King of Football: 'Thilmak' Pele chu!
Eng nge an sawi?
Mi ropui tak dan chah theih beiseiin ka kal a, mahse keimahni anga he planet-a mi ni ve lo mihringin min tukdawl ta a ni tih lungawi taka pawm chungin ka haw ta zawk a ni.
- Benfica goalkeeper Costa Pereira
Kum 1958 World Cup-ah khan thil ropui tak chu min hmuhtir a, 1970-ah khan thutiam zawng zawng chu ti hlawhtlingin lehkhabu chu keu leh theih tawh loh turin rangkachak chahbiin a khar ta a ni. Hnai taka kha thil thleng zawng zawng ka hmu thei kha mi vannei ka ni.
- Mario Zagallo (Kum 1970-a Brazil coach)
Ka hming chu Ronald Reagan a ni a, United States of America tan President ka ni. I nihna erawh i sawi ve a ngai lo, Pele chu khawvelin a hre vek a ni.
- Ronald Reagan (White House-a Pele a lo lawm ṭuma a sawi a ni)
Ka theory chawk danglamtu tlemte zinga mi a ni a, minute 15 larna ni loin kum zabi 15 chhung larnain a zui dawn a ni.
- Andy Warhol (American artist & film director)
Football tih leh 'Pele' tih chu thumal inzawm tlat ang mai a ni a, he hming lam awlsam leh tawi tak ni si hi lam rik a nih rualin khawvel chuan football a mitthla ṭhin.
Khawvel footballer piang tawh zinga ropui ber ang hiala mi tam takin an ngaih Pele hian 1950-70 chho khan a vanglai hun a hmang a, tunlai anga media a la chak lo chungin khawvel huapa hriat hlawh a ni thei.
Mizo zingah pawh 'live' ngata Pele inkhel en hman kan awm kher lo ang - mahse football chanchin sawi a nih rualin Pele lam tel a ngai miau a, "Tu nge Pele chu?" tih hi zawhna a ni ngai lo.
Brazilian player ropui hian retheihna ngamin football lalpa nihna dinhmun chu a chelh a, khawvel awm chhung chuan he hming hi a dai tawh ngai lo ang.
Mi huaisen fapa
October 23, 1940 khan Edson Arantes do Nascimento chu Tres Coracoes, Minas Gerais, Brazil-ah a lo piang a, a pa chu footballer hlawh mumal nei lo Dondinho a ni a, a nu chu mi ina inhlawh ṭhin a ni thung.
American inventor ropui Thomas Edison hming chawiin Edison an ti ve bawk a, birth certificate lama an ziah sual avangin Edson a ni zui a, a ṭhianten naupan laia an koh fiamna 'Pele' tih chu a la larpui ber zui!
A chhungte chuan a naupan lai hian 'Dico' tiin an ko ṭhin a, chumi awmzia chu, "Mi huaisen fapa," tihna a ni - Pele-a pa Dondinho hi khelmualah huaisen takin a che ṭhin a, hei vang hian 'Warrior' tia hriat a ni ṭhin.
Pele hian a naupan laiin Vasco da Gama goalkeeper 'Bile' chu a ngaisang ṭhin a, a lam thiam lo chuan 'Pele' tiin a lam mai ṭhin - hei hi a ṭhianten Edson chhaih nan an hmang zui a, 'Pele' tih hming a put hlen phah.
A hmingah chuan Maka!
Dico tia a chhungten an koh ṭhin Pele hian a tirah chuan a ṭhianten an koh dan 'Pele' tih hi a ngai haw hle a, a huat poh leh a ṭhiante erawh chuan koh nuam an ti thung lawi si.
Vawi khat phei chu Pele thinrim hian a ṭhian pakhat chu lu hai nawk khawpin a hnek a, ni hnih ngawt class a kal an phalsak loh phah - mahse, he hming a tira a huat em em hi khawvelin a hriat dan a ni ta thung.
Pele tih hi Hebrai ṭawng chuan 'thilmak' tihna a ni a, he thil a hriat hian Pele tia koh hi a haw tawh ngai lo. Brazilian legend chuan, "Theologian pakhatin Pele tih chu Hebrai ṭawnga 'Thilmak' tihna a nih thu min hrilh a, Bible-ah a awm tihna a ni.
"Chuta ṭang chuan he hming hi nuam ti takin ka pu zui a ni," a ti - Khuanu duan sa ang maiin chu 'Maka' chu khawvelin a la hmuh ngai loh khawpa thiam bik 'Maka' a lo ni ta a, football khawvelah a hming a dai thei ta lo.
Pilot nih duh
Pele hian a naupan laiin nih chak em em pakhat a nei - chu chu Pilot nih a, thlawhtheihna hmanga han zin kual vel chu a ni. Pele nu chuan a fapa tuina hi a tuipui a, pilot a nih ngei theihna turin theihtawp a chhuahpui a, lehkha zir nana a mamawh apiang a ngaihtuahsak.
Mahse, vawi khat chu Pele te in bul lawkah thlawhtheihna a tla hlauh mai! Chu chhiatna chuan an khua a deng chhuak a, Pele pawh damdawi in lamah Pilot ruang en turin a kal.
A thil hmuhin Pele a ṭhawng takzet - thlawhtheihna khalh chu a kalna tur lam niin a hre leh lo a, football lam a hawi ta thung - Dondinho tan chuan amah ang thoa a fapain football a rawn ngaina chho chu lawmna a ni a, Pele nu erawh a fapain lehkha zir lam reng reng a hawi ta lo chu thil hmuh nuam lo tak a ni thung.
Pele tan a pa chu a coach hmasa ber a ni a, a pawi ber erawh football leina tur takngial pawh nei lo khawpa an rethei chu a ni - a chang chuan theihai hmang pawhin a inkhel mai ṭhin!
Retheihna leh Pele
Dondinho hi footballer ni mah se tun lai angin infiamna khawvelah sum a la tam tawk lo a, Brazilian striker hian chhungkaw chawmna khawp sum a thawk chhuak lo - inkhelh a chawlhsan vat a, damdawi in tifaitu a ni ta zawk.
Pele pa hian football-ah sum a tam tawk lo tih hre reng chungin a fapa chu inkhelh a zirtir a, tuipui tlek tlek tak a ni - ball pass dan dik, midang bum dan, dar hman ṭangkai dan thlengin a zirtir a, khawvela footballer ropui ber anga mi tam takin an la ngaih tur chu 'training' a pe tih a ngaihtuah phak bik kher lo ang.
Dondinho hian a career chhungin club hrang hrang tan match 775-a khelhah goal 893 a khung a, Brazil tan match rukah goal kua a khung - vawi khat chu match khatah a lu hmangin goal nga a khung a, pui tak a ni.
Pele chuan footballer a nih hunah a pa record ropui ang hi siam ve ngei a tum a, mahse a career chhung zawngin a ti thei lo. Pele chuan, "Match khata goal nga tauh luh theih kha chu a pui takzet a, Pathian lo chuan an hrilhfiah thei lo ang," a ti hial!
Ka fapa, ti suh!
Talent ropui tak nei chung leh goal tam tak a khung chungin Dondinho khan chhungkaw chawmna khawp sum a thawk chhuak lo a, Pele nu Celeste Arantes chuan a fapa chu inkhel lo turin a duh.
Pele chuan, "Ka inkhelh loh kha a duh ber a ni a, a chang chuan min hau leh hrep mai ṭhin. Ka nu ngaihdan chuan football chu retheihna kalkawng a ni a, zirna chu retheihna aṭanga tal chhuak tura pawimawh ber a ni," a ti.
Celeste hi dem theih a ni lo - rilṭam chunga a pasal inkhel en ṭhintu a ni a, an hun tawn thim ang chu a fapa tawn ve atan a phal lo. Mahse, pafa na na na chuan in anna an nei lo thei lo a, Pele-a'n a pa a chhunna chu football a ni tlat!
Kum 15 mi lek a nihin Pele hi Santos chuan an club tana khel turin an lalut a, 'King of football' tih hming lem pu tur zinkawng inṭanna chu hei hi a ni.
Khawvela a thiam ber
Pele hian Santos a zawm hmain amateur club hrang hrang tan a khel a, Bauru Athletic Club juniors tana a khelh chu a zinkawng inṭanna a ni - he team hi Brazil international hlui Waldemar de Brito chuan a enkawl a, Pele thiam bikzia a hai lo.
Brito hian kum 15 mi Pele hi Santos-ah trial turin a hruai a, Brazilian club ṭhaa thuneitute chu, "Khawvela footballer ṭha ber a la ni dawn a ni," tia hrilhin Pele la turin a ngen.
September 7, 1956-ah Pele hian senior team tana a league match hmasa ber a khel a, 7-1 ngawta Corinthians Santo Andre an hnehna inkhelah goal hmasa ber a khung nghal.
Kum 1957 a her chhuah meuh chuan Pele hi senior team tan regular-a inkhel bul ṭantu a ni der tawh a, inelna hrang hranga match 38-a khelhah goal 41 a khungsak nghal - khawvelin Pele a hmelhriat ta.
A surin goal a sur
Kum 15 mi lek nichungin top flight football-ah a career a ṭan thei a, Pele a hawi kir tawh lo. Kum 1958 khan Campeonato Paulista nomawi an chawi a, league match 38-ah goal 58 khungin top scorer a ni.
World Cup 1958-ah kum 17 mi niin Brazil team-ah Pele a tel a, an champion. Kum 1962-a World Cup nomawi an chawi leh meuh chuan hetihlaia sum ngah club Real Madrid, Juventus leh Manchester United-te chuan lakluh tumin an dawr vek a, an hlawhchham vek - Pele hi lakchhuah theih a ni lo.
World Cup hma kum, kum 1961-ah khan Brazil sorkar chuan hnam rohluah Pele hi an puang a, chumi awmzia chu an ram aṭangin ram pawnah Pele hi lakchhuah theih a ni lo, tihna a ni!
Kum 1958 khan Inter Milan zawm turin Pele hian thutlukna a siam ve hman a, mahse Santos fan-ten buaina an siam nasat avangin club chairman chuan Inter chu contract hi sut leh mai turin an ngen hial a, Pele a chhuah loh phah.
Sawi sen a ni lo
Pele inkhelh lai chanchin zawng zawng ziak vek dawn ila ziah sen a ni lo. Santos tan hian kum 1974 thleng a khel a, match 656-a khelhsakah goal 643 a khung a, nomawi chawi theih ang chu a chawi kim.
Kum 1975 khan a vawi khat nana Brazil chhuahsanin USA lamah a kal a, New York Cosmos tan a khel - inkhelh a chawlhsan kum 1977 thleng khan a khel a, inelna hrang hranga match 107-a khelhah goal 64 a khungsak.
Pele hian a career chhung zawngin hattrick vawi 92 a siam a, match 31-ah goal li khung a nei a, goal nga khungna match ruk a nei bawk. Pele chanchina an sawi tel ṭhin chu 'penalty' a ngaihnepna chu a ni!
Brazilian player ropui hian, "Penalty hi chu goal khung dan holam tak a ni," tiin a ngaihsan loh thu a sawi a, mahni thawhrah hmang ngeia goal khung chu a lawmna a ni.
Mangṭha Pele
Kum 1977-a Pele-a'n inkhelh a chawlhsan khan khawvela football ngainatu tam takin an mittui an hru a, Brazil-in inti neitu viau mah se khawvelin an ngaihsan rawn a nih avangin Pele chawl kha football khawvel tan channa a ni.
United Nations-a Brazilian ambassador JB Pinheiro chuan, "Pele khan kum 22 chhung football a khel a, khawvela ambassador zawng zawng aiin khawvel inṭhianṭhat nan tha a thawhhlawk zawk a ni," a ti.
New York tana a khelh lai khan an khingpui team-a player apiangin Pele hi kawr inthlengpui an duh ṭhin a, buaina a awm fo avangin New York team hian Pele hming chuanna 25-30 inkar an keng tel mai ṭhin.
Hetihlaia New York Cosmos coaching staff zinga mi Gordon Bradley chuan, "Jersey tam tak kan ken loh chuan nungdamin stadium kha kan chhuahsan lo mai ang," a ti!
Club & ram hlawhtlinna
Santos
Campeonato Brasileiro Série A (6): 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1968
Copa Libertadores (2): 1962, 1963
Intercontinental Cup (2): 1962, 1963
Intercontinental Supercup: 1968
Campeonato Paulista (10): 1958, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1973
Torneio Rio-São Paulo (4): 1959, 1963, 1964, 1966
New York Cosmos
North American Soccer League, Soccer Bowl: 1977
North American Soccer League, Atlantic Conference Championship: 1977
Brazil
FIFA World Cup (3): 1958, 1962, 1970
Mimal Chawimawina ( Langsar zual)
Copa Libertadores Top Scorer: 1965
Intercontinental Cup Top Scorer (2): 1962,1963
Campeonato Brasileiro Série A Top Scorer (3): 1961, 1963, 1964
Campeonato Paulista Top Scorer (11): 1957, 1958, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1969, 1973
Torneio Rio-São Paulo Top Scorer: 1963
Bola de Prata: 1970
FIFA World Cup Best Young Player: 1958
FIFA World Cup Silver Ball: 1958
FIFA World Cup Golden Ball (Best Player): 1970
South American Championship Best Player: 1959
South American Championship Top Scorer: 1959
FIFA Ballon d'Or Prix d'Honneur: 2013
World Player of the Century, by the IFFHS: 1999
South American player of the century, by the IFFHS: 1999
Elected best Brazilian player of the century, by the IFFHS: 2006
France Football's Ballon d'Or (7): 1958, 1959, 1960, 1961, 1963, 1964, 1970
FIFA Player of the Century: 2000
FIFA Order of Merit: 1984
FIFA Centennial Award: 2004
FIFA 100 Greatest Living Footballers: 2004
Winner of France Football's World Cup Top-100 1930–1990
BBC Overseas Sports Personality of the Year: 1970
BBC Sports Personality of the Year Lifetime Achievement Award: 2005
Laureus Lifetime Achievement Award: 2000
Greatest football player to have ever played the game, by Golden Foot: 2012
Athlete of the Century, by Reuters News Agency: 1999
Athlete of the Century, elected by International Olympic Committee: 1999
South American Footballer of the Year: 1973
Football Player of the Century, elected by France Football's Ballon d'Or Winners: 1999
Inducted into the American National Soccer Hall of Fame: 1992
World Team of the 20th Century: 1998
TIME: One of the 100 Most Important People of the 20th century: 1999
World Soccer Greatest XI of All Time: 2013
FWA Tribute Award: 2018
Included in the North American Soccer League (NASL) All-Star team (3): 1975, 1976, 1977
Number 10 retired by the New York Cosmos as a recognition to his contribution to the club: 1977
Elected Citizen of the World, by the United Nations: 1977
Elected Goodwill Ambassador, by UNESCO: 1993
Orders
Knight of the Order of Rio Branco: 1967
Knight Commander of the Order of the British Empire (honorary knighthood): 1997
Elected Commander of the Order of Rio Branco after scoring the thousandth goal: 1969
Awarded with the Cross of the Order of the Republic of Hungary: 1994
Awarded the FIFA Order as a tribute to his 80 years as a sports institution: 1984
Awarded with the Order of Merit of South America, by CONMEBOL: 1984
Awarded with the Order of Champions, by the Organization of Catholic Youth in the USA: 1978
He was awarded the National Order of Merit, by the government of Brazil: 1991
Olympic Order, by the International Olympic Committee: 2016