Vyapam scam: CBI-in FIR a ziaklut
Madhya Pradesh Professional Examination Board, Vyapam tia sawiin dik lo taka professional course zir tur leh sorkar hna a lak dan chu Central Bureau of Investigation (CBI)-in a chhui ṭan hnuah, Nilaini khan FIR pahnih a ziak lut.
CBI-in FIR a ziahluh hi kum 2010-a Pre-Medical Test leh 2011-a pre-PG Examination buatsaihah dik lo taka thil tia puhna kaihhnawih a ni.
Thawhṭanni khan CBI hian a hmaa Vyapam scam chungchang lo chhuitu, Madhya Pradesh Police Special Tast Force kut aṭangin thubuai a chhui lai zawng zawngte a la a ni. Supreme Court chuan CBI hnenah hian Vyapam scam chungchang chhui tura a hriattir rual hian, he thila inhnamhnawiha puh leh thuhretute thih dan pawh chhui turin a ngen nghal a ni. Vyapam scam-a inhnamhnawiha puh mi 49 chu an thi tawh a, an zinga mi eng emaw zat chu mak taka thi an ni.
FIR thehluhah hian CBI chuan Pre-Medical Test 2010-a dik lo taka thiltihnaa inhnamhnawihah puh candidate hming 21 a ziak lang a, heng mite hi IPC tlawhchhana thubuai siamsak an ni.
Thubuai ziahluh pahnihna, pre-PG examination 2011 kaihhnawihah hian mi pariat hming tarlan an ni bawk a, anni pawh hi IPC section hnuaiah thubuai siamsak an ni bawk. CBI-in hming a thailan zingah hian MP Backward Classes and Minorities Commission member Gulab Singh Kirar leh a fapa Shakti Singh Kirar-te an tel. Anni bakah hian Vyapam examination controller hlui, Sudhir Bhadauri leh Pankaj Trivedi-te hming pawh a lang.
Supreme Court thupek angin Vyapam scam hi member 40 awmna CBI team-in a chhui mek a, dik lo taka thiltihnaah hian politician, sorkar officer leh sumdawng lian tak takte an inrawlh nasa hle.
Vyapam scam chhui a nih mek laiin, Madhya Pradesh Dental and Medical Admission Test (DMAT) dik lo taka kalpui a nih dan hailan a ni leh bawk. DMAT chungchang CBI chhuitir tura ngenna chu nimin khan Supreme Court chuan ngaihtuah a remti.
Chief Justice HL Dattu-a kaihhruai bench chuan Vyapam aiin DMAT chetdan dik lohna hi a nasa zawk nia a lan thu sawiin, DMAT chungchang hi CBI chhuitir a nih loh chhan sorkar laipui leh state sorkar hnenah sawifiah turin a zawt nghal.
Association for Private Medical and Dental Colleges (APDMC) chuan kumtin DMAT hi a buatsaih a, he test kaltlang hian private college-a graduate leh post-graduate seat 1,500 chuang lak an ni ṭhin. Petition thehluttute chuan medical leh dental college (43% management quota leh 15% NRI quota)-a seat 58% leh state quota 42% lakna turte chu dik taka kalpui a ni ngai lo tih an sawi.
Vyapam scam
1982: Madhya Pradesh Professional Examination Board (MPPEB) / MP Vyavsayik Pareeksha Mandal (Vyapam) in professional course atan entrance examination a buatsaih ṭan.
2008: Sorkar hna lakna turin recruitment test a buatsaih tel.
2009, July 5: Sorkar hna lak danah thil fel tawk lo a awm nia sawi ṭan a ni.
2009: Medical exam paper a putru a, complain hmasa ber thehluh a ni.
2009, Dec: Thil dik lo nia sawi chhui turin Chief Minister-in panel a din.
2013, July 7: Police-te'n FIR an ziak lut a, mi 20 an man.
2013, July 16: Thil dik lo tihnaa a khaipa ber nia sawi, Jagdish Sagar man a ni.
2013, Aug 26: Special Task Force-in a chhui ṭan a, FIR 55 an ziaklut.
2013, Oct 9: Exam paltlang mi 345-te admission cancel sak an ni.
2013, Dec 18: Higher Education Minister hlui Laxmikant Sharma chu thubuai siamsak a ni.
2015 , June 29: SIT in Vyapam scam-a inhnamhnawih mi 23-te thih dan chu 'thihdan pangngai lo' tiin a sawi a, he thil nena inkaihhnawihna nei thi zat hi mi 46 an tling.
2015, July 7: MP Chief Minister Shivraj Singh Chouhan-a'n CBI-te kuta hlan a remti.