Rs 500 leh Rs 1000 note thih vangin buaina tur a awm lo

Thawhlehni zanlai aṭang khan Rs 500 leh Rs 1000 note ti thih a ni a, mahse he thu puangtu Prime Minister Narendra Modi chuan mipuite tan chiaina tur a awm loh thu leh, an sum neihte an hloh dawn loh thu a sawi.

PM chuan Thawhlehni zan khan pawisa note pahnih tih thih a nih thu hi puangin, eirukna, sum chheprelh leh pawisa lem tam lutuk do letna tura ti a nih thu a sawi. PM-in pawisa note tih thih a nih thu a puan hnu hian Reserve Bank of India pawhin hemi chungchang hi a sawifiah zui ve nghal.

RBI chuan sorkar laipuiin pawisa ti thi a, note thar siam chhuak tura hma a lak chhan chu pawisa note lem, a bikin Rs 500 leh Rs 1000 a tam lutuk vang niin a sawi. Heng pawisa lemte hian a tak an an avangin mipui nawlpui tan chuan hriat hran harsa khawp a ni. Pawisa lemte hi firfiakten an hmang nasa a, hei bakah hian sum chheprelhna atan an hmang nasa bawk.

Rs 500 leh Rs 1,000 note hi hman zui theih a ni dawn lo a, mahse Bank leh post office hrang hrangah thleng leh deposit theih a ni ang. December 30 thleng bi≠thliah chin awm loin bank-ah deposit theih a ni dawn. Hemi chhunga deposit hman lo te tan, nakkum March 31 thleng Reserve Bank of India office-ah an thleng thei ang.

Pawisa note hlui thleng turte tan sorkarin a pek chhuah ID proof kengin vawi khatah Rs 4,000 chin a thleng theih ang a, November 25
aṭanga December 30 thlengin, thleng theih zat hi tihpun a ni ang. Bank
aṭanga sum lakchhuah theih zat hi ni eng emaw chen chu ni khatah Rs 10,000 chin leh, kar khatah Rs 20,000 china bithliah phawt a ni a, a hnuah a lak theih zat hi tihpun a ni dawn.

Cheque, demand draft, debit leh credit card bakah electronic fund transfer hmanga payment-ah erawh bihthliah siam a ni lo thung.

November 8 zanlai aṭang khan ni hnih chhung chu ATM hawn an ni dawn lo a, a hman theih hunah pawh hun eng emaw chen chu ni khata ATM aṭanga sum lakchhuah theih zat hi Rs 2,000 ah bihthliah a ni a, a hnuah Rs 4,000 ah tihsan leh a ni ang.

Rs 500 leh Rs 2,000 note thar tichhuak dawn

Vawiin hian Rs 500 leh Rs 2,000 note thar chu tihchhuah nghal a ni dawn. Economic affairs secretary Shaktikanta Das chuan Rs 500 note tihchhuah thar tur hi Mahatma Gandhi series note a nih thu sawiin, Delhi Red Fort lem pawh dah a ni tih a sawi. Rs 2,000 note-ah chuan India Mars Mission lawmna pualin Mangalyaan thlalak dah a ni bawk. Heng note tharte hi naktuk aṭangin ATM-ah pekchhuah an ni ang.

Rs 2,000 note tharah hian sor≠karin pawisa dahna hmun a chhui zel theihna turin nano GPS phum tel a ni dawn tia thuthang awm chu thu dik lo a ni a, mahse Radio-frequency identification (RFID) tag erawh a awm maithei nia sawi a ni a, RBI lam chuan engmah an sawichiang lo thung.

Pawisa note tihthih a nih tum khatna a ni lo

Tun ṭum hi pawisa note ti thih ṭum khatna a ni lo a, kum 1946 leh 1978 khan Rs 1,000 leh a aia sang note siam chu tih thih an lo ni tawh. RBI data aṭanga a landani, Reserve Bank of India-in pawisa note a siam san ber chu Rs 10,000 note niin, kum 1938 khan tichhuak a, mahse kum 1946, January thla tih thih a ni. Kum 1954 khan Rs 1,000, Rs 5,000 leh Rs 10,000 note siam nawn leh a ni a, mahse heng pawh hi kum 1978, January thla khan an thi leh a ni. Kum 1987, October thla khan Rs 500 note siam niin, kum 2000 November thla khan Rs 1,000 note hi siam leh a ni. Mahse vawiina tihchhuah tur, Rs 2,000 note erawh chu an siam ṭum khatna tur a ni.

Bank-a pawisa thlengah sorkar a fimkhur dawn

Eiruk dona leh, sum chheprelh leh pawisa lem tam lutuk beih letna atana tih a nih angin, sorkar pawh pawisa note tih thih a nih avanga bank-a sum thlengte lakah a fimkhur dawn. IT department chuan cheng nuai hnih chuang thleng chinte chu uluk takin an nihna a enfiah dawn. Tax department hi pawisa thlengtute PAN card details lo record tur leh, an chhiah thehluh zatte nena lo chhut tura hriattir an ni. Heta aṭang hian chhiah awlruk manchhuahte chu chawi tir theih an ni ang.

Kum 2015 chhung khan investigation agency leh Reserve Bank of India chuan pawisa note lem 632,000 zet an man a, an man hlut zawng hi cheng vaibelchhe 30.43 a tling a ni. Intelligence agency hrang hrangte chuan pawisa lem tawlhruk leh thehdarh chungchangah hian thubuai 788 an ziah lut a, rinhlelh mi 816 hming an thehlut bawk. Pawisa lem manchhuah zinga 43% chuang hi Delhi leh Uttar Pradesh-a man a ni.

Faktu leh sawiseltu

ρ PM Modi-a’n eiruk leh sum chheprelh dona tura pawisa note tih thih a nih thu a puang hi faktu tam tak an awm laiin sawiseltu pawh eng emaw zat an awm. Congress Party chuan hetianga thutlukna siam thu hian loneitu, sumdawng tenau leh mipui nawlpui tan harsatna lian tak a thlen thei dawn niin an sawi. Congress party thupuangtu, Manish Tewari chuan thil tihawm lo tak a nih thu sawiin, PM chu mi retheite laka fei thlakah a puh.

ρ West Bengal chief minister leh Trinamool Congress hotu, Mamata Banerjee pawh a lawm lo hle. Banerjee chuan chhiah awlruk duh vanga sum chheprelh an awm ṭhin chu a duh loh thu a sawi rualin, mipui nawlpui leh sumdawng tenaute dinhmun tur chu a ngaihtuahpui tih a sawi. Mipuite chunga buaina lian tak thlenna nia a ngaih thu a sawi. Delhi Chief Minister, Aam Aadmi Party hotu Arvind Kejriwal-a chuan hemi chungchangah hian ṭawngchhuak lo mah se, Banerjee-i thusawi hi a twitter-ah a tarlang a ni.

ρ JD-U hruaitu Pawan Varma chuan pawisa note tih thih a nih dawn chuan a hmaa uluk taka lo zir lawk a, mipuite tana harsatna a thlen theih dante pawh lo ngaihtuah lawk vek a ngai niin a sawi. Pawisa note siam thar tur pawh a lem siam a ni leh dawn em tih sawi theih a ni lo tih a sawi bawk.

ρ Kerala-a rorellai, CPI(M) kaihhruai LDF sorkar pawhin pawisa note tih thih chuan sum chheprelh a tihbo phah dawn lo tih a sawi a, sum chheprelh tam zawk chu ram pawnah dah a ni a, ram chhungah pawh a sum fai ni loin rangkachak leh ram hmangin an dah ṭha zawk a ni, a ti.

ρ Hetih lai hian mi tam zawk chuan PM chu fakin, a hmalakna chu huaisen thlak leh ram sum dinhmun siamṭhatna tur kawng pawimawh tak nia an ngaih thu an sawi. BJP President Amit Shah chuan sorkarin black money doa a hmalakna chu surgical strike aiin a nep lo tih a sawi a. PM chu lawmthu a hrilh bawk. He thil hian sum chheprelhtute mai ni lo, pawisa lem hmanga sumdawngte tan nghawng pawi tak a thlen dawn a ni, a ti.

ρ Union Minister-te pawhin PM an fak hle a, a thutlukna siam chuan eiru leh dik lo taka sum neitute chauh a nghawng buai dawn a ni, a ti. He thil hi sum chheprelh tam tak haichhuahna tura hmalakna huaisen tak a ni tiin, ram mipuite pawhin ṭha an ti hle tih a sawi. PM Modi-a kaihhruaina hnuaiah ram mipuiten an thla a muang a, tuna thutlukna lian tak a siam hian a huaisen zia a tilang chiang hle niin an sawi.