Hockey muala thangchhuahtu Balbir Singh

India hnam hla mawi taka sak a ni a, chumi rual chiah chuan hnam puanzar chu zawi muanga chawisan a ni bawk. Khami hunah zet kha chuan hnam puanzar rual khan boruakah ka leng ve delh delh ni berin ka hria. Great Britain hneha Olympic champion nih zet kha chu a ropui takzet.
Britain khan hun rei tak chhung an duh danin min awp a, zalenna kan neih aṭanga kum khat hnu emaw lekah min awp ṭhintu hneh kha chu a nuam danglam bik, kum 70 liam ta thil kha ni mah se ka rilruah chuan nimin ang mai a la ni," - Balbir Singh

India chuan 1948 Olympic-ah khan inelna thlengtu Great Britain chu hockey final-ah an hneh a, hnehna an chan theih nana player pawimawh Balbir Singh Sr chuan 2018 khan thawhthu hlui chu khitiang khian a sawi chhuak.

London khawpui luhchhuah thu
Ni tla seng loa roreltu ni ṭhin Great Britain lak aṭangin India chuan  August 15, 1947 khan zalenna a hmu a, India a awp loh aṭanga kum khat hnu 1958 hian Kumpinu chuan infiamna khawmpui lian London Olympic Games a thleng zui.

Indopui II-na zawh hlimchhawn a ni a, khawvel ram hrang hrang an rethei tlang hle. Infiammite chu sipai awmna hmun hluiah leh school-ah te thlentir an ni a, hemi ṭum hian medal pawh hrui nei loa sem a ni; a awrhna leina tur sum inrenchem an duh vang a ni hial.

Ei tur pawh a harsa, a thlengtu Britain ngei pawh an bang bik lo, a infiammite chu sangha lian (whale) sa a chawp chhuahsak thei hram a, eitur ṭha dang a vang a ni. Ram dang aṭanga infiammi kalte chu hrukpuan (towel) pawh mahni intum chawp tura tih an ni.

London lamtluang
Mahni kea ding ṭan India pawh a rethei, harsa tak chungin National Games 1948 chu a buatsaih ta tho. Punjab-in beisei an phak lo, tun hma lama an hneh tawh Bombay an ngam lo. Olympic khel tur player an thlan chhin mi 39 zingah Balbir awmna Punjab player an tel miah lo. 

Olympic 1932-a India lo hlawhtlin pui tawhtu zinga mi Dickie Carr a lungawi lo, player thlan dan a sawisel a, chumi hnua player 20 an thlan fel zingah Balbir a tel hram - London khawpuia kal turin a thiamna bakah vanneihna a mamawh tel tihna a ni.

London an thlen hnuah Sir John chu Heathrow-a anmahni lo dawngsawngtu a ni hlauh, ani hi Punjab police hotupa ni ṭhin kha a ni a, a player duh em em Balbir chu duhsak takin an ram khawpuia inkhelh dan tur a lo hrilh.

"UK chu India nen a inang lo, ball nghak loin ball um zawk la, rang taka lak tum ṭhin ang che. Khelmual a ṭhat zawk avangin ball kal a chak, a mam a vangin a lir ngil bawk," tiin khelmual chungchang a lo hrilh lawk diam.

An hnawl si
India tana khel tur thlan chhin zingah a tel lo a, a hnuah telh leh hnuhnawh a ni. England an thlen hnuah pawh inkhel bul ṭantu 11 zingah thlan tel a ni leh chuang lo, dawhthei takin khelmual sir lamah a hun a hman hmasak phawt a ngai.

Match hnihnaa Argentina nen an inhmachhawn ṭumin hun ṭha pek a ni a, a bawhpelh lo. Goal ruk khungin India chu 9-1 in hnehna a chanpui; khel ṭha viau mah se Spain an khelh ṭum leh semifinal-a Holland an hmachhawn ṭumin khelhtir a ni leh chuang lo.

Balbir khelhtir a nih loh vangin India ṭantu a hmuna awm bakah an chanchin hre phak chin an lawm lo a, khelmual chhunga che ṭha tak ni chung sia duhsak a hlawh lo chuan sawisel a hlawh nasa hle.

Vanneihna chu
India player zinga hliam vanga khel thei lo an awm, fans lam aṭangin Balbir khelhtir tura nawrna a tam bawk. Gold medal inchuhna inkhel enturin mipui an pungkhawm a, inelna thlengtu Great Britain hmachhawn turin India an rawn pen chhuak.

Hun chanve hma lamin Balbir-a'n goal hnih khungin India chu dinhmun ṭha takah a dinpui a, a hnu lamah India hian goal hnih neih belh lehin 4-0 in hnehna an chang. A hun laia an hlimna leh lawmna san turzia chu tunah chuan chhutphak harsa tak a ni tawh.

 An ram awp ṭhintu, hun rei tak chhung tiduhdah leh chhawrfetu ni bawk Britain chu an mualah ngei hneh chunga Olympic gold medal lak chu India tan a ropui a, a aia lawmna sang dang a awm thei tawh lo ang. London Olympic-ah hian Balbir-a'n match hnih chauh khel mah se top scorer (8 goals) a ni phak tho.

Wembley Stadium khat tlatin mipui an pungkhawm a, gold medal inchuhna inkhel en tur zingah England roreltu ni mai tur Elizabeth (tunah chuan roreltu a ni mek) a tel bawk. Inkhel ṭan hma aṭangin mipui chu 'Come on Great Britain, Come on Great Britain' tiin an au rual dual dual tawh.

Thawm bengchheng tak karah chuan minute ngana lekah goal ka khung, a hmuna India mi entu awmte chu ring takin an au, 'India inti ṭha, India inti ṭha' tiin min lo au phur, minute 10 hnuah ka khung leh a, mi tam tak chuan duhsakna leh goal khung belh turin min au tawh.

Goal hnih kan khung belh leh hnuah Olympic gold medal kan dawng. Hockey khel thiam ram leh min awp ṭhintu ni bawk, anmahni mual ngeia hneh chunga hlawhtlinna chan chu eng anga hlu leh ropui nge tih chu ngaihtuah ve mai rawh u.

Dhyan Chand entawntu Balbir
Hockey leh Dhyan Chand hming sawi hran theih a ni lo a, player ropui Balbir Singh pawh hi Dhyan Chand ngaisangtu a ni a, Chand hi hockey khelh châkna thinlung tuhsaktu lian tak pakhat a ni bawk.

Naupang a nih laiin a pain hockey stick a pe, a hunlai khan a fapa tan rangkachak tiang ni zui tur a pe tih a inhre bik kher lo mai thei. 1936 Olympic Games-a India mipa hockey inkhel lai a en a, an thiampuipa chu Dhyan Chand a ni.

Dhyan Chand anga hockey thiam nih a châk a, a naupan laiin kawngsir leh khelmualah inkhelh a ṭan; a tirah chuan goalkeeper a ni, a hnuah full-back atan hman a ni leh, a hmawr bawkna leh a ropui berna erawh centre forward a ni thung - goal khung tur bika siam ni mah se tlarhnung aṭangin bul a ṭan.

Hockey khelh a thiam a, zirlaibu erawh a keu khat deuh a ni mai thei - class X chu a fail phawt. Balbir-a pa chu a fapa school kalna turah a lungngai hle, a ṭhian Prof RS Gill puihna a dil hial. Gill-a hi Sikh National College-a an zirtirtu a ni a, lehkha thiam lo mah se zirna leh awmna tur hmun a lo pe hial!

Sikh National College hian an tisual lo, a zirna in hi hockey huangah II division ni ṭhin chu I division-ah a hlangkai. Balbir pawh a inchhir lo hle, hockey bakah hmangaihna kawngah a hlawhtling, a nupui ni ta Sishil Sandhu nen an inchharna a ni.

A thiamna thup theih a ni lo a, British-in India a awpna hnuaia National Games hnuhnung berah Punjab chu hlawhtlinna a chanpui. Bombay Hockey Association mualah ngei mai team ṭha zawka ngaih Bombay an hneh a, he inkhelah hian goal ropui a khung.

Hockey a khelh thiam em avang hian Punjab police-a an inspector general Sir John Bennett chuan Punjab Police Hockey Team zawm turin a sawm a, a zawm a nih chuan sub-inspector nihna pek a ni nghal dawn bawk.

Balbir-a'n sawmna a dawn lai hi India-in British laka zalenna a ngiat hunlai a ni a, zalenna sualtu zingah Balbir-a pa ngei pawh police-in an man a, tan inah an khung lai a ni; police zawm ai chuan Central Public Works Department Hockey Team a zawm ta daih.

Chanchinbu lamin Balbir chanchin an ziak a, New Delhi lama a inkhelh daih avangin Sir John Bennett a thinrim hle. Bennett hian police a tir a, an inkawtah chuan amah man turin an nghak ta ran mai.

An man a, Jalandhar lamah hruai niin Sir John hmaah a ding. Duhthlan tur pahnih a nei, Punjab Police tana inkhelh nge tan ina (Jail) khung tih a ni! Balbir chuan hockey khelh a thlang, a hnu lamah zalenna sual vangin vawi tam tak man a ni a, hockey a thiam miau avangin an chhuah leh mai ṭhin.

Mellung pawimawh
•    Kum 1947 May thla khan India tana a match hmasa ber chu Sri Lanka lakah a khel.
*    London 1948, Helsinki 1952, Melbourne 1956-ah hian gold medal a la vek.
•    Helsinki Olympic-ah khan India chuan goal 13 an khung a, heng zinga goal kua (9) chu Balbir Singh khung a ni. Great Britain lakah hattrick a siam a, final bikah Holland 6-1 a an hneh ṭumin goal nga a khung bawk.
•    India mipa hockey team chuan 1975 khan World Cup nomawi an chawi a, an manager chu Balbir Singh a ni.
•    India sorkar chuan 1957 khan Padma Shri a hlan, hockey player zingah he chawimawina dawng hmasa ber a ni hial.
•    New Delhi khawpuia neih Asian Games 1982-ah khan meichher chhi kaitu a ni.
•    Patriot newspaper chuan 1982 khan Indian Sportsperson of the Century atan a thlang, ram puma mipui vote aṭanga teh a ni.
•    Kum 1992 khan Punjab sorkar hnuaia a hnathawhna 
aṭangin a chawl.
•    International Olympic Committee chuan hockey huanga Olympic legend mi 16 an thlang chhuak a, Indian zingah Balbir chauh thlan a ni.
•    Best Sikh Hockey Player nihna chu 2006 khan an hlan.
•    Punjab sorkar chuan kum 2019 July thla khan infiamna lama a thawhhlawk em avangin Maharaja Ranjit Singh Award a hlan.
•    Kum 2015 khan Major Dhyan Chand Lifetime Achievement Award of Hockey India pek a ni.

 Balbir Singh Sr
    Hming    Balbir Singh Dosanjh
    Kohna    Balbir Singh Sr
    Ram    India
    Pianni    31 December 1923
    Pianna    Haripur Khalsa, Punjab, British India
    Thihni    25 May 2020 (kum 96)
    Thihna hmun    Mohali, Punjab
    Chenna    Residence Burnaby, Canada
        Chandigarh, India

 Infiamna
    Country    India
    Sport    Field hockey
    Position    Centre Forward
    Event(s)    Field Hockey Men's team
    Team    India (International)
        Punjab State (National)
        Punjab Police (National)
        Punjab University (National)