṭha niin a sawi bawk. India-China border thui zawng hi km 3,488 zet a ni a, Internation Border-ah hian ram pahnihte hi an lo buai fo tawh a ni.

Ram pahnihte buaina hi Tibetan sakhaw puithiam Dalai Lama-a'n hmarchhak tlawh aṭanga inṭan tawh kha nia sawi a ni. Dalai Lama hian Arunachal Pradesh-a Tawang a tlawh a, hei hi China chuan a dem thu a sawi. Tawang hi China chuan a thuneihna hnuaiah awm niin a chhal a, Tibet ram bung huamchhunga mi a ni, a ti.

Tun hnaia ramri chungchanga buina chhuak avang hian sorkar laipui kaihhruaina hnuaiah high-level meeting neih a ni. Mee­ting-ah hian Home Ministry, Indian Army leh Indo Tibetan Border Police aiawhte an tel a, Indian Army leh People’s Libe­ration Army (PLA)-te inkara buaina awm sawiho a ni. Sikkim sorkar chuan he thil thleng chungchangah hian Home Ministry-ah report a thehlut tawh bawk. Indian Army chief General Bipin Rawat chuan Ningani khan Sikkim a thleng a, Gangtok-a 17 Mountain Division Headquarters leh 27 Mountain Division, Kalimpong-ah sipai hotute meeting neihpuiin, buaina chinfel dan kawng an zawng a ni.