INDIA : Chinese application khap leh a chhehvel "Technology leh geopolitics chu hruizen khata hrual zawm a nihzia a tilang" Mishi Choudhary, Technology Lawyer

India sorkar chuan Nilaini tlaiah khan thuchhuah thar siamin, China nena inzawmna nei mobile appliaction 118 chu India ramah khap a ni tih a tarlang. Thuchhuah a siam aṭanga darkar rei lote chhungin India ram bakah khawvel a deng chhuak nghal a, a bikin ṭhalai tam tak chuan an game ngainat tak tak an khel thei tawh dawn lo a, Mizo zingah pawh pawi ti tak tak an tam hle.

IT Act Section 69A hnuaia khap
Sorkar chuan thuchhuah a siamah Information Technology Act Section 69A hnuaiah heng mobile apps-te hi khap a nih thu a tarlang a, Information Technology (Procedure and Safeguards for Blocking of Access of Information by Public) Rules 2009 provision a hman thu a tarlang bawk. 

Press release an siamah chuan heng an application khap takte hi India ram mahnia ro inrelna leh a inpumkhatna dinhmun a tihderthawn theih bakah apps hmangtute data chu a 'leak' thut theih thu an tarlang. 

China doletna kawng khat 
'Application ban'
China leh India hi ramri inchuh reng an ni a, hemi vang hian ram pahnih inkar hi a ṭha tak tak ngai lo. Kuminah hian ram pahnih inkar hi a ṭha lo zual hle a, hemi anih avang hian India chuan June 29 khan China kaihhnawih mobile apps 59 a 'ban' phawt a, hemi ṭum hian ṭhalaite ngainat em em TikTok leh Mobile Legend a tel a, chu chuan boruak pawh a siam hle a, sawi neuh neuh pawh a tam hle. Hei hi June 15-a Line of Actual Control (LAC)-a India sipai leh China sipai intihbuaina vang a ni, a tih theih ang. 

July 8-ah khan India Army-te chu apps 89 hman an phalsak lo leh a, hetah hian Facebook leh Nilainia an khap tak Players Unknown Battle Ground (PUBG) Mobile pawh a tel.
July 27 khan India sorkar chuan thupek thar tichhuak lehin clone mobile apps 47 khap a nih thu a tarlang leh a, hemi ṭuma sorkar hmalakna hian ṭhalaite rilru a chawk buai hle. Clone apps 47 a khap rual hian appliaction dang 275 sorkarin a endik mek tih thu a thang nghal a, hetah hian PUBG Mobile a tel ngei dawn niin ṭhalaite chuan an hria a an hlauthawng ṭan hle.

India sorkar hian Information Technology Act Section 69A hnuaiah vek, heng application-te hman khapna thupek hi a tichhuak a ni.

August 29 leh 30 zanah khan China leh India chu ramri chung changah an buai leh a, August 31 khan an buai leh bawk. India chuan China chhanletna tura ruahmanna a neihsa, 'dan' (law) hnuaia a ralthuam neih chu phawrh lehin September 2 a lo her chhuah chuan PUBG Mobile chu a khap ta a, he apps rual hian appliaction dang 117 lai mai chu a khap bawk.

Legal expert lam
thukhawchang
India sorkar hian IT Act Section 69A hnuaiah heng khapna dante hi a la tichhuak vek a, mahse Technology Lawyer leh legal advocacy group Slfc.in founder Mishi Choudhary chuan he section hian thutawp a siam thei lo tih NDTV Gadgets 360 a hrilh. 

"Apps 59 emaw 118 khap a ni emaw, heng zawng zawng hian tech­nology leh geopolitics chu hruizen khata hrual zawm a nihzia a tilang," tia sawiin he a thusawi hi Internet Freedom Foundation (IFF) Executive Director pawhin a thlawp hle a, Section 69A-in a tum ber chu website block a ni a, India sorkar chuan an hmang uar leh lutuk niin a sawi. 

Ministry of Electronics and Information Technology (MeitY)-in thuchhuah an siamah khan ram pawna awm server-ah data ruk chhuah leh lak chhuah a awm thu report an dawng tih tarlangin, Indian Cyber Crime Coordination Centre, Ministry of Home Affairs aṭanga rawtna awm anga hma lak an nih thu an tarlang bawk.

Hemi chungchang pawh hi Gupta chuan hnialin sorkar chu finfiahna engmah tilang loah a puh a, press release kaltlanga apps khapna dan puanchhuahah chuan 'legal process' engmah a awm lo, a ti. "Engkim hi press release kaltlanga tih a ni a, press release hi  Information Technology Act hnuaia 'legal order' a ni lo," tiin a sawi.

China vang tih sorkarin
a la sawi rih lo
India sorkar hian China nena inzawmna nei mobile application tam tak khap tawh mah se heng a khap chhan thuchhuah a siamah hian China tih thumal hi vawi khat mah a la sawi ri lo.

China leh India inkar chhiat vangah mi zawng zawngin ngai mah se sorkar laipui chuan apps khap chungchanga thuchhuah a siam reng rengah 'China' tih emaw 'Chinese' tih emaw a la tarlang lo a ni.

Gupta chuan, "China tih thumal press release-a telh a ni ngai lo a mak danglam hle. Sorkarin a tum a tihhlawhtlinna atan leh ram venhim­na kawnga India mi apps hmangtute data a venghim duh a nih chuan tual­chhung mite a rinngam a, an tel ve ngei hi ṭul hlein ka hria," tiin a sawi.