BCCI - A thim leh êng lam chu

Vanglaini Silly Point-a ziak hmasa lamah thil engkim mai hi thla ang maia êng lam leh thim lam nei an nih thu kan thai lan tawh ang khan, khawvela sporting body hausa ber Board of Control for Cricket in India (BCCI) pawh hi a bang bik lo. 

Pawltlak thla, 1928 a, Sap hoin India ram an la awp lai khan RE Grant Covan a kaihhruaina hnuaiah BCCI din a ni a, chanchin ngaihnawm leh ngaihnawm lem lo pawh a ngah tawh hle. Cricket game hrim hrimin India leilunga bu a khuar ṭanna hi kum 100 chuang fe a ni tawh thung.

Mughal lal ropui Aurangzeb (Muhi-ud-Din Muhammad) kha March 3, 1707 khan a thi a, hemi hnu deuh hian cricket inelna hi British sumdawng te lawng chawlhna hmun Kutch vaukamah khan an ṭan tiin a chhui zawn theih. Hetih hun laia tel ve Downing chuan, “Kan hun awl hnawh khahna leh intihhlimna neih chhun chu cricket khelh kha a ni ber mai” tiin kum 1721 daih tawh khan a diary-ah a ziak.

British Army leh lawng hmanga sumdawng te official match an neih hmasak ber hi kum 1751 anga record a ni a, heta ṭang hi chuan ṭhalvaekchar ram kang ang maiin cricket game hi India ramah a alhin, a ṭhang ta duak duak a. Hun leh nite an liam zel a, lal ram an chuai a, sawrkarna chi hrang hrang a lo piang a, khawvelin Indopui 2-na meuh a hmachhawn hnuah chuan Hamara Desh te thinlungah hian bu a khuar nghet tlat tawh. A ni, a ni tel hian a la ṭhang lian zel emaw tih mai tur a ni.

Fast forward
A khelmual lamah tualchhung miten hming an han chher tak tak hi chu, Sap ho lak aṭanga kan indan kum 1947 aṭang khan a ni ve ṭan chauh. Khawvel pum thlir erawh chuan Australia, England leh West Indies te anga cricket ram ropui han tih tur erawh kan ni lem lo. Cricket Lalpa Don Bradman-a ten khawvel an denchhuah tawh laiin, India erawh team tenau anga ngaih an ni rei fu mai.

Mizoram rambuai hma deuha Nawab of Pataudi ( Saif Ali Khan a pa) te an rawn lan aṭang khan, cricket khel ṭhinte hi tun lai ṭawng takin celeb an ni chho ṭan a. Bollywood lam nula kawppui an neih chiah aṭang khan, cricket leh bombay film industry inzawm ṭanna hun kan ti thei awm e.

A hnu lamah Sunil Gavaskar, Indian spin quartet -  Erapalli Prasanna, Srinivas Venkataraghavan, Bhagwat Chandrasekhar leh Bishen Singh Bedi ten thawm an rawn siam chho zel a. Lirnghing anga nasa taka India cricket sawi nghingtu leh BCCI dinhmun thlak danglamtu chu Kapil Dev a leh a hoten 1983 kuma Lords Balcony-a, World Cup nomawi an chawi aṭang khan a tih theih.

Sum a tam chho a, in tinah TV an hung ṭan a. Inkhel live-in an pe chhuak a, cricket-in hmun pawimawh a chang chho. Over leh over inkar chu thil zuar tan infakna remchang a ni a, cricketer poster thlengin hralh a kal hle. Mizoram chu kum 1987-ah state puitlingah hlankai a ni a, hetih hun laia BCCI hruaitu a kaida hria Jagmohan Dalmiya leh IS Bindra ten England-ah chauh an nghah ṭhin World Cup chu India ram leilunga an han thlentir rap thei a. Reliance neitupa Dhirubhai Ambani sponsor tura an han dawr fel aṭang phei chuan nasa takin cricket game a alh a ni ber.

90s tirah superstar Sachin Tendulkar khelmual lamah a rawn inlar ṭan a, khatih hun lai khan BCCI-in Doordarshan hnenah inkhel pakhat ti chhuak turin cheng nuai 5 a chawi zawk ṭhin. BCCI president IS Bindra leh secretary Dalmiya te hmalakna hmangin Telecast Right chu TWI hnenah cheng nuai 18 velin an hralh ve ta. A hma zawnga BCCI-in a tlawn zawk Doordarshan pawhin cricket inkhel ti chhuak turin TWI hnen aṭang chuan cheng nuai 20 velin a lei chhawn ve a ngai ta zawk hial. India ramah cricket-a ṭhang zel dawn tih a chiang ta. 

Samari mi ṭha BCCI
A nuai bi a leng ṭhin chu kar loa tluklehdingawn biah an inhlangkai ta a. Ram dang Cricket Board tenau zawk te, ramin chhiatpui a tawh ṭum te pawha a vaibelchhe tela midang te ṭanpuitu langsar ber chu BCCI a lo ni chho ta.

Kum 10-a liam ta a, All India Football Assoociation-in sum lama harsatna a tawh deuh lai pawh a cheng vaibelchhe 25-a puitu chu BCCI hi a ni.

Sum = Thiltihtheihna
1990 tir lamah Sachin-a ten India tana vawi khat inkhelah cheng sing khat vel an hlawh ṭhin a, kum 2010 a rawn inher meuh chuan player pakhatin inkhelh khatah cheng nuai 7 hlawhin vawinah chuan Virat Kohli a te hian game khatah cheng nuai 15 an hlawh ta der mai.

BCCI chu nasa taka invulh lian zelin, a tel thei chin Association te chu an vawk lal len a ni ta ber a. Cricket Association of Mizoram pawn affiliation te han dil ṭhin mah se, midang, mithar an zinga tel ve tur chu ngai ngam loin, hnar dan chi hrang hrang hian an hnar thla zel mai a ni.

Thimin êng a khuh
BCCI hian chhiah ringawtah pawh cheng tluklehdingawn 10 vel a chawi chho a, kum 2013 a lo inher meuh chuan hai darh a lo ngai chho ta hial. Chhan eng dang vang ni loin, ziak hmasa lama kan thailana rangkachak artui tuisak ṭhintu Indian Premier League vang tho a ni.

Delhi Police te chuan player ṭhenkhat Match leh Spot fixing-a inhnamhnawih an han haichhuah hnu chuan, a meizang hlaptu ber chu tu dang ni loin khatih hunlai BCCI president N Srinivashan-a makpa Mayappan a nih thu chhuichhuah a ni ta zel .

IPL team Chennai Super Kings chu India Cements Company ta a ni a, India Cements neitupa chu tu dang ni loin Srinivashan a lek chu a lo ni. Conflict of Interest a lo lang ṭan ta. Chhui chian zel a nih hnuin, mi tam tak an lo inhnamhnawih tih hmuh chhuah a ni ta zel. IPL duang tupa BCCI OB ṭhin Lalit Modi phei chu India ram tlanchhiat sanin, vawiin thlengin a la ral tlan a nih hi maw.

Mumbai High Court in chu case rip tak mai chu Supreme Court hnenah hlan chhawngin, thil hnawk zawng zawng haidarh tur leh phiatfai turin Mudgal Committee chu 2015 chuan a din ta a.  Chutah Supreme Court chuan, BCCI pindan chhungril bera ruhro leh inthup zawng zawng te chu ni êngah a pho chhuak a, kawng dika khalh ngil leh turin  BCCI kal lai chu khar vekin, thuneihna pumhlum chu chief justice (Rtd.) Rajendra Mal Lodha leh a team te kutah a dah ta.

An hna pui ber chu, thil dik lo zawng zawng haichhuah a, hrem ngai te hrem leh kawng dika BCCI khalh ngil leh a ni ber mai.

Thim aṭangin êngah
Lodha Panel chuan, BCCI OB leh hruaitu nilaite chu a chawlhtir tak vek avangin nitin hna kal enkawl turin Committe of Administrators ( COA) a din ta a. A tawi zawngin Ad hoc OB an ni ber awm e. Chuta an khaipa ber chu CAG hlui IAS (Rtd) Vinod Rai a ni.

Anni hmalakna hnuaiah BCCI chu a inlumlet ta tup tup mai a, 2018 a lo inher chhuah meuh chuan Cricket Association of Mizoram pawh, mi bik leh association invulh bikte tan chauha an lo inhung BCCI full member a lo ni ta.

Kan Mizo cricketer-te pawhin first class cricket-a inelna sang ber leh ngaihhlut Ranji Trophy an khelh ve phah ta, season 2 a liam meuh chuan team hneh te nei ve tawhin, century siam, wicket 5 la thei Ranji Trophy Record-ah Mizo hming a chuang ve ta vang mai le.

Lodha Panel-in nasa takin BCCI a ching darh a, kum hlui 2019 khan COA lamin BCCI hi lei rem a rap leh tawhah a ngai. Chutah chiah chuan Supreme Court kaihhruaina hnuaiah State Association zawng zawng leh BCCI chuan dan thar hmangin inthlan an hmachhawn leh ta a. BCCI President atan captain hlui Saurav Ganguly thlan a lo ni ta hial a nih kha.

Mizoram Cricket hi chu hruaitute inpekna zarah leh tuichilh avangin mualphona a lo tawng lem lo a. Mahse, thiltihtheihna leh sum a awm hian mawhphurhna nasa takin a zui a ni tih hriat hmaih chuan mualphona thlentu a ni ṭhin. India rama thu ber chu Prime Minister a ni a, a dawttu chu BCCI President a ni an tih dinhmun hial luahtu Saurav Ganguly leh a kaihruai Cricket Association of Mizoram tiamin association dang zawng zawng te hi beiseina sang tak nen, rinna mitin, ram ropui zawka India mai ni lo, Zofate pawh min hlangkai turin kan thlir reng a ni.