Diego Maradona-a Hand of God
Tennis tan Roger Federer, Basketball tan Michael Jordan, Golf tan Tiger Woods, Cricket tan Sachin Tendulkar, Formula 1 tan Michael Schumacher te an awm. Diego Maradona erawh 'Football ti Football-tu' a ni.
Leonardo da Vinci leh a lemziak Mona Lisa chu lem ziak mite tana hriat ngei tur a ni a, rimawi thiam ril lo pawhin Ludwig van Beethoven leh Eroica Symphony chu a hming an hre ṭhin. Maradona leh Hand of God pawh football tuimi chauh ni loin khawvel titi a tling.
World Cup 1986 chu
Football khawmpui lian ber mai FIFA World Cup chu kum 1986 khan Mexico-in a thleng a, captain Maradona kaihhruaina hnuaiah Argentina chuan nomawi an chawi. Final-a West Germany an hneh ai mahin quarterfinal-ah Argentina leh England inkhel chuan tun thlengin sawi zui a hlawh.
Mizoram buai, 1966 daih tawh khan England chuan quarterfinal-ah Argentina hneh chungin World Cup nomawi an lo chawi tawh. Ram pahnih an inkhelh ṭum hian an inbei nasa, Three Lions boss Sir Alf Ramsey chuan South American player-te chu 'Ramsa' tih hialin a sawisel, inkhel bana jersey inthleng pawh a phal lo.
Kum 1986 June 22 a ni a, World Cup quarterfinal-a an intawn hmasak aṭangin kum 20 a tling ta chiah. Mexico khawpuia Azteca Stadium-ah mipui 114,000 zet an pungkhawm, football ram ropui pahnih ten semifinal luh an inchuh hi khawvelin a thlir ṭhup.
Quarterfinal an khelh hma hian thawnthu hlui an sawi chhuak, kum 1982 daih tawh khan South Atlantic-ah Argentina leh United Kingdom te an indo a, thuneihna inchuha ram pahnih inbeihna hi a hmingah Falklands War an vuah. Ball an pet hmain boruak boruak a sang tawh a, hamrik hmasa ber rik hma pawhin rilru a inkhel tawh.
Hand of God
Captain pahnih Diego Maradona leh Peter Shilton te inkhelh hmain an in chibai a, a hnulam chu rilru leh taksa indona a ni. Hun chanve hma lamah goal a lut lo, second half minute 51-naah khawvelin a theihnghilh ngai tawh loh tur thil a hmu.
Maradona leh forward Jorge Valdano ten mawi taka ball in pein England tlarhnung an nawr. Box chhunga ball kang rawn lut tauh turin 5ft 6in a sang Maradona chu sang takah a zuang a, keeper 6 ft-a sang Shilton chu ball a tauh (khawih) khalh tlat!
TV aṭanga ennawn a nih hnuah Maradona hian ball chu a kut vei lamin a chum lut tih chiang takin a lang a, a hnu lamah pawh a ti dik lo tih a sawi hreh lo. A hmuna entu tam tak pawhin hmu mah se referee Ali Bin Nasser-a'n a hmu miau lo a, goal khatna atan pawmsak a ni.
Goal luh aṭanga minute li a liam hnuah Maradona bawkin thil mak a ti leh. Thui tak ball a tlan pui a, amah dan tumtu Beardsley, Reid, Butcher, Fenwick leh Butcher (a bum nawn) te a paltlang vek, a hnuah goalkeeper Peter Shilton paltlang lehin goal ropui a khung.
England laka Maradona-a'n ball a chum luh hi "Hand of God goal" tia sawi a ni a, a goal hnuhnung zawk erawh "Goal of the Century" tihsak a ni thung. French chanchinbu lian L'Equipe chuan "A chanve angel, a chanve ramhuai" tiin Maradona chanchin hi an ziak a, hei hian a sawifiah viau.
Inkhelh hmaa hnawh chhuah!
Tun hnai khan FIFA World Cup 1990 final referee Edgardo Codesal chuan a hun tawn a sawi chhuak a, Argentina leh West Germany ten final match an khelh ṭan hma khan Diego Maradona chu a hnawt chhuak ṭep tih a sawi.
Roma khawpuia Stadio Olimpico-a final hi khelh a ni a, inkhelh ṭan hma hnam hla an sak laiin Maradona hi a awm ṭha duh lo. Referee Codesal chuan, "Hnam hla sak lai khan a nungchang a mawi lo a, ka hnawt chhuak lek lek chu a ni.
"Inkhelh laklawk laiin Argentine defender Pedro Monzon ka hnawh chhuah a ngai ta si, khami ṭum pawh khan Maradona khan ṭawngkam ngeiawm takin min rawn ti, 'FIFA hnuaia hlawh la leh rukru' tiin min rawn an khum," tiin a sawi.
World Cup 1990 final-ah khan Argentina hi 1-0 in an chak lo. Defender Pedro Monzon chu minute 65-naah Jurgen Klinsmann a tih tluk vangin red card pek a ni a, hemi ṭum hian Maradona hian referee chu ṭawngkam mawi lo tak a lo hman khum.
Spanish pa Codesal chuan sawi zawmin, "Khelmual chhungah Diego Maradona kha a hmuhnawm em em a, lehlam pawlin na taka an beihna pawh a tuar thei hle. Footballer ropui ber zinga mi a ni a, khelmual pawn lama a nun erawh ka duh zawng a ni lo," a ti.
Player kim loa khel Argentina leh West Germany an inkhel tawk hle a, hun tawp dawn thlengin goal a lut lo. Minute 85-naah West Germany hian penalty an hlawh chhuak a, defender Andreas Brehme chuan khungin goal dang a lut tawh lo.
Inkhelh banah Maradona a lungawi lo, an defender hnawh chhuah a nih bakah hun tawp dawna penalty an chawi chu a hrethiam thei lo. Argentina captain chuan, "Player-ten hlawhtlinna chang turin an thawkrim em em a, mahse referee Codesal khan a lo thlawnah a chantir.
"Football hi ka nun a ni a, inelnaah chuan pahnihna nih ka duh ngai lo, pakhatna kan nih loh avang khan ka ṭap fo. A nihna takah chuan referee khan goal lut loa inkhel a tawp a hlau a, penalty hmanga chak zawk zawn a hlau a ni," tiin World Cup final-a an chak loh hnuah hian a sawi.
Maradona leh number 10
Chanchinthar thehdarhtu chuan Diego Maradona hi "classic number 10" tiin an sawi ṭhin. Maradona dinhmun chelh chu, football team pakhatin an khingpui goal an nawrna kawnga a fawng chelhtu, inkhel thunutu leh khaikhawmtu - player ṭha leh fing chungchuang awmna hmun a ni.
Khelmual chhungah Maradona hi attacking midfielder atan hman tam a ni deuh ber, tlarhmaah player pahnih an dah ṭum chuan striker hmasa zawk hnung chiah 'second striker' a ni ṭhin bawk a; 4-4-2 formation an hmang a nih chuan midfield lai thunun tura dah a ni ṭhin bawk.
Maradona hi player hmuhnawm bik a ni a, ball khalh a thiamin a hmathlir a thui bawk; ball thunun a thiamna chu a lar pui a, a ṭhiante tana ball sem kual leh ruahmanna thui tak a neih ṭhinna chu a ropuina belhchhahtu a ni.
Player dangte angin a bawp sei lo mah se a ke tha a chak tawk a, a taksa a inphutkhatin hmun zim leh chep takah pawh rang tak takin ball a vir pui thei, a chet ranna hmangin khingpuite a chhaih buai ṭhin, a ball chan a nghetin a hmawr bawk a thiam bawk.
Ram leh club tan freekick leh penalty chhuihtu a ni a, a goal khungin sawi a hlawh tluk zetin a ṭhiante tana siamsak thiam a nihna chu fak a hlawh zualna a ni. Ball a pet a ni satliah lo a, a duh dan taka a thunun theihna chu midang chunga leng a nihna a ni.
Hruaitu ropui Diego
Player ṭha tam tak an awm a, an zavaiin hruaitu ṭha an ni tel kher lo. Diego Maradona erawh khelmual chhungah a ṭhiante tan hruaitu a ni a, hun harsa leh khirhkhan an tawh lai pawha hnual ve ngai lo leh huaisen bik a ni.
World Cup 1986 an champion ṭuma a khelhpui Jorge Valdano chuan, "Maradona chu hruaitu ropui a ni. Khelmual chhunga thil mak thlentir ṭhintu chu amah hi a ni a, hun harsa leh chinfel ngai a awm a nih chuan hmahruaitu a ni zel bawk.
"Amah kha mipui ngaihven bik a ni tih chu kan hre vek, kan laka pressure awm ve tur zawng zawng kha a la kiang vek a, player tin mai khan Diego kianga khelh kha an chak vek. Player naupang zawkin an zah a, a rualpuite pawhin a thu an ngaichang ṭhup zel," a ti.
Argentina striker ṭha Gabriel Batistuta pawhin Maradona hi a dahsang hle, "Diego hian stadium boruak a thunun vek zel, match tam tak kan khel dun ve a, ani chu team tan a theihna zawng zawng hlantu a ni," a ti.
Napoli pawhin an club tana a hna thawh an theihnghilh lo, kum 2000 aṭang khan Maradona jersey hak ṭhin number 10 chu player dang hak theih tawh loh turin an dahṭha hial. Italian club president hlui Corrado Ferlaino chuan, "Mual chhungah chuan coach a ni," tiin a dahsang hle.
World Cup 1986, 1990 leh 1994-ah te khan Argentina captain dinhmun a chelh thei a, Italian club Napoli tan pawh captain armband hrengtu a ni bawk. An ram hi World Cup a chawipui bakah, club lamah pawh a hlawhtling - Serie A nomawi pahnih bakah Coppa Italia a chawi bawk.