Diego Maradona - A bul ṭan dan
Khawvelin a sun mek Diego Armando Maradona hian an ram Argentina chu kum 1986 khan World Cup nomawi a chawipui a, club inelnaah pawh tla thei dinhmuna ding ṭhin Napoli chu a vawi khat nan Serie A nomawi a chawipui.
Maradona thiamna leh ropuina hi 'statistics' in a sawifiah tawk lo a, mit hmang chauha hmuh theih a ni. Argentine footballer hi a thiam em avangin football atchilh vanga mit del ten pathian biaka an bia pawh hi a mak lo!
Villa Fiorito
Argentina khawpui Buenos Aires dai fema mi rethei chenna Villa Fiorito-ah chuan Don Diego leh La Tota te nupa an cheng a, October 30, 1960 khan an fa pangana ni turin Diego Armando Maradona an hring.
Don Diego hian a chhungte chaw an nghei loh nan zing dar li aṭangin tlai dar thum thleng hna a thawk ṭhin a, Maradona te chhungkua hi an ei ve ṭawk ṭawk a ni ber.
Villa Fiorito hma hian Buenos Aires hmar lama khaw pakhat Corrientes-ah an cheng ṭhin a, La Tota unaunu Sara chuan chhungkaw khawsak a awlsam beiseiin khawpui hnaiha awm turin a sawm. Maradona nu La Tota leh unaunu Rita te an kal hmasa a; an va inbengbel deuh hnuah a pa Don Diego, a unau dang Ana leh a pi Mama Dora ten an fin.
Villa Fiorito-ah hian Elsa, Maria, Diego, Raul leh Hugo te an piang a, nau pathum a nei. Maradona hian a naupan lai aṭangin football a atchilh a, thilpek a dawn zawnga hlu ber pawh a unaupa (cousin) Beto-a'n ball a pek ṭumin a ni. A ball dawn chu a pawm a, a awma si rialin zan khuain a mutpui.
Football a atchilh
Football bakah lehkha chaih chu naupan laia Diego intih hlimna pakhat a ni a, a ṭhianpa El Negro nen siamin an chaih a, an hralh bawk. Chutihrualin inkhelh chu a rilru zawng zawng pekna a tih theih thung. Inrinni leh Pathianniah chuan ni lengin an inkhel a, ni dangah erawh school kal a ṭul avangin tlai dar nga aṭangin an inkhel ṭhin thung.
Diego hi Fiorito train station bula school Remedios de Escalada de San Martin-ah a kal a, school a kal chhan hi a nu leh a pa tih hnual a hlauh vang bakah school aṭang hian club khelhna kawng a inhawn a beisei vang a ni bawk.
La Tota hian khawi hmunah pawh tir se Maradona hian a bula thil awm remchang apiang serthlum, lehkha emaw puan emaw hlawmin kalkawngah a sep ṭhin. Football atchilh naupang hi hmu ngai loten mak tiin an thlir ṭhin a, a hmu tawh ṭhinte chuan ngaiah an nei thung.
A naupan lai hian pa team Estrella Roja (Red Star) tan a khel a, a ṭhianpa Goyo pa team Tres Banderas (Three Flags) te nen an inhal ṭhin hle. Boca Juniors leh River Plate ang maia inhal a ni a, an khelhna hmun erawh leiah a ni thung. Maradona te hian football an ngaina bawk a, lei khu tak hnuaia inkhelh chu Wembley Stadium-a chhum zing hnuaia inkhelh ang maiin nuam an ti.
A inzir chho e
Kum 1969 kum lai hawl velah chuan a ṭhianpa, a school kalpui chuan, "Diego, Inrinni khan Argentinos Juniors zingah ka va training a, naupang dang rawn hruai turin min hrilh. I rawn kal ve duh em?," tiin a zawt a, Diego rilru chu 'Duh tehreng mai' ni mah se a chhanna erawh, "Ka lo inngaihtuah ang e," tih a ni thung.
Diego hian bus fare man a chhut tel a, a pain hna ṭhulha a hruai a ngai dawn tih a hria, thutlukna siam thei a la ni lo. A nu La Tota hnenah trial phasak turin a ngen a, a nu thlawpna zarah a pa Don Diego pawhin a remti. Phalna a hmu chiah chu kilometre thuma hla a cheng Goyo hrilh tur hian a tlan thleng zak.
Ni rei lote hnuah Maradona chu a pain a hruai a, Goyo bakah hemi venga cheng inkhelh thiam tho Montanita hruaiin Argentinos Juniors-a trial tur chuan an kal ta. Darkar hnih chuang an kal a, Maradona chuan, "Alsina Bridge kan zawh lai te chu Brooklyn Bridge zawh ang mai a ni a, ka tan chuan a ropui a ni," tiin tun hnuah a sawi.
Training-na hmun tur Las Malvinas an va thleng chu ruahsur nasat avangin khelmual tih chhiat an hlau a, inkhelh an phal lo. Kum kaw (9) mi Diego rilru na chu a kehsawm a ni ber a, a biangah mittui a luang hial. Vanneih thlak takin Los Cebollitas manager Francis Corneijo chuan inkhelh theihna tur hmun dang Parque Saavedra chu khawh hmuhin truck-in an kal nghal.
Parque Saavedra-ah chuan an inkhel ta a, Diego leh Goyo te chu ṭang dunin an in man sa bawk a, naupang dang chu an paldarh a ni ber. Diego hian football trick hrang hrang nutmegs (kap kara thun), back-heel flicks (ke hnung lama kheng) leh sombreros (player pet khum a, tlan hel nghal) ang te chu an va ti a, an pet goal nual avangin an khung zat pawh an hre seng ta lo.
Francis hian Goyo bulah chuan Diego nen chuan training zawm zel turin a ti a, amaherawhchu Diego kum zat a ringhlel thung. Don Diego nen an inkawmngeih hnuah Francis hi a inpuang a, Maradona hi mi teah (midget) a ngaih thu a sawi.
Los Cebollitas
Los Cebollitas (the little onions) hi Maradona bul ṭanna club Argentinos Juniors youth team a ni a, kum 1960-a piangte awm khawmna a ni. Don Diego-a'n Francis a rin em avangin Maradona-a'n Los Cebollitas hi a zawm a, chuti chu ni lo se a player ngaihsan Ricardo 'El Bocha' Bochini khelhna Independiente a zawm a rinawm a, tun hnuah duh thlang thei se chuan a club hmangaih ber Boca Juniors a thlang ngei ang.
Diego hian inkhel a en nasa a, a inzir pah zel. Los Cebollitas tana a khelh lai hian an hmaa awm apiang chu an hneh zel a, match 136 zet an chak zawn. Maradona chuan, "Ka nupui Claudia hian ro ang maiin a ngai hlu a, a dah ṭha. Hetih laia ka goal khung zawng zawng hi chhiar tel se chuan Pele aiin ka khung tam fe ang. Fiorito-ah kha chuan ball ka um tawp a, helai hmun hi football ka zir ṭanna a ni a, footballer tak tak ka nihna a ni bawk," tiin a sawi.
Maradona hian inhliam chung pawhin a khel lui mai ṭhin a, inkhelh loh hi a hlauh ber a ni. Tun hnu thlengin kum dik lo a hluar a, Maradona erawh a thiam chungchuan em avangin amah aia kum thuma upa bula te a rukin a khel ṭhin. Racing nen an inkhelh ṭumin 0-0 a ni a, bench aṭangin Diego hi a lut a, 2-0 in an chak.
Boca nena an inkhelh ṭum pawhin Montanya hmingin a khel a, 3-0 a an chak loh hnuah Maradona hi lutin 3-3 in an inhnehtawk. Inkhelh banah Boca manager chuan, "Tun ṭum chu ka hek lo ang che u. In vannei hle mai. He naupang hi a thiam chungchuang a ni," tiin Francis a chhuahchhal.
Kum vang ni loin haihawt vangin Maradona hi a inkhelh theih loh phah bawk. Kum 1971 khan Uruguay-ah inelna an hmachhawn turin an zin a, lehkha pawimawh a ken loh avangin a tel thei lo.
Hemi kum hian a vawi khat nan chanchinbuah a lang a, Clarin chuan September 28, Thawhlehni chhuakah Maradona thlalak dahin 'Football star ni tura ngaite a nei vek' tiin an ziak. Amaherawhchu Maradona hming an ziak sual a, Caradona an ti thung.
A lar chho ta
Diego Maradona hi ball sep thiam vangin a naupan lai aṭangin a lar a, TV-a tihchhuah turin ball te an sep tir ṭhin. Argentinos Juniors inkhel en ṭhin tan chuan Maradona ball sep thiamzia hi thil thar a ni tawh lo a, inkhel laiin ball boy-ah ṭangin half time laiin an manager Francis-a puihnain an thiam thil an lantir ṭhin.
Diego hian ball chu a malpui, ke chhung lam, ke hnung lam, lu leh dar ten an sep kual vel a; naupang dangin an tih ve theih loh avangin en bik a hlawh chho a, kut bengin an lawm chho ta hial. Kum 1970-a Argentinos leh Boca inkhelh ṭumin Velez Stadium-ah ball boy an ni a, ball chhe ve tak tak kar tluana pet ṭhin khan ball thar an hmuh chu an hlim hle.
Hemi ṭum hian Diego chuan mipui mit lak nan box pawn aṭangin pawn lama awm Don Yayo chu a luah a va pet per a, mipuiin an en ṭhup ta maw tihah chuan a thiam thil a pholang ṭan ta nghal a, mipuiin kut an beng dur dur.
Referee leh player-te an rawn lut a, mipui chuan 'Que-se-que-de, Que-se-que-de (awmtir rawh u, awmtir rawh u) tiin an au a, an la hmu kham lo. Argentinos ṭantute chauh an au lo a, Boca ṭantute chu a au ring hlei hlei an ni.
Goal ropui hmahruai
World Cup 1986-a Maradona goal khung 'hand of god' leh 'goal of the century' an tih te chu Diego naupan lai hmu ṭhinte tan chuan thil thar a ni lo. Kum 1973-a Evita Championship final-ah Maradona hian player pasarih bumin goal a khung a, England laka a goal ropui hmakhalhtu tiin a sawi theih.
Kut hmanga goal khung phei chu a naupan laiin a lo ching tawh. Los Cebollitas tana a khelh lai hian a kutin a khung a, a khingpuiten hmu mah se referee-in a pawm sak.
Velez laka a goal khung erawh referee-in a hnawlsak a, ti tawh lo turin a hrilh. Maradona hian referee lakah hian a tiam theih loh thu a sawi a, Mexico 86 zawh khan Diego chuan, "Ka goal khungah khan a lawm em ang chu maw," tiin uan nan a hmang zui!