
Rocket hmangin Kabul Airport kap : US missile defence system hmangin lo dang
Afghanistan-a Kabul airport chu nimin zing khan rocket panga hmangin kah a ni leh a, mahse US missile defence system chuan heng rocket-te hi a lo kapthla hman a ni.
White House chuan nimin khan Kabul airport beih leh a nih thu hi a sawi. Airport beih a nih hma hian official-te chuan firfiakten pawikhawihna an thlen leh a rinawm thu pawh an sawi lawk tawh a ni.
Afghan media-te chuan nimin khan car aṭangin airport lamah rocket panga kahchhuah anih thu an sawi a, mahse missile defence system hmanga lo dan hman a nih avangin pawi erawh a khawih ta lo niin an sawi.
Kar liam Ningania Afghanistan-a Islamic State firkiak pawl, IS-K ten airport-a thihchilh bomb pahnih an tihpuah hnuah khan US chuan firfiakten an beih lehna thlen palha invenna turin airport-ah hian anti-rocket and mortar system an dah a ni.
Nimina airport lama rocket kahchhuah hi US sipaite beih tumna nia ngaih a ni. US president Joe Biden chuan rocket kah chungchang hi hriattir a nih hnuah commander-te chu Afghanistan-a an sipai la awmte venhimna turin a ṭul ang apianga che turin a hrilh tih a sawi. Vawiin hi US leh Taliban-ten inremna an lo siam tawh anga Afghanistan aṭanga US sipai lakchhuah kim an nih hun tur a ni a, hun tiamah hian an inlachhuak fel hman dawn em tih erawh an la sawichiang lo. US sipaite hian Pathianni khan Kabul airport aṭangin mi 2,900 vel chu US leh a thawhpui dangte thlawhtheihna hmangin an hruaichhuak leh, America mi haw duh hi mi 300 vel an la awm niin US secretary of state Antony Blinken chuan a sawi bawk.
Antony Blinken chuan nimin khan virtual meeting buatsaihin, Afghanistan aṭanga US sipaite lakchhuah kim an nih hnua hma lak zel dan turte a sawipui. Nimina meeting-ah hian Canada, France, Germany, Italy, Japan, UK, Turkey, European Union leh NATO aiawhte an tel. Taliban-te chuan US sipaite an chhuah hnuah Kabul airport enkawl chhunzawmna kawngah pui turin Qatar ram an ngen a, UN agency-te pawhin Qatar chu Afghanistan rama ṭanpuina leh chhawmdawlna pek luhna kawngah pui turin an ngen lawk tawh bawk.
US-in drone hmangin IS-K motor bei
Pathianni khan US sipaite chuan Kabul-ah airport beitu, IS-K firfiak motor chu drone hmangin an bei a, firfiak pahnih an thi niin official-ten an sawi.
Official chuan unmanned aircraft hmang hian puak thei thil eng emaw zat phurtu nia hriat motor hi Hamid Karzai International Airport hmar lamah an kap a, he motor hmang hian firfiakte hian airport hi beih leh an tum nia a lan thu an sawi.
US chuan invenna atan leh IS-K-ten airport-a pawikawihna dang an thlen tur venna turin beihpui an thlak thu a sawi. Puakthei thil phurtu motor hi US mlitary drone aṭangin Hellfire missile-ah kah a ni a, car an beihnaah hian civil mi thi an awm a , naupang paruk an tel bawk tih media report chuan an tarlang. United States’s Central Command (CENTCOM) chuan hei hi chhui chian a tum tih an sawi nghal a ni. IS-K lam erawhin thuchhuah engmah an la nei lo.
Kar liamta Inrinni khan US sipaite hian Afghanistan khawchhak lam, Pakistan ramri bula Nangarhar province-a drone hmanga beihpui an thlaknaah IS-K member pawimawh pahnih an lo that tawh bawk.
Taliban-te chuan US strike chungchang hi an chhui chiang dawn tih an sawi a, an sawi angin an target hi puakthei thei phurtu motor a ni ngei em tih an chhu zui tur thu an sawi. Nangarhar province-a US sipaite beihpui thlak tur hrilhlawk an ni lo chu an lawm loh thu an sawi.
Kabul Airport beihnaa US sipai thite ruangin an ram thleng
IS-K firfiakten Kabul Airport an beihnaa US sipai 13 thite ruang chu Pathianni khan US ram thlenpui a ni.
President Joe Biden leh First Lady Jill Biden-te chuan Delaware-a Dover Air Force Base-ah sipaite ruang hi lo hmuakin, zahna an lo hlan. Airport-a hun hmannaah hian sipai 11-te kuang hi lo hmuah a ni a, midang pahnihte kuang erawh chu an chhungten media cover an duh loh avangin a hranin hlan an ni ang.
Airport beihnaa thi, US sipai 13-te hi kum 20 - 31 inkar an ni a, an zinga 11 chu Marine niin pakhat Navy leh Army pakhat ve ve an tel bawk. An zinga mi panga chu kum 20 mi chauh niin, US-in Afghanistan-a mission a kalpui ṭan kuma piangte an ni. Heng mite hi kum 2020, February hnua Afghanistan-a firfiakte kut tuara US service member thi hmasa berte an ni.
Kabul Safe Zone siam rawt
France, Germany leh United Kingdom chuan United Nations-ah Afghanistan chhuahsan duhte tana him taka an awm theihnain Kabul-ah safe zone siam an rawt.
France president Emmanuel Macron chuan mi hruaichhuah hna kalpui chhunzawm zel dan tur hi Taliban-te pawh a sawipui a, UN Security Council meeting-ah pawh an thlen dawn tih a sawi. An rawtna siam hi Taliban lam hian an pawm dawn leh dawn loh an la hre lo a, mahse nawr zui zel an tum tih a sawi a ni.
Taliban-te nen hemi chungchangah hian inbiakna an neih avang chuan Taliban rorelna chu France-in a pawm ta tihna a ni lo tih a sawi nghal bawk. Safe zone siam rawtna chu ram dang pawhin a thlawp a beisei thu a sawi.
Taliban-in ram 100-te phalna pe
US State Department chuan ram 100 ten Afghanistan Evacuation Travel Assurances chungchanga thuchhuah inṭawm an siamah, Taliban-te chuan an ram aṭanga US sipaite an inlakchhuah fel hnuah pawh, heng 100 hnenah an ram mi leh sate bakah Afhgan mi, ram danga zin phalna neite chu a tahtawlin him taka an hruaichhuah chhunzawm zel a phalsak dawn tih a hrilh. Ram 100 a phalsak zingah hian US, Britain, France leh Germany pawh an tel.
US President Joe Biden-a national security adviser, Jake Sullivan chuan an ram mi bakah US sorkar leh sipaite lo thawk tawh, Afghan mite pawh Afghanistan chhuahsan an duh chuan an hruaichhuak chhunzawm zel dawn tih sawiin, tumah hnutchhiah an tum lo tih a sawi.
Taliban-ten intiamkamna an lo siam tawh avangin Afghan mite pawh travel document pekchhuah chhunzawm zel an tum tih ram hrang hrangte thuchhuah inṭawm siamah hian an tarlang.
Turkey-in Afghan raltlan lalut thei tawh lo
Turkey foreign minister Mevlut Cavusoglu chuan Afganistan aṭanga raltlan an lakluh belh thei tawh lo tih Pathiannia Germany foreign minister Heiko Maas nena joint news conference an neihah a sawi.
Cavusgolu chuan, "Kan theihtawpin rawn lutte hi lo buaipui leh chhawmdawl hna hi kan lo thawk vek a ni,"tiin tunah chuan raltlan dang lakluh belh thei an ni tawh lo tih a sawi. Afghanistan raltlan an lakluh tam lutuk a, harsatna an tawh chuan Europe ram thlengin a nghawng leh dawn tih a sawi a, Syria raltlan chungchanga buaina awm tawh aṭang khan inzir a ngai a ni, a ti.
Turkey-ah hian Syrian refugee maktaduai 3.7 vel an awm mek a, khawvela raltlan awmkhawmna lian ber a ni. Afghan ratlan hi mi 3,00,000 vel an awm bawk.
Germany minister Mass hian Afghanistan tualchhung buaina chhuak tuartu ram - Trukey, Uzbekistan, Tajikistan, Pakistan leh Qatar ramte chu Germany-in an hmalaknaa a thlawpna lantirin a tlawh kual mek a ni.
Ram dang sipai chhuah kim hunah cabinet thar puang dawn
Taliban-te chuan an rama ram dang sipai awmte an chhuah kim hunah Taliban sorkar thar chu puan a ni dawn tih an sawi a, hemi rual hian cabinet tihfel nan hian kar hnih khat chu hun an duh mai thei niin an thupuangtu Zabihullah Mujahid chuan a sawi.
Mujahid chuan cabinet member turte hi buaipui mek a nih thu leh, ruat fel an nih hunah an puan tur thu a sawi. Taliban hian thuneihna an chan hnuah Afghanistan-a province 34 zinga 33-a governor leh police hotu turte chu an ruat fel tawh a ni.
Taliban-te hian sorkar thar hi a hmaa sorkar a lo siam tawh aia huam zau zawka siam an tum thu an sawi tawh a, hnam hrang hrang aiawhte pawh telh an tum thu an sawi. Cabinet member-ah hmeichhia telh an nih dawn em tih erawh chu hruaitu lamin an ngaihtuah dawn tih Mujahid chuan a sawi bawk.
Kar liam ta Inrinni aṭang khan Taliban-te chuan an rama bank-te chu an inhawn tir leh ṭan a, kar khatah Afghan Afghani 200 - 20,000 chin lak chhuah an phalsak. Firfiakten thuneihna an chan hnuah an ram pawisa hlutna pawh a tlahniam hman hle a, mahse sorkar thar a din hunah a pangngai chho leh mai dawn niin Taliban thupuangtu chuan an sawi a, central bank ministry hotu turte pawh ruat fel an ni tawh a ni, a ti.
Airport beitu IS-K hi tute nge an nih?
Taliban-ten Afghanistan-a thuneihna an chan hnua thihchilh bomb hmanga Kabul Airport beihnaa mi 170 thihna thleng chu Afghanistan-a Islamic State (IS) group, Islamic State Khorasan Province (IS-K) chuan an tih a nih thu an sawi a, nimina US-in drone hmanga a kah, airport bula puakthei thil phurtute pawh IS-K member-te nia sawi an ni bawk.
IS-K hi Afghanistan rama firfiak pawl hlauhawm leh che rawva ber zinga mi a ni. Iraq leh Syria rama IS chet nat lai, kum 2015 January thla khan Afghanistan ramah hian din a ni. Member atan hian Afghan mi bakah Pakistan mite an la, a bikin Afghan Taliban pawl chet dan duhkhawp loa chhuakte an la khawm ṭhin.
'Khorasan' hi historical region niin, tunlaia Afghanistan leh Pakistan ram ṭhenkhate a huam tel a ni. A tirah chuan Pakistan pawh an telh vek a, mahse kum 2019, May thla khan Pakistan section hran an siam a ni.
IS-K hian fighter 3,000 vel an nei nia ngaih a ni a, mahse US, Afghan security force leh Taliban-te nena an inbeihnaah an member eng emaw zat an chan tawh a ni. Afghan security force-te bakah politician leh ministry te, Taliban, religious minority, Shia Muslim leh Sikh, international agency leh aid organisation-te an bei fo a ni. Pawikhawihna lian tham tak an thlen fo a, hmeichhe school leh hospital-te pawh an bei tel ṭhin.
Afghanistan khawchhak lama Nangarhar province-ah an inkhuar a, hei hi Pakistan kaltlanga ruihhlo tawlhna ṭhin kawng hnaih tak a ni. Pawikhawihna pawh hi Nangahar leh Kabul-ah an thlen deuh ber ṭhin a, mahse Kumar, Jowzjan, Paktia, Kunduz leh Herat province-te pawh an lo bei tawh ṭhin bawk.
IS-K hian Taliban hi Doha, Qatar-a US nena inremna an siam chungchangah Jihad thlauhthlaah an puh a, Taliban member-te chu an rinna phatsantuah puhin, Islamic law hnuaiah thah pawh an thiang niin an sawi. Hei vang hian Afghanistan-a Taliban sorkar a din fel hnuah IS-K hi an hnawk chhoh hle rin a ni.
