Nepal ramah lirnghing vangin mi 2000 chuang an thi
Nepal ramah kar kalta Inrinni khan richter scale-a 7.9-a nain lir a nghing a, lirnghing vanga chhiatna thlengah hriat theih chinah mi 2,152 an thi tawh a, midang 5000 velin hliam an tuar. Chin hriat lohin mi eng emaw zat an la awm vangin lirnghing vanga thi zat hi an la punchhoh rin a ni. Nimin chawhnu lam khan richter scale-a 6.7-a nain a nghing nawn leh a ni.
Inrinnia lirnghing hi kum 1934 hnua Nepal rama lirnghing thleng leh rapthlak ber a ni. Kum 1934 khan lirnghing na tak avangin Nepal ramah hian mi 8,500 an thi tawh a ni.
Inrinnia lirnghing inṭanna hi Nepal khawpui, Kathmandu hmarthlang lam km 80 vela hla, Lamjung a ni a, Inrinni chawhma dar 11.30 vel khan a nghing ṭan a ni. Magnitude 7.9-a naa a nghing hnuah a, aftershock vawi 10 chuang zet a awm leh bawk. Heng zingah hian richer scale-a 6.7 na pawh a awm a ni. He lirnghing hi Nepal bakah India ram hmar leh khawchhak lamah pawh hriat a ni a, Pakistan leh Bangladesh pawh na lutuk loin a sawi tel bawk.
Lirnghing vang hian Kathmandu khawpui leh a chhehvel bialah chenna in tam tak a chhia a, motor tlan theih lohin in chimte hian kawngpui an hnawhping a, Kathmandu international airport pawh khar a ni. Kathmandu khawpui chhungah mobile service pawh a mumal lo hle. Inrinni zan khan mi tam tak chu an inah awm ngam loin khawlaiah an riak.
Old Kathmandu-a in tam tak tluchhe zingah kum za chuang zeta upa temple leh tower-te pawh an tel a, heng zingah hian Kathmandu-a hmun hmingthang, chhawng kua-a sang Dharahara Tower pawh a tel a, he tower hi UNESCO pawhin historical monument-a a pawmpui a ni. Lirnghing hian tower hi a sawi chhe vek a ni. He tower hi kum 1832-a Nepal lalnu tana sak a ni a, mipuite tlawh theih turin kum 10 chhung hawn a ni tawh.
Hliam tuarte chu Kathmandu Valley-a damdawi-in hrang hrangah enkawl an ni a, mahse hliam tuar an tam avangin damdawi-in lamte pawhin damdawi an tlachham ṭan tawh nia sawi a ni. Hei bakah hian ruang dahna tur hmun pawh an nei tawh lo nia sawi a ni bawk.
Inrinnnia lirghing vang hian Everest tlangah nasa takin vur a tawlh a, vur tawlh hian basecamp-ah tlang lawn mi 18 a chhilh hlum niin Nepal Tourism Department chuan a sawi a, mahse thite hi eng ram mi te nge an ni tih hriatchian an la ni lo. Tourism Department Executive Director Tulsi Prasad Gautam chuan, "Vur tawlh vang hian tlang lawn mi 18-te an thih bakah, chin hriat lohin mi 20 an awm mek a ni," a ti. Vur tawlhin a chhilh hlum zingah hian American Google executive Dan Fredinburg pawh a tel.
Vur tawlhna hmun tlangah hian chhanchhuah hna thawk tur hian Inrinni vek khan helicopter paruk tirh nghal an ni a, mahse vur a tlak chhunzawm reng avangin pahnih chauhin hna an thawk thei. Everest tlang lawn tum mi 1,000 vel an la tangkhang mek nia hriat a ni bawk.
Khawvel ram hrang hrangte'n Nepal ramin chhiatna rapthlak tak a tuar chu an tawrhpui thu an sawi a, Nepal ram pui tur hian chhawmdawl leh chhanchhuah hna thawktu tur pawh eng emaw zat tirh an ni tawh bawk. Mahse lirnghing vang hian inbiakpawhna lam a ṭha tawk lo a, vur leh leitawlh a nasat avangin chhanchhuah hna thawktute pawhin an duh angin an thawk chak thei lo.
US bakah Europe leh Asia ram eng emaw zat chuan emergency crew an tir tawh a, Kathmandu leh a chhehvel biala lirnghing tuarte ṭanpui leh chhanchhuah hna an thawk ang.
International Federaton of the Red Cross and Red Crescent Societies (IFRC) Asia Pacific director, Jagan Chapagain chuan, "Kawngpui nasa takin a hnawhping a, inbiakpawhna lamah harsatna a awm bawk a, hei vang hian harsatna tawk mek tualchhung mite puih hna a thawh chak theih loh a, chanchin chiang zawk pawh hriat a la har a ni," a ti. Chapagain chuan lirnghing inṭanna, Lamjung bial dinhmun chu hriatchian a la ni lo a, thil a chhiat nasat an rin thu a sawi bawk.
India chuan chhanchhuah hna thawhnaa pui turin sipai thlawhtheihna pahnih a chhawp a, hei bakah hian damdawi lam leh chhanchhuah hna thawktu turte pawh a tir lut nghal a ni. US disaster response team pawhin nimin khan Nepal hi an pan a, lirnghing tuarte chhawmdawlna tur dollar maktaduai 1 hû thawn a ni bawk. Britain chuan humanitarian expert team a tir tawh bawk a, an ni hian lirnghing-in thil a tihchhiat dante enfiah kawngah Nepal thuneitute an pui ang a, hmalak dan turte an enpui bawk ang.
China chuan member 62 awmna search and rescue team chu uifing-te nen nimin zing khan Nepal-ah hian a tir nghal a, Singapore sorkar chuan mi 55 awmna rescute team a tir dawn bawk. European Union chuan chhiatna rapthlak tak tuartute pui turin humanitarian expert-te pawhin Nepal an pan mek tih a sawi. Israel pawhin rescue team tirh a tum.
Malaysia, New Zealand, South Korea, Germany leh Spain-te pawhin Nepal chu a ṭul anga puih an inhuam thu an sawi a, Norway chuan chhawmdawl ngaite puihna atan dollar maktaduai 3.9 a pek tur thu a sawi.