Union Budget 2019 pharh a ni

Union finance minister Nirmala Sitharaman chuan nimin khan Lok Sabha-ah union budget 2019 a pharh. 

Union budget 2019 hi prime minister Narendra Modi kaihhruai National Democratic Alliance (NDA) sorkar term hnihnaa budget hmasa ber a ni a, finance minister Sitharaman hian Parliament-a union budget a pharh vawi khatna a ni bawk. 

Finance Minister chuan budget chu kum 10 hmathlir neia duan a ni tih a sawi a, he budget hian NBFC sector tihnun leh a tum a ni, a ti. Budget hian rural leh urban area a hmasawnna thlenna tur a huam tih sawiin, environment chungchang pawh dah pawimawh a nih thu a sawi. 

Budget tharah hian kum 2019-20 chhunga Ministry of North Eastern Region atan Rs vaibelchhe 3,000 dah a ni a, financial year hmasa DoNER budget aiin Rs vaibelchhe 371-in a tam zawk a ni. 

Union Budget 2019 in a tarlan tlangpuite :

Taxes:
u    Pechengonal income tax rate thlak a ni dawn lo.
u    Home Loan-a chhiah lak cheng nuai 1.5-in tihniam dawn.
u     Sorkarin tuialhthei-a custom duty-a chhiah lak cheng 1 in a tipung dawn, rangkachak leh thil hlu hrang hrang; petrol leh diesel man a to sawt dawn.
u    Mihausate surcharge tipung dawn: Cheng vaibelchhe 2 chin lalut lakah 3% surcharge, cheng vaibelchhe 5 leh a chung lam lalutte lakah 7% surcharge
u    Direct tax revenue 78%-in a pung.
u    PAN leh Aadhaar thlak thleng theih dawn.
    
Affordable housing:
u    Rental law siamṭha dawn. In luahtir chawi­larna atan Modern tenancy law state hnenah share dawn.
    
Digital payments:
u    Sumdawnna thila bank account aṭanga kum khata cheng vaibelchhe khat lakchhuah zelah TDS 2% awm dawn.
u    Digital payment-ah thlak danglam a awm lo: Cashless payment-a MDR charge paih dawn thung.
    
Ease of living:
u    Informal sector worker-te tan thla tin pension cheng 3,000 pe dawn.
u     India ram thlen aṭanga ni 180 chhungin NRI-ten Aadhaar card an dil thei tawh ang.
u     India-in resident diplomatic mission a la neih lohna ramah sorkarin embassy a hawng dawn.
    
Transportation:
u     Inter-operable One Nation One transport card: Zinna hrang hrang (road, railway etc.) tan National transport card siam dawn. He card hi pawisa lakchhuahna atan ATM angin a hman theih bawk ang.
u     Sorkarin MRO (Manufacturing, Repair and Operate) industry din a tum.
u     Passenger freight service delivery leh hma­sawnna chakna atan PPP hmang dawn.
u     National Highways Grid siamna atan  National Highways Programme huamzau zawk siam dawn. 
u     Sorkarin bungraw phurhna atan lui hman ṭangkai a tum, hei hian kawngpui leh rel hmanga bungraw phurh tam lutuk a chhawk zángkhai ang.
    
Women empowerment :
u     Women SHG Interest Subvention Programme chu India ram district tinah tihlen tum a ni
u     SHG Women member-te tan cheng nuai khat loan pek a ni ang
u     SHG member, Jan Dhan account neitte chuan overdraft facility cheng 5,000 thleng an la thei
    
Banking reform :
u     PSU Bank te tan capital Cheng vaibelchhe 70,000 dah a ni ang. 
u     PSU-a 50% stake policy hman mek chu siamṭhat a ni dawn.
u     FY20-a disinvestment target atan cheng vaibelchhe nuai 1.05 ruahman a ni. 
    
Railways :
u     Indian railways PPP model thar hman a ni dawn
u     Railways chu SPV kaltlangin sub-urban rail network lama invest uar tura tih a ni.
u     Railway infrastructure chuan kum 2018 leh 2030 inkarah investment cheng vaibelchhe nuai 50 a mamawh dawn. 
    
MSME :
u     Startups tan angel tax, Income Tax depart­ment aṭanga enfiah kher ngai lo tura rawt a ni
u     Kum 2025 thleng 'Stand Up India' Scheme chhunzawm dawn
u     Start-ups tan television channel hran siam rawt a ni
u     Kum khata an sum che vel cheng vbc. 1.5 tling pha lo, retail trader-te pension hamṭhatna pek chhung pawhsei sak
u     MSME tana platform thar siam
    
Education :
u     Higher education-a ramdang zirlaite hipna turin 'Study in India' programme siam a ni dawn
u     FY20-ah world-class higher education institution siam nan cheng vbch 400 dah
u     Education policy thar kalpui a ni ang. National Education policy dinin, school leh higher education-a kalphung thlak dan turte a rawt ang.
u     Higher Education Commission thar din a ni dawn
    
Tourism :
u     Ramchhungah world class tourist site 17 siam
    
Agri : 
u     Farmer producer organisation 10,000 thar din
u     0 Budget farming chawilar
u     Kum 2019-20 chhungin ASPIRE hnuaiah Livelihood business incubator 80 leh technology business incubator 20 din a, agro-rual industries-ah skilled entrepreneu cheng 75,000 siam 
    
Sports :
u     Sports chawilarna atan leh sportspechengon-te tih hmasawnna atan Khelo India hnuaiah National Sports Education Board din a ni ang.