Jaitley-an Union Budget 2016-17 a pharh

Finance Minister Arun Jaitley chuan nimin khan Parliament inkhawmah Union Budget 2016-17 a pharh.

Arun Jaitley hian union budget ṭum thum a pharhna a ni a, fiscal year kallai meka ram economy ṭhanna chu 7.6% a tling dawn tih a sawi. Hemirual hian sorkar chuan hamṭhatna hrang hrang thlengte chu ram mipui mi tluklehdingawn 1.3-ten a tam thei ang bera an chhawr theih a duh a ni, a ti.

NDA sorkar chuan mi rethei leh dinhmun harsa zawkte chawikanna tur a ngaihtuah a, thingtlang tihhmasawnna tur pawh a ngai pawimawh hle tih Jaitley chuan a sawi. Loneitute sum lakluh pawh kum nga chhungin a leta tihpun tum a nih thu a sawi bawk.

PM Fasal Bima Yojana hnuaiah loneitu, an thlai chin chante tana zangnadawmna pekna tur chu kum dang zawng aia sanga dah a ni, a ti. Sorkar laipui chuan mi rethei, BPL chhungkuate hnenah state sorkar puihna hmanga eirawngbawlna gas pek dan tur ruahmnna thar a siam tih a sawi bawk.

Minister chuan kum khata cheng vaibelchhe khat chunglam la lutten income tax an pek ṭhin chu 12% aṭangin 15% ah tihsan a nih thu a sawi a, chhiah awlruk tumte chu na taka beih let zel an ni ang, a ti.

Budget-a tarlan Ṭhenkhat

Agriculture and rural sector :

Agriculture tan cheng vaibelchhe 35, 984 dah a ni.

Rural sector atan cheng vaibelchhe 87,765 dah a ni.

Pradhanmatri Gram Sadak Yojna tana sum ruahman chu cheng vaibelchhe 19,000 ah tihpun a ni

MNREGA tan cheng vaibelchhe 38,500 dah a ni.

Kum 2018, May 1-ah thingtlang khua zawng zawng electric pek hman tum a ni.

Crop insurance scheme atancheng vaibelchhe 5,500 ruahman.

Paramparagat Krishi Vikas Yojana hnuaia kum thum chhungin ram acre nuai 5-ah zauah organic farming kalpui hman tum a ni a, organic farming atan bik hian cheng vaibelchhe 412 ruahman a ni.

NABARD hnuaiah irrigation fund atan cheng vaibelchhe 20,000 dah a ni ang.

Stand Up India scheme hnuaia SC, ST leh hmeichhe sumdawngte chawikanna turin cheng vaibelchhe 500 dah a ni.

Social sector :

Social sector hnuaiah education leh health care huamin cheng vaibelchhe 1,51,581 dah a ni.

Health protection scheme thar hnuaiah chhungkaw pakhat tan cheng nuai khat chin pekna tur siam tum a ni a, senior citizen-te chu Rs 30,000 an dawn belh thei ang.

PM Jan Aushadi Yojana hnuaia generid drug store 300 hawn belh dawn.

Swatcch Bharat Abhiyaan tan cheng vaibelchhe 9,000 dah a ni.

PPP model hnuaiah national dialysis service programme siam a ni dawn a, thingtlanga cheng hmeichhiate tan LPG connection siamsak tum a ni.

Education and job :

Kum hnih chhungin Navodaya Vidyalayas thar 62 hawn a ni ang.

Higher education pualin Higher Education Financing Agency din a ni dawn a, cheng vaibelchhe 1,000 dah a ni ang.

Educational institution, private 10 leh public 10 te chu world class-ah siam tum a ni.

Skill development atan cheng vaibelchhe 1804 dah a ni.

Sorkarin hnathawktu tharte chu an thawh
ṭan aṭanga kum thum chhungin EPF 8.33% a pe ang.

Multi skill institute 1,500 siam thar a ni dawn

PM Kaushal Vikas Yojana hnuaiah kum thum chhungin ṭhalai vaibelchhe khat te thiamthil zirtir tum a ni.

Infrastructure :

Road sector atan cheng vaibelchhe 97,000 dah a ni.

Budget 2016-a infrastructure atana sum rua­hman chu cheng vaibelchhe 2,21,246 a ni.

2016/17 chhungin national highway km 10,000-a thui siam tum a ni a, state highway km 50,000 chei ṭhat tum a ni bawk.

Khawchhak leh khawthlang tuipu kamah greenfield port thar siam tum a ni. Airport te ho thuam ṭha turin sorkar laipui chuan state sorkarte a thawhpui ang.

Kum 15-20 chhungin nuclear power tihchak tum a ni.

Insurance and Pension, Asset Reconstruction Companies, Stock Exchanges-ah FDI policy siamṭhat a ni. Food Products Produced and Marketed in India bikah FIPB kaltlangin 100% FDI phalsak a ni ang.

Financial sector :

Finance Bill 2016 kaltlangin Monetary Policy leh Monetary Policy Committee tana pawimawhte siam a ni ang.

Public Sector Bank thuam chakna turin cheng vaibelchhe 25,000 dah a ni.

Sorkar kuta awm, General Insurance Company-te chu stock exchange list-ah telh an n iang.

Budget-a chhiah lak dan thar tarlan
ṭhenkhat chu -

Cheng nuai 10 leh a chunglam car aṭangin chhiah 1% lak a ni dawn a,sum faia bung­rua cheng nuai hnih chunglam lein chhiah 1% lak a ni bawk ang. SUV-ah 4% leh, petrol. LPG leh CNG car-ah infrastructure tax 1% leh diesel car-ah 2.5% lak a ni ang.

Restaurant, property and insurance, leh mobile phone service-ahte June 1
aṭangin "Krishi Kalyan" tax 0.5% lak a ni tawh dawn.

Vaihlo aṭanga thil siamchhuaha chhiah lak chu financial year thar aṭangin 10%
aṭangin 15% ah tihsan a ni dawn a, cigarette man pawh a to phah dawn a ni.

Branded thawmhnaw, Rs 1,000 chunglam chinah chhiah lak chu 6% a tihsan rawt a ni bawk.