Hong Kong Basic Law leh national security law thar

Tunhnaiah China-in Hong Kong-a hman tur, national security law thar a duang a, he dan hi Hong Kong mipuiten nasa taka an dodal chungin China chuan Parliament-ah a pass a, July 1 aṭang khan hman ṭan a ni. Hong Kong hi China hnuaia awm ni mah se, mahnia inrelbawlna hran nei niin, Britain-in China kuta a hlan dawn khan  mini-constitution, Basic Law hmanga a inrelbawlna tur siamsak a ni. 'One country, two systems' principle hmanga China thuhnuaia awm zui a nih bakah, kawng tam taka mahnia thuneihna nei Special Administrative Region (SAR)-a siam a ni. 

Hong Kong Basic Law-ah hian chapter 9 a awm a, Article 160 leh annex 3 a awm a ni. He basic law-a Article 1-ah hian Hong Kong chu China ta a nih thu a inziak a, mahse kum 2047 thleng chu China sorkarin a ram chhunga inkaihhruaina dan leh dun a hman chu Hong Kong-ah hian a hmang ve thei dawn lo thung a ni. 

Hong Kong hian amahin executive, legislative leh judicial branch a nei hrang ṭheuh a, Basic Law-a Article 12-naah chuan Hong Kong chu mahnia a inrelbawl theih nan thuneihna sang tak a neih thu ziah lan a ni bawk. 
A inrelbawlna tur Basic Law hi China leh British sorkarin inremna an ziah anga kum 1997 July 1 aṭanga hman ṭan a ni. Basic Law-a Article 23 hnuaiah hian Hong Kong chuan amahin national security a siam thei a, security law-ah hian central sorkar laka hel, sorkar laka inhnuhdawhna/inlakhran, sorkar pawi sawina leh sorkar beih tum zawnga chete laka hremna hman theih a nih thu te, ram dang aṭang Hong Kong-a politics lama pawl din theih a nih loh thute pawh a awm a ni. 

He Article zulzui hian kum 2003 khan Hong Kong sorkar chuan National Security (Legislative Provisions) Bill 2003 chu hman theih turin a ngaihtuah a, mahse he bill hi dodaltu an tam em avangin a hnuah tihtawp zui a ni. 

Ram dangten Hong Kong thlavang hauh
National security law hi Hong Kong mite chuan an mimal zalenna rahbeh tumna a nih thu an tlangau pui a, vawi tam tak he law hi hman a nih loh nan nawrh an lo huaihawt fo tawh bawk a ni. Ram dangte pawhin he dan thar siam hi an thlawp lo hle. 

He law hi hman a nih tak vang hian Britain prime minister Boris Johnson chuan Hong Kong mite tan British khua leh tui nih theihna tur kawng a hawnsak ve nghal thu a sawi a, Hong Kong mi 3,50,000-te chuan British National Overseas (BNO) passport an nei mek a, hemi kaltlang hian British khua leh tui nih theihna leh British-a hna an thawh theihna a awm tih Boris Johnson chuan a sawi.

June 18 khan G7-a foreign minister-te chuan dan thar duh loh chungchangah thuchhuah inṭawm an lo siam tawh a, June 23 khan European Parliament pawhin Hong Kong-a security law thar hman tum hi International Court of Justice (ICJ)-ah ngaihtuah phawt nise tiin vote hmangin ngaihdan a la bawk. US president Donald Trump chuan he dan thar hi a duh loh thu a sawi bawk a, Australia, UK leh ram dangte pawhin security law thar hi an sawisel a ni.
Hong Kong national security law bakah hian China chuan Hong Kong-a a thu neih theihna tur kawng dapin nikum February thla khan Hong Kong sorkar chuan Hong Kong-a cheng, thiam loh chantir tawhte mainland China-a thawn an nih theihna tur bill, extradition bill chu hman a tum a ni. Mahse nasa taka dodal a nih hnuah Hong Kong hotu Carrie Lam chuan tiam chin awm loin a titawp ta rih a ni. 

Hong Kong national security law
July 1, 2020 aṭanga hman ṭan tak, Hong Kong national security law-ah hian sorkar laka inlakhran duhna, sorkar beih tumna, sorkar laka a hel zawnga chetna leh ram dang sipai emaw pawl emaw thawhpui tumna kawnga chete chu thiam loh chantir theih an ni. An thil tihsual a nasat dan a zirin kum 10 bakah dam chhung hial te pawh lungin tantir theih a ni. 

Ram dang pawl thawhpuia Hong Kong emaw China sorkar emaw tichhe zawnga chete chu thiam loh chantir theih an ni a, tupawh nawrh huaihawt hmanga Hong Kong leh China sorkar inlai chinna ṭhen darh tum chu, buaina an siam emaw siam lo emaw thil tisualtu nia chhal theih a ni. Chung thil titute chu Hong Kong election-a an din pawh khapsak hial theih a ni bawk.

Hei bakah hian National security lama thubuai a awma chhui turin China chuan national security agency thar a din a, he agency hi security atan thubuai bik chauh chhui tura tih a ni. Hong Kong sorkar chuan national security agency-te chungah hian thuneihna a nei lo a, he dan thar hnuaiah hian Hong Kong Justice department chu prosecution department siam thar tura tih a ni. 

He department hian national security ti derthawng zawnga chete lakah thubuai a chhui thei a, hmun hla tak taka mi evidence la khawm thei turin thu neihna sang tak a nei bawk. He department hotu tur hi Chief Executive of Hong Kong, Carrie Lam in a ruat ang. 

China aṭanga security agent dahte chuan dan kalha che nia puhte (a bikin case serious) chhuina kawngah thuneihna sang zawk an nei thei dawn a, thil tisual nia puhte chu mainland China-ah an chungthu ngaihtuah tura thawn theih a ni bawk. He dan thar hnuaia thiam loh changa puhte chu Hong Kong-a court-a an thubuai ngaihtuah a nih laiin mipui tel phal loh a ni a, thubuai ngaihtuah tur judge-te chu Carrie Lam chuan a ruat a nga, judge-te term hi kum kha zel a ni thung.

He dan thar hnuaiah hian ram pawn aṭanga NGO awmte chu sorkarin a ṭul dan leh ṭha a tih angin thawhhona emaw hmalakna emaw kalpui dan turah ruahmanna a siam ang.