
Kabul-ah US sipaite la awm zui zel dawn
US president Joe Biden chuan Taliban firfiak-ten Afghanitan-a thuneihna an chan hnuah, Afghanistan-a America mi awmte lak chhuah kim an nih hma chuan US sipaite chu Kabul-ah an awm chhunzawm zel dawn tih a sawi.
A hmaa inremna an lo siam tawh angin, Afghanistan aṭanga US sipaite lakchhuah kim hun hi August 31-ah an lo ruat tawh a ni. Mahse Nilainia khan President Biden chuan, America mite lakchhuah ngai an awm chhung chuan an ram sipaite hi an la awm zel dawn tih a sawi a, eng chen nge pawhsei a ni dawn tih erawh a sawilang lo.
President chuan Taliban-te hian Kabul aṭanga America mi hruaichhuak tura US sipaite hmalaknaah pawh an pui niin a sawi bawk. US hian an mi leh sate bakah, US sipaiten ṭawnglettu atana an lo chhawr ṭhin, Afghan mi 50,000-65,000 vel chu lakchhuah an tiam a ni. Kabul aṭang hian America mi 5,200 chuang hruai haw an ni tawh.
Afghanistan President hlui Karzai leh Taliban hruaitu inbia
Taliban firfiak pawlten Afghanistan thuneihna an chan hnuah, Taliban commander leh senior leader Anas Haqqani chuan Nilaini khan Afghanistan president hlui Hamid Karzai biain, sorkar thar siam dan tur chungchangte a sawipui. Meeting-ah hian Karzai hi Afghan National Reconciliation Council hotu Abdullah Abdullah chuan a ṭawiawm a ni.
Firfiakten Kabul an lak hnuah khan, Karzai leh Abdullah Abdullah-te chuan Taliban hruaitu hlunte hi biain, sorkar thar an siam turah Taliban member ni lo telh ve an nih theih dan turte an sawipui nia sawi a ni. Taliban thupuangtu, Zabihullah Mujahid chuan a hmaa an sorkar lo siam tawh ang ni loin, sorkar thar hi huam zau zawka siam a ni dawn tih pawh a lo sawi tawh a ni.

Taliban-ten nawrh huaihawtte kap
Khawpui ṭhenkhatah Taliban-ten thuneihna an chan duh lohna lantirin flag-waving protest neih a ni a, nawrh huaihawt zinga mi eng emaw zat chu Taliban firiakten an kaphlum. Nilaini khan Jalalabad khawpuia pungkhawmte chuan Taliban flag zar chu pawtthlain, an ram flag an zar a, Taliban duh lohna thute an aupui bawk. Pungkhawmte hi firfiakte chuan an kap zui a, an chetla lai thla lo latu video journalist ṭhenkhat chu an vaw zui bawk a ni.
Nimin khan Kunar province khawpui, Asadabad-ah rally huaihawt a ni bawk a, rally huaihawtna tel eng emaw zat chu kahhlum an ni bawk nia sawi a ni. Report ṭhenkhat erawh chuan an innekbuaina avanga thi niin an sawi thung. Khawpui dangah pawh Taliban duh lohna hi an lantir a, Taliban flag-te chu an pawtthler a ni. Afghanistan first vice president Amurllah Saleh chuan nawrh huaihawtte chu a thlawp thu sawiin, huaisen taka an ram puanzar vai a, ram tana dingtute chu zahna a hlan tih a sawi. Saleh hi Afghanistan ramah a la awm a, president Ashraf Ghani a tlanchhiat hnuah caretaker president anga a awm thu a sawi bawk.

Eng nge Sharia Law?
Afghanistan-a roreltu thar, Taliban chuan sorkar tharah kalphung ṭha zawk siam a, media leh hmeichhiate dikna chanvo zahsak an nih tur thu sawi mah se, hengte hi Sharia Law-in a huam chin anga kalpui a nih tur thu an sawi. Hei vang hian eng ang takin nge rorelna hi an kalpui dawn tih hriatthiam a la har hle.
Taliban-te chuan rorelnaah Islam legal system , Sharia Law hi an hman tur thu an sawi chiang tawh a ni. He dan hi Mulsim-ten an nitin khawsak phunga an zawm tur niin, ṭawngṭai, chaw nghei leh mirethei hnena thilpek chungchangah pawh he dan zul vekin an ti a ni. Pathian duh dan anga an khawsak theihna turin he dan hian a pui tih an sawi.
Sharia Law hnuaiah hian pawi-khawihna chu category pahnih - 'hadd' leh 'tazir' ah ṭhen a ni. 'Hadd' hi pawikawihna lian tham, hremna na tak pek dan tur siamsa a ni a, 'tazir' erawh chu hremna pek dan tur chu judge-ten an ngaituah chawp thung. 'Hadd' category-in a huamah hian rukruk pawh telin, rukru chu a kut tansak theih a ni a, uire pawh huamin uire hriatchhuahte chu lunga den hlum tur an ni bawk.
Hetih lai hian Muslim ramten 'Hadd' pawikawihna hremna hi an hmang vek lo a, hremna na tak kenkawh chungchangah Muslim zingah ngaihdan pawh a in ang lo hlawm hle. Taliban-te hian hmeichhiate dikna chanvo zahsak an ni dawn tih sawi tawh mah se, thuneihna an chan leh hnuah Kabul khawpuia dawr, a bikin beauty salon-a hmeichhia thlalak, an hmel langa tarte chu an tichhiat sak hlawm a ni.
Ashraf Ghani-a'n an puhna a pha
Taliban firfiakten August 15-a Kabul khawpui an luh veleh khan Afghanistan president Ashraf Ghani chu a ni la lain ram dangah a tlanchhe nghal a, hei vang hian a minister-te ngei pawhin an sawisel a ni. Report ṭhenkhat chuan Ghani hian car pali bakah sorkar sum, USD maktaduai 169 zet a tlanchhuahpui niin an sawi bawk.
Ghani hi a tlanchhiatna ram hriat a ni mai lo a, Tajikistan, Uzbekistan leh Oman ramah te a kal nia sawi an awm hnuin, Nilaini khan United Arab Emirates (UEA) chuan Ghani leh a chhungte hi an ramah an awm tih a sawi ta a ni. Nilaini khan Ghani hian UAE aṭang hian video message tichhuakin, hmanhmawh taka Kabul a chhuahsanna chhan chu thisen chhuahna thleng tur venna atan a ni tih a sawi. Kum 1996-a Taliban firfiakten an khaihlum, an ram president hlui Mohammad Najibullah anga khaihlum ve nghal an tum nia security official-ten an hrilh thu a sawi bawk.
Sorkar official-te thurawn anga kal a nih thu a sawi bawk. Hei bakah hian sum tam tak tlanchhuahpui nia an puhna chu thudik lo a ni tih sawiin, 'Ka waistcoat leh thawmhnaw tlemte nen chauh ka chhuak a ni," tiin a slipper takngial pawh a la lo tih a sawi. An puhnate chu thu dik lo a ni tih custom official-te pawhin an sawi theih vek tur thu a sawi bawk.
Ghani chuan Afghanistan ramah chuan kir leh ngei a tiam a, ram danga awm reng a tum loh thu leh, a kir lehna tura inbiakna pawh neih mek a nih thu a sawi. Afghan ram rorelna venghim tumin theihtawp a chhuah tih a sawi. President hlui Hamik Karzai leh Taliban hruaituten inbiakna an neih chu a thlawp thu sawiin, inbiakna hlawhtling tak an neih ngei a beisei tih a sawi.
