Karnataka-in Tamil Nadu hnenah tui pe Loneituten nawrh huaihawt chhunzawm
Karnataka state sorkar chuan Supreme Court-in ti tura a hrilh angin, nimin khan Cauvery lui tui chu Tamil Nadu hnenah a pe ṭan ta.
Hetihlai hian Tamil Nadu hnena tui pek ṭhen duh lo hian Karnataka state-ah loneituten nawrh an la huaihawt chhunzawm a, kawngpuite an dan bakah school leh college eng emaw zat khar an ni bawk. Nawrh huai-hawt-na pui ber, Mandya-ah chuan Bengaluru-Mysuru Highway dan a ni.
Surpeme Court thupek siam vang hian Thawhlehni khan Karnataka Chief Minister Siddarmaiah chuan state secretariat-ah all party meeting a ko a, darkar thum zet meeting hi an nei a ni. CM chuan, "Karnataka chuan tui lama harsatna tawk mah ila, Supreme Court thupek siam angin lui tui hi kan pe-chhuak dawn a ni" a ti.
Thawhṭanni khan SC chuan Karnataka state hnenah hian September 7-16 chhungin Tamil Nadu tan hian Cauvery lui tui chu nitin cusecs 15,000 pe chhuak ṭhin turin a hriattir a ni.
CM Siddarmaiah chuan state mipuite chu inthunun tur leh, nunphung tibuai zawnga kawngpui dang lo tur leh vantlang hmun pawimawhte khawih chhe lo turin a ngen. Law Minister TB Jaychandra pawhin mipuite chu an duh dana che mai lo tura ngenin, India ram chhunga court sang ber, Supreme Court thupek chu an zawm a ngai tih a sawi.
Cauvery lui tui inchuha buaina hi kum 1892 aṭanga inṭan tawh a ni a, hetih hunlaia Madras Presidency leh Mysore state chuan lui tui hi insem turin an ti a ni. Kum 1910 khan state pahnihte hian luiah hian dam an siam a, British chuan an tui chan tur zat hi a siamsak bawk. Kum 1924 khan inremna siamin, state pahnihten an mamawh ang zat lui tui hmang tur hian dikna chanvo an nei ve ve niin an sawi.
India independence hnuah state pahnih-te buaina hi a zual a, Tamil Nadu chuan Karnataka-in lui-a dam a siam chu a dodal a, hei vang hian Karnataka chuan Tamil Nadu hnena tui a pek ṭhin chu tihtawp a duh a ni. Kum 1924-a inremna an siam pawh a dik tawk lo a, he lui awmna dik tak hi Karnataka state a nih avangin a neitu zawk niin a inchhal a, British hunlaia inremna an lo siam tawh chu zawm an tum tawh lo tih a tarlang.
Mahse Tamil Nadu hian lui kamah hian thlai chinna ram zau tak a neih avangin lui tuiah hian a innghat lian hle a, tui pekchhuah dan tihdanglam a nih chuan loneitu sang telin an tuar dawn tih a sawi. Kum 1972 khan sorkar laipui chuan statistics lakhawm tur hian committee pawh a lo din tawh a, an zirchianna aṭangin Tamil Nadu hian 566 tmcft (thousand milli cubic feet) hmangin, Karnataka hian 177 tmcft chauh a hmang tih an hria a ni.
Kum 1976 khan state pahnihte hian tui hi a hmaa an lo hman tawh ang khan hman chhunzawm an rel a, mahse Karnataka chuan lui tui hi international rules angin a inzaha insem a phut. Lui tui 94% chu state pahnihte chuan inzata insem a, a bak chu Kerala leh Puducherry hnena sem a rawt a ni. Mahse Tamil Nadu lam hian kum 1924-a inremna an lo siam tawh chu hman chhunzawm zel a rawt thung.
Kum 2007 khan Cauvery Water Disputes Tribunal chuan an buaina chungchangah hian thutlukna a siamsak a, kum 1892 leh 1924-a Madras leh Mysore sorkarin inremna an lo siam tawh pawh la rintlakah a ngai bawk. Tribunal-in Cauvery lui tui chungchanga thutlukna a siam chu, Tamil Nadu tan 419 TMC, Karnataka tan 270 TMC, Kerala tan 30 TMC leh Puducherry tan 7 TMC-a sem turin a ti. Hei hi duh loin Karnataka state-ah chuan state pum huap bandh pawh huaihawt a nih phah a ni.
Kuminah tribunal thutlukna siam angin Karnataka hian tui a pekchhuak duh loh avangin Tamil Nadu hi Supreme Court-ah a zualko a, court chuan Karnataka hi tui pe chhuak turin a ti ta a ni. Hemi rual hian state pahnihte chu kum za chuang zet tui chungchanga an buaina neih chu chingfel a, inrem taka awm turin a ti bawk.