AAPSU-te'n Chakma-Hajong hnena Khua leh tui nihna pek remti lo

Sorkar laipui chuan Arunachal Pradesh-a Chakma leh Hajong refugee-te chu India khua leh tui nihna pek a tum a, hei hi All Arunachal Pradesh Students’ Union (AAPSU) chuan an duh loh thu leh, sut leh an phut thu an sawi.

Sorkar laipui chuan Chakma-Hajong refugee, kum 50 chuang Arunachal-a awm tawhte chu khua leh tui nihna pek a remti a ni. India Prime Minister leh Bangladesh sorkar-te chuan kum 1972 khan Chakma leh Hajong hnamte chu India rama an luh theih nan inremna an lo siam tawh a, heng refugee-te hi Indian Citizenship, Section 51(A) hmangin khua leh tui nihna pek theih an ni. Arunachal sorkar pawhin khua leh tui an nih theih nan reservation a siam a ṭul ve bawk. Mahse Arunachal sorkar chuan heng refugee-te hi an state-a luh a remti lo a, dilna eng emaw zat a hnawl sak tawh a ni.

Hemi duh loh hian kum 2015 khan Committee for Citizenship Rights of the Chakmas of Arunachal Pradesh (CCRC) chuan Supreme Court-ah petition an thehlut a, Arunachal sorkar an khing let a ni. Supreme Court chuan Chakma leh Hajong-te chu hnam humhalh ngai bik an nih thu leh, Arunachal sorkar chu an dam khawchhuah theihna tura hma la turin a hriattir a, khua leh tui an nih theihna pawh dan sak lo turin a ti a ni. Hei bakah hian sorkar laipui chu heng refugee-te hnenah hian thla thum chhunga khua leh tui nihna pe turin a hriattir bawk. Hemi chungchangah hian Arunachal sorkar chu apex court-ah a zualko ve leh a a ni.

All Arunachal Pradesh Students’ Union (AAPSU) president Hawa Bagang chuan SC thupek zawma sorkar laipuiin Chakma-Hajong-te khua leh tui nihna pek a tum chu an duh loh thu sawiin, ram leilung fate dikna chanvo rahbeh tumna leh, refugee-te duhsaknaah an ngaih thu a sawi. Chakma - Hajong refugee-te chu an punchak thu sawiin, khua leh tui nihna pek an nih phei chuan an pungchak leh zual dawn a, hei hi ram leh hnam tan a him lo a ni, a ti. An pun chak em avangin politics-ah pawh an lut thuk chak hle a, constituency pariat velah majorty an chan hial tawh thu leh, Parliamentary constituency pawh an neih tawh thu a sawi.

Bagang chuan he thil hi AAPSU chuan an do zel dawn tih sawiin, ram leilung fate himna tur a nih chuan a tawp thlenga an ṭan tur thu a sawi.

Hemi chungchangah hian AP Chief Minister Pema Khandu chuan June 19 khan all-party meeting a lo ko tawh a, he hunah hian AAPSU president Bagang pawh pawh hi a tel a ni. Bagang chuan all-party meeting-a tel te chuan sorkar laipuiin refugee hnena khua leh tui nihna a pek hi an remti lo tih a sawi a, sorkar laipui thutlukna chu sut leh a nih theih nana lungrual taka thawh ho an remti bawk tih a sawi. Meeting-a tel te chu sorkar refugee-te hnena khu leh tui nihna pek an nih loh nana lungrual taka an thawhho theih AAPSU chuan a beisei tih a sawi a ni.

AAPSU president chuan Arunachal-a Chakma leh Hajong refugee-te khawsak tir chu an lo dodal fo tawh tih sawiin, mahse mi ṭhenkhatin Assam governor hlui Vishnu Sahay an lo hmin avangin, kum 10 chhung awm lailawk phalna pek an lo nih tawh a ni, a ti. Record-a a landan chuan kum 1966 khan refugee chhungkaw 57-te chu Arunachal-a inbenbel theihna pek an ni. Hei vang hian refugee-te hi an pungchak em em a, khua leh tui nihna hial an phut ngam tawh a ni, a ti.

Chakma-Hajong-te hian kum 1964-1969 inkar khan East Pakistan, tuna Bangladesh ni ta aṭangin, Lushai Hills district of Assam (Mizoram) kaltlangin India ram an rawn lut a ni. An zinga eng emaw zat chu North East Frontier Agency (NEFA), tuna Arunachal Pradesh-ah hian an cham bang a, tun thlengin an la khawsa a ni. Official data aṭanga a lan dan chuan kum 1964-69 inkar khan Chakma - Hajong refugee hi 5,000 vel an awm a, tunah chuan mi 1,00,000 an tling tawh a ni. Chakma-te hi Buddhist an ni a, Hajong-te chu Hindu an ni thung.

Hetih lai hian kum 1992 khan High Court chuan Chakma leh Hajong-te hi ‘foreigners' tiin a puang a, kum 1993 khan Supreme Court pawhin a puang ve leh bawk.