DSP Singh chhui chiang turin NIA Kashmir-ah kal

Union finance minister Nirmala Sitharaman chuan February 1, Inrinni khan Lok Sabha-ah union budget 2020 a pharh. 

Nirmala Sitharaman hian union budget a pharh ṭum hnihna a ni a, darkar 2 leh minute 42 chhung thu sawiin, India chanchina budget speech neih rei ber a ni. 

Finance Minister-in Fiscal Year 2020-21 chhung atana budget a pharh hi cheng vaibelchhe nuai 30.42 a ni. FY 2019 -20 budget kha cheng vaibelchhe nuai 27.86 a ni. Budget tharah hian sorkarin income tax a lakna, kum khata sum lakluh zat bithliah a siam chu cheng nuai 2.5 aṭangin cheng nuai 5-ah tisang a ni. 

Union budget-a sector hrang hrang
tana sum dahte chu - 
Sector      Sum dah
Defence  -     Rs vaibelchhe nuai 4.71
Home -     Rs vbc 1.05
Health  -     Rs vbc 67,116
Education -     Rs vbc 99,300 

(Education budget-a cheng vaibelchhe 3,000 chu
Skill Development atan bik dah a ni)
Agriculture -     Rs vbc nuai 1.60
Swachh Bharat Mission  -     Rs vbc 12,300
Jal Jeevan Mission -     Rs vbc 11,500
Textile Industry -     Rs vbc 1,400
Industry and Commerce -     Rs vbc 27,300
Railway -     Rs vbc 72,216
Power & Renewable -     Rs vbc 22,000
BharatNet Program -     Rs vbc 6,000
Nutrition related -     Rs vbc 35,000
Tourism -     Rs vbc 2,500
Women centric program -     Rs 28,600
Scheduled Tribes -     Rs vbc 53,700
Scheduled Castes & OBC -     Rs vbc 85,000
Pollution control -     Rs vbc 4,400
Transport -     Rs vbc nuai 1.7
Senior Citizens' welfare -     Rs vbc 9,500
Rural Development -     Rs vbc 1,22,398

Union territory siam thar pahnih, Jammu and Kashmir leh Ladakh tan Rs vbc 30,757 leh Rs vbc 5,958 pek a ni a, Andaman and Nicobar Islands tan Rs vbc 164.26 leh Chandigarh tan Rs vbc 4,653 dah a ni bawk. 

UT chhunfin thar, Dadar and Naga Haveli leh Daman and Diu tan Rs vbc 2,180.52 dahin, Laskhadweep tan Rs vbc 1,349.71, Delhi tan Rs vbc 1,116 leh Puducherry tan Rs vbc 1,703.02 dah a ni bawk. 

State-te grants-in-aid pekna tur atan Rs vbc 3,688.10, Union territory te tan Rs vbc 1,001.30 leh North east states-te tan Rs vbc 195 dah a ni. 

Home ministry tana Rs vbc nuai 1.05 dah zinga aṭanga Rs vbc 92,054 chu paramilitary force tan ruahman niin, census 2021 kalpuina turin Rs vbc 4,568 leh,  National Population Register (NPR)  kalpuina tur Rs vbc 3,941.35 dah a ni bawk a ni. 

National Disaster Relief Fund (NDRF) atan Rs vbc 25,000 dah a ni a, social security and welfare scheme atan Rs vbc 842.45 dah a ni bawk. 
Council of minister-te sum hman tur atan Rs vbc 1140.38 dah bawk a ni. 

Defence budget hi kum hmasa aiin 6% zetin tihpun a ni. Weapon system thar leina leh thuam ṭhatna turin Rs vbc 1,10,734 dah a ni a, defence pension atan Rs vbc nuai 1.33 dah tel a ni.

Budget tharah hian income tax lak dan thar siam niin, income tax  lakna ṭhin, kum khata cheng nuai 2.5 lalut chin ni ṭhin chu  Rs nuai 5 lalut chinah tihsan a ni a, chhiah lak zat pawh tihhniam a ni hlawm bawk. 

Chhiah lak dan thar 
Sum laklut    Chhiah lak zat tur
Rs nuai 5 - 7.5    20% aṭangin10% ah tihniam 
Rs nuai 7.5-10    20% aṭangin 15% ah tihniam
Rs nuai 10-12.5    30% aṭangin 20% ah tihniam
Rs nuai 12.5 - 15    30% aṭangin 25% ah tihniam

Rs nuai 15 chunglam    30% lak chhunzawm a ni ang
Company-te chuan Dividend Distribution Tax (DDT)
an pek a ngai tawh dawn lo. 

Union Budget thar vanga thil 
man to leh tlawm tur phah turte
Thil man to tur ṭhenkhat:-
-    Butter ghee, butter oil, tel ei chi, peanut butter 
-    Whey, meslin, maize, sugar beet seed, 
    preserved potato 
-    Chewing gum, dietary soya fibre, 
    isolated soya protein 
-    Footwear, shaver, hair clipper 
-    Furniture, lamp, lighting fitting 
-    Coffee leh tea maker bakah toaster
-    Food grinder, oven, cooker, cooking plate, 
    boiling ring, griller leh roaster
-    Table fan, ceiling fan leh pedestal fan 

Thil man tlawm tur ṭhenkhat:-
-    Pure-bred breeding horses 
-    Newsprint 
-    Sports goods 
-     Microphone 
-    Electric vehicle